Yalnızca ülkemizde değil, bütün dünyada ‘içerik kaldırma talepleri’nin arttığını söylemek mümkün. Sadece 2014 Haziran ve Temmuz ayları arasında hükümetler tarafından 34.946 talep gönderilmiş. Bu taleplerde hesap bilgileri, IP adresleri ve mesajların da iletilmesi istenmiş.

Facebook, içeriğin kaldırılmasını talep eden toplam 83 ülkenin 15’inin talebini kabul ettiğini açıklıyor. En çok içerik kaldırılan ülke, 4960 kaldırılan içerikle Hindistan’ken, Hindistan’ı 1893 içerikle Türkiye ve 1773 içerikle Pakistan izliyor. Ttaleplerin içerikleriyse Hindistan ve Pakistan için çoğunlukla ‘dinleri ve ülkeleri eleştirmek’, Türkiye’de ise ‘Atatürk’ü eleştirmek’ olarak belirtiliyor.

İşin ilginç yanı bu listedeki dördüncü ülke olan Almanya. Pakistan’dan sonra en çok içerik kaldırılan ülke olan Almanya’nın sadece 34 içeriği Facebook tarafından kaldırılmış. Almanya’yı ise 29 içerikle Rusya, 15 içerikle İsrail izliyor. Aradaki büyük uçurumun sebebi, AB ülkelerinin sosyal medyadaki içeriklerle fazla ilgilenmedikleri ya da bu talepleri iletmenin bir nevi ‘sansürcülük’ olduğunu düşünmeleri olabilir. Rusya’nın ise Facebook kullanıcı sayısı zaten oldukça düşük.

Ocak-Haziran 2014 tarihleri arasında Twitter’a gelen kullanıcı bilgileri, içerik kaldırtma talepleri ve telif hakları uyarılarını kapsayan son Twitter şeffaflık raporu dünya çapındaki hükümetlerin Twitter’dan taleplerinin arttığını gösteriyor.

Bu süre zarfında hükümetlerin Twitter’dan talep ettiği kullanıcı bilgilerinin %54 oranında dev bir artış göstermesi de bunun bir kanıtı. Nitekim Twitter bu dönemde toplam 2.058 kullanıcı verisi paylaşma talebi almış.

En fazla kullanıcı bilgisi talep eden ülke ise ABD olarak dikkat çekiyor. ABD 1257 taleple birçok ülkeyle arasını açarken Türkiye’nin kullanıcı veri talebi ise 24 adet olarak göze çarpıyor. Ancak önceki dönemlere göre Türkiye’nin bu konudaki taleplerinin iki kat artmış olması da gözden kaçacak gibi değil.

İçerik kaldırma taleplerinde dünya birincisiyiz

Tweet kaldırtma ve hesapları engelleme taleplerine baktığımızda ise dünya çapında Twitter’a hükümetlerden gelen bu yönde isteklerin %14 arttığını görüyoruz.

Son dönemde toplamda 432 içerik kaldırma talebi alan Twitter’ın son şeffaflık raporuna göre Türkiye 65 mahkeme emri, 121 diğer yetkili talepleriyle en fazla hesap engelleme ve içerik kaldırtma başvurusunda bulunan ülke.

Türkiye’nin bu talepleri toplamda 304 hesabı kapsarken Twitter bu taleplerin sonunda 17 hesabın engellendiğini ve 183 tweet’in kaldırıldığını söylüyor.

Raporun tamamını buradan inceleyebilirsiniz.

Raporun en dikkat çekici tarafı ise bu sürede gelen dünyadaki 56 içerik talebinin 36’sının Türkiye’ye ait olması. Diğer bir deyişle Türkiye içerik kaldırma taleplerinde dünya birincisi.

Bu 56 adet içerik talebinin 6’sı Google, 5’i YouTube, 46’sı Twitter‘a gelen mahkeme kararlarını kapsıyor. Bu talepleri interaktif bir harita üzerinde de gösteren Chilling Effects sansürün ülkelere dağılımını yansıtıyor.

