Doğrulama sapması
Doğrulama sapması, öğrenilen olumlu bir bilginin aksini sunan verileri insanların gözardı etmesi anlamına geliyor. Bu bilgiler çoğunlukla olumlu olsa da, daha geniş ve daha iyi seçenekleri insanların gözardı etmesine sebep oluyor.

Kayıptan kaçınma
Bu durum genellikle insanların durumsal kar zarar hesapları yaparken düştükleri bir hata. Örnek vermek gerekirse, verilen işi yapamayan bir çalışanı ele alalım. Bu kişi istenilen işleri yapamamasına rağmen; verilen eğitim, harcanan zaman göz önüne alınarak işine devam ettirilebilir. Yani özetle bu durum, keskin fakat doğru kararların alınmasını önleyen bir mekanizma olarak ortaya çıkıyor.

Kumarbaz yanılgısı
Karşımıza çıkan analiz çalışmaları her zaman tek bir sonuca işaret etmez. Hatta çalışmalardaki çeşitlilik ve rakamların fazlalığı bazen mantıklı düşünmek yerine, insanı olası senaryolardan birisine inanmaya itebilir. Ve bu inancın yerleşmesinden sonra, çoğunlukla diğer olasılıklar yanlış gibi kabul edilir.

Genel kabul yanılgısı
Bir şey çok sık duyuyor olmak onun doğru olduğunu göstermez. Aslına bakarsak, fark yaratma arzusundaki insanların başarısı genellikle, genel geçer kabulleri sorgulamalarından geçer. Özellikle iş dünyasında, her sektörün kendine özgü ön kabulleri ve tartışılmayan doğruları vardır. Elbette amaç doğruları değiştirmek değil, fakat doğru bilinen şeyleri sorgulamak her zaman için bir fırsat yaratma ihtimaline sahiptir.

Çerçeveleme etkisi
Olayların etiketleri ve onlara karşı olan bakış açıları hayati öneme sahiptir. Örneğin, iki doktordan birisi tedavinin yüzde 80 başarılı olacağını, diğeri ise yüzde 20 ihtimalle ölümle sonuçlanacağını söylüyorsa, tercih edilen doktor, olumlu perspektifi sunan doktor olacaktır. Fakat olayların negatif yanlarına odaklanan insanlar, sunumlarında dahi başarısız ihtimallerini ön planda tutarlar.

Etkileşimli talep
Ya da çok daha bilinen adıyla, “Sürü psikolojisi”. Mark Twain, “Eğer kendinizi herkesle aynı şeyi düşünürken buluyorsanız, durma ve düşünme zamanı gelmiş demektir.” diyor.

Dunning-Kruger etkisi
Bilimsel tanım olarak, “Yetkin olmayan insanlar, vardıkları yanlış sonuçlar ve talihsiz seçimlerin yanlışlığını anlayabilecek kapasiteye sahip değillerdir.” anlamına gelmektedir. Bu durum aslında öz-farkındalıkla ilgilidir. Kendi kabiliyetlerini ve zekasını yine kendi gözünde büyüten insanların, bu varsayımlarında dolayı neredeyse her konuda hata yapma olasılığına sahiptir.

New York’taki Syracuse Üniversitesi’nde yapılan bir araştırmada yaşları 23 ile 98 arasında değişen 968 kişi üzerinde çalışılmış. Sonuçlar, her gün düzenli olarak çikolata tüketmenin hafızamızı ciddi anlamda güçlendirdiğini gösteriyor.

Birkaç yıl önce Tel Aviv Üniversitesi, her sabah çikolata yemenin faydalarını ortaya koymuştu. Syracuse Üniversitesi’nin araştırmacıları, bu çalışmadan güç aldıklarını söylüyor. Hatta araştırma, bilinenin aksine, çikolatanın kilo aldırmaktansa kilo verdirdiğini iddia ediyor.

Dr. Daniela Jakubowicz, uyandığımızda beynimizin acil olarak enerjiye ihtiyaç duyduğunu ve bu zamanın, vücudun yiyeceği enerjiye çevirdiği zaman olduğunu söylüyor. Doktor Jakubowicz’e göre günün ilerleyen zamanlarında beden ve beyin hala daha enerji için alarmda oluyor. Bu sebeple, yediklerimizi daha sonra enerji olarak kullanmak için yağ olarak depoluyor. Bu da kilo almamızı sağlıyor.

Kısacası, sabah kahvaltısında yedikleriniz, gün içerisinde yediklerinizin kilo olarak depolanmasını engelliyor. Jakubowicz, sabahları 300 kalori alanların, sabahları 600 kalori alanlardan daha çok kilo aldığını belirtiyor.

Çikolatanın sırrı, flavonoid adlı besin. Bitkisel kökenli olan bu besin, iltihabı azaltma, sağlıklı damar oluşumunu teşvik etme, hücresel hasarı önleme ve Alzheimer, kanser gibi hastalıklara iyi gelme özelliğine sahip ve bu besin, kakao çekirdeğinin %20’sini oluşturuyor. Bu besin aynı zamanda çay, kırmızı şarap, elma ve üzüm gibi meyvelerde bulunuyor.

Tabi burada bir de saat 9 kuralı var. Çikolatayı sabah saat 9’dan sonra tüketmemelisiniz. Daha sonra aldığınız çikolata, size kilo olarak dönecektir.

Yüzler giderek bozuluyor değil mi? Ama neden böyle oluyor?

Umarım açıklayıcı olur ama şöyle açıklamaya çalışalım. Gözümüzde “sarı nokta” adı verilen bir bölge var ve bu bölge en yoğun reseptörlerin bulunduğu yer. Bu nedenle odaklandığımız yerin oldukça net görülmesini sağlıyor. Bu sarı noktanın etki alanı ise görüş alanımızın sadece %10’u kadar diyebiliriz.

Yukarıdaki görsele gelecek olursak gözümüzle sadece beyaz bir artı işareti ve çevresi siyah bir alana odaklıyoruz. Yani sarı nokta sadece boşluğa bakıyor. Beyin ise sağ ve solda bulunan görselleri algılamaya çalışıyor. Tek bir görsel olarak işleyip algılamaya çalışırken ve bunu görseller çok hızlı bir şekilde geçerken yaptığı için de neredeyse canavarlar görüyorsunuz. Yani bir bakıma beyniniz size istemeden bir oyun oynuyor. Bu nedenle gördüklerinize inanırken bile iki defa düşünmeyi ihmal etmeyin.

Yabancı kelimeler

Yapılan bir araştırmada, anadili Almanca olan bir gruba temel Hollandaca kelimeler öğretilmeye başlandı. İkiye ayrılan deneklerden bir gruba, gece uyurken öğrendikleri kelimeler dinletildi. Diğer grup içe