Ancak haritada YouTube taleplerinin gösterilmediğini hatırlatmakta fayda var. Ülkelerden gelen taleplerinin bir kısmını DMCA telif hakları sebebiyle olduğunu da belirtelim.

36 içerikle başı çektiğimiz raporda bizi en yakından izleyen 5 taleple Pakistan. Ayrıca haritada ülkelerin üzerine geldiğinizde bu taleplere ait mahkeme belgelerini de şeffaf bir şekilde görebiliyorsunuz. Örneğin İstanbul üzerine geldiğimizde karşımıza çıkan bir belge Küçükçekmece 5.Sulh Ceza Mahkemesi’nin ses kayıtları dolayısıyla bir Twitter hesabının engellemesini kapsıyor. Harita üzerindeki diğer noktalara tıklayarak diğer kaldırma taleplerini de detaylı bir şekilde inceleyebilirsiniz.

Kanun uyarınca internet haber sitesinin tanımı, “internet ortamında haber ya da yorum niteliğinde yazılı, görsel veya işitsel içeriklerin sunumunu yapan süreli yayın” olarak belirlenirken bu yasayla birlikte büyük, küçük her internet haber sitesinin sahibinin, varsa temsilcisinin ya da sorumlu müdürünün adları, adresleri, haber sitesinin faaliyet gösterdiği işyeri adresi ile yer sağlayıcının adı, adresi ve ticari unvanı, kendilerine ait internet ortamında kullanıcıların ana sayfadan doğrudan ulaşabileceği şekilde ve iletişim başlığı altında bulundurmak durumundalar.

Buna ek olarak içeriklerin ilk yayınladığı tarih daha sonra değiştirilmemek zorunluluğuyla içeriğin üzerinde belirtilecek. Ayrıca bu siteler yayınladıkları içerikleri 6 ay boyunca saklayacak ve istendiğinde yetkili mercilere teslim edecek.

İnternet siteleri gelen tekzipleri ana sayfalarından 1 hafta boyunca kullanıcıların açıkça görebileceği şekilde yayınlamak zorundayken haber suçlarında yazıyı yazan editör sorumlu olacak ve ceza alacak. Eğer yazıyı yazan belli değilse site sahibi cezalandırılacak.

Son olarak yazılı basının sarı basın kartı hakkı internet habercilerine de tanınırken Basın İlan Kurumu’nun resmi ilanlarını da internet habercileri sitelerinde yayınlayabilecekler. Yasa hakkındaki geniş incelememizi daha önce yayınladığımız “İnternet haberciliğinin Basın Kanunu’na alınmasıyla sansürün son halkası da tamamlanıyor” yazımızdan okuyabilirsiniz.

Nitekim bu paralelde Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı’nın (TİB) geçtiğimiz günlerde internet servis sağlayıcılarına gizli bir talimat verdiği de konuşuluyordu. Şifreli internet trafiği konusunda direktif verildiği haberleri ise daha sonra TİB tarafından yalanlanırken, bu yeni gelişme internetin derinlemesine izlenmesine yönelik adımların somutlaşmaya başladığını da ortaya koyuyor. Bununla birlikte Amerikalı firmanın Türkiye temsilcisi Sekom’un da konuyla ilgili yorum yapmaktan kaçınması ise kafalardaki soru işaretlerini daha artırıyor.

İnternet denetimi derinleşiyor

Hatırlarsanız Twitter ve YouTube’un yasaklandığı dönemde hükümet, DNS sahtekarlığına başvurmuş ve Google bu durumu onaylayan resmi bir açıklama gerçekleştirmişti. Görünüşe göre hükümet URL bazlı HTTPS trafiğini engelleme, POP3 ve FTP gibi özel servisler üzerinde de yoğunlaşmış durumda.

Avukat Serhat Koç ise açıklamasında, bu uygulamalarla şirket, kurum ve kişilere ait özel posta hesaplarına erişim sağlamak istendiğini ve kapsamlı bir istihbarat ve engelleme sisteminin kurulduğunu ifade ediyor.

Yeni 5651 yasası bu tür uygulamalar konusunda internet servis sağlayıcılarının üzerinde ciddi bir baskı oluşturulmasının da önünü açmıştı. Ortaya çıkan son tablo, Türkiye’nin internet kullanıcılarının özel bilgilerini de tehdit eden bir internet denetimi dönemine girdiğini açıkça gösteriyor.

Güncelleme: Türk Telekom, Taraf Gazetesi’nin haberiyle ilgili bir açıklama yaptı. Açıklamanın tam metni şöyle:

“Sayın Yetkili,

Taraf Gazetesi’nde 3 Temmuz 2014 tarihinde Tunca Öğreten imzasıyla yayınlanan ‘Özel Hayat Bitti’ başlıklı haberdeki kurumumuz hakkındaki iddialar tamamen gerçek dışıdır.

Türk Telekom tarafından sağlanan altyapı ve erişim sağlama hizmetleri, Türkiye’deki tüm erişim sağlayıcıların tabi olduğu yasal düzenlemeler çerçevesinde gerçekleştirilmektedir. Bu konuda ilgili kurumlar, BTK ve TİB üzerinden gelen yasal uygulamalar ve düzenlemeler dışında farklı bir uygulama yapılması söz konusu değildir. Borsa İstanbul’a kote olan şirketimiz, çalışmalarını halka açıklık, hukuka uygunluk, kurumsal yönetişim ve şeffaflık ilkeleriyle sürdürmektedir.

Bilgilerinize sunarız.

Saygılarımızla,
Türk Telekomünikasyon A.Ş.”

Geçtiğimiz yıl intihar ederek yaşamına son veren Swartz’ın özgürlük ekseninden çıkmayan hayatı elbette bu görüşten vazgeçemeyen internet dünyası için ilham kaynağı olmaya devam ediyor. JSTOR’daki milyonlarca ücretli akademik makaleyi internette herkesin erişimine açtığı gerekçesiyle 4 milyon dolar para ve 30 yıl hapis cezası ile karşı karşıya kalan genç aktivistin yaşam hikayesini haktivizme aşina isimlerden Brian Knappenberger tarafından belgesele dönüştürüldü.

Yaklaşık 15 yıldır bu alanda belgeseller çeken Knappenberger daha önce Anonymous’u konu alan bir çalışmayla karşımıza çıkmıştı.

Swartz’ın çalışmaları, ilgi alanları, yaptıkları ve hayata dokunduğu diğer noktalar belgeselde kendine yer buluyor. Swartz’ın kendi kayıtlarının da yer aldığı belgeselde internetin kendi çocuğunun yaşadıkları hikaye örgüsüyle izleyiciye aktarılıyor.

Belgesel Vimeo on Demand, Google Play, iTunes, Amazon Instant Video ve daha pek çok servis üzerinden cüzi bir ücretle kullanıcılara sunuldu. Ancak ücret ödemek istemiyorsanız belgesele Internet Archive üzerinden ve torrent‘ten de ulaşabiliyorsunuz.

Bilginin saklanamayacağını tüm insanların kullanımına açık olması gerektiğini savunan Swartz’ın yaşamı internetle haşır neşir olmuş hemen herkesin hayatına dokunmuştur. Bu nedenle Divxplanet‘ta altyazı çalışmalarına başlanan The Internet’s Own Boy belgeselini izlemeden geçmeyin.

Ancak şimdi ise TİB’in site sorgulama ekranından bu karar kaldırılmış ve sosyal ağ yeniden erişime açılmış durumda.

Basına yansıyan haberlere göre yaşanan teknik bir sorundan dolayı site kapatıldı. İnternet servis sağlayıcılar ile Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı (TİB) arasında bir teknik sorun sebebiyle erişime engellendiği söylenen Google+’ın içerik sebebiyle kapanmadığı söyleniyor. Teknik sorundan nasıl idari tedbir kararı çıktığı ise hala kafalarda bir soru işareti.

Her ne kadar karar çıkmış olsa da şu anda DNS ve benzeri yöntemler kullanılmadan Google+’a girebiliyoruz. Henüz kullanıcılardan da Google+ hesaplarına giremedikleri konusunda gelen bir bilgi yok. Ancak kararın erişim sağlayıcılara iletilmesiyle Google+’ın kısa sürede erişime kapanacağını beklemek mümkün.

Bağıra bağıra gelen ve bizim de aylarca gündemimize taşıyarak kamuoyunu bilgilendirmek için uğraştığımız yeni internet yasasıyla gelen sansür, en son bu Google+ örneğinde de gördüğümüz gibi büyük, küçük demeden tüm internet sitelerine keyfi olarak bir bir sıçrıyor. Keyfi dememizin sebebi ise kapatmaların dayandırıldığı idari tedbir yöntemi. İdari tedbir yöntemiyle site kapanması hem usule aykırıyken hem de sitelerin neden kapatıldığını öğrenmeniz ve takip etmeniz de mümkün değil.

Diğer bir deyişle bu sabah kalkıp Google+’ın kapandığını öğrendiğimiz gibi yarın sabah kalktığınızda sizin siteniz de kapanmış olabilir ve bunun nedenini öğrenemeyebilirsiniz. Çünkü karar mahkeme kararı değil, TİB’in idari kararı; bağlandığı bir kanun maddesi yok.

Ayrıca yeni internet yasasıyla URL bazlı erişim engellemesinin geleceği, sitelerin tamamen kapanmayacağını savunan, “Bu kullanıcı yararına bir yasa” diye güle oynaya yasayı hızla onaylayan büyüklerimizin dediğinin tersine tamamen site engellemelerinin hızlandığına tanık oluyoruz. Sadece son 4 aya bakın: Twitter, YouTube, Google+….

Üstelik bu yasayla kapanan sitelerin erişime açılması da zorlaştı. Yine idari tedbir yöntemi yüzünden… Bundan önce kararın verildiği mahkemeye başvurarak kapanan siteleri birkaç gün içinde açtırabilirken şimdi önce TİB’e itiraz etmek gerekiyor. TİB’in ise 60 günlük cevap verme süresi var. Eğer bu süre içinde red cevabını vermezse 60 gün sonunda reddedilmiş sayılıyor ve İdari Mahkeme’ye başvurmak gerekiyor. Bu da süreci uzatıyor ve keyfi kapanan bu sitelerin açılması en iyi ihtimalle 90 günü buluyor.

İnternet yasasının getirdiği sansür uygulamalarında son durum bu iken Türkiye’de çok fazla kullanıcısı olmayan ve pek paylaşım yapılmayan Google+’ın neden erişime engellendiğini anlamak ise güç. Detaylar ortaya çıktıkça sizinle gelişmeleri paylaşmaya devam edeceğiz.

Kara Şimşek dizisinden hatırladığımız ve F-Secure Freedome’un marka elçisi olan Hassellhoff ile Hyppönen’in Berlin’de gerçekleştirilen re:publica teknoloji konferansında duyurduğu özgürlük hareketiyle toplumda dijital özgürlüklere dair bilinci artırmayı ve kavramın günümüzdeki kırılgan yapısına dikkat çekme amacını taşıyor.

F-Secure’un kampanyasının ilk adımı ise dijital dünyada var olan tüm bireylerin katkısıyla bir dijital manifesto hazırlamak. NSA skandalı ile alevlenen ve bizim ülkemizde de yeni internet yasasıyla gündemimize giren bireylerin dijital dünyada takip edilmesi ve gözetlenmesi konusunda bu manifesto ile bir bilinçlilik yaratılmak isteniyor.

Dijital manifestonun temelinde ise dört ana madde yer alıyor. Bunlardan ilki toplu gözetlenmeye karşı özgürlük iken burada devletlerin vatandaşlarını internet ortamında gözetlemesi ele alınıyor. İkinci madde olan dijital eziyete karşı özgürlük kavramı altında ise kullanıcıların internette paylaştıkları fikirleri yüzünden fişlenmek ve yargılanmakla tehdit edilmesinin bireylerde korku ve endişeye sebep olması eleştiriliyor.

Dijital sömürgeleşmeye karşı özgürlük maddesinde teknolojilerin bireyleri tutsak etmemesi gerektiğine değinilirken dijital erişim, hareket ve söz hakkı için özgürlüğü içeren maddede “Platformlara erişim, hareket ve söz hakkı özgürlüğü engellenmemeli” düşüncesi aşılanıyor.

Creative commons lisansıyla genel katılıma açık olan #digitalfreedom (dijital özgürlük) manifestosuna katkıda bulunmak için bir platform oluşturulmuş durumda. www.f-secure.com/digitalfreedom adresine girerek herkes bu manifestoda yer almasını istediği düşüncelerini buraya bırakabiliyor.

Putin hükümetinin bu planları içinde internetin kontrolünü geliştiricilerin, mühendislerin ve ağ yöneticilerinin elinden alıp kendi hakimiyeti altına almak varken yeni geçen yasadan sansürün boyutlarının daha korkutucu olduğu ortaya çıkıyor. Wall Street Journal Türkiye‘nin haberine göre bu yasa 3 bin veya daha fazla günlük ziyaretçileri olan blog ve sosyal medya kullanıcılarının devlete kaydolmaları zorunluluğu getiriyor.

Bu da bizim de yakından deneyimlediğimiz gibi direkt olarak ifade özgürlüğünün devlet kontrolü altına girmesi demek. Nitekim bu yasa doğrultusunda arama motorları ve sosyal medya şirketleri kullanıcı kayıtlarını devletin istemesi halinde hükümete vermek için saklamak durumundalar. Hatırlanacağı gibi bizim meşhur internet yasamızda da erişim sağlayıcılara bu yönde bu zorunluluk getirilmişti.

Bizim TİB ve BTK benzeri bir kurum olan Federal Kitle Medya Denetim Servisi’nin açıklamaları da bu sansürü normalleştirmenin işaretlerini taşıyor. Servis “İfade özgürlüğü her şeyin serbest olduğu anlamına gelmez” diyerek bizim yetkilileri çok da aratmıyor.

Üstelik Putin’in amacı sadece Rusya’daki interneti değil internet sitelerinin tüm dünyadan erişimini kontrol edebilmek. Diğer bir deyişle Rusların sadece Rusya içinde yaptığı internet gezintilerini sınırlamakla kalmak istemeyen Putin, bunları global olarak da kontrol altına almak istiyor. Bunda Putin’in önünü açan ise Obama hükümeti. Mart ayında geçen “İnternet Tahsisli Sayılar ve İsimler Kurumu” ve küresel internetin dosya isimleri ve adreslerinin kök bölgesi üzerindeki kontrolünden vazgeçmeyi açıklaması Rus hükümetine bu özgürlüğü vermiş durumda.

Bu anlaşmayla ABD’nin internet kontrolü üzerinde bitmiş olması Putin’e fırsat vermiş gibi gözükse de Kongre’de yapılacak bir yasa önerisiyle ABD’nin internet kontrolünden vazgeçmesi engellenebileceği söylenirken bu Putin hükümetini sadece kendi ülkesinde sansür uygulayabilmeyle sınırlayacağa benziyor. Ancak tam tersi durumda Putin diğer herkesin internetini sansürleme fırsatını da kaçırmayabilir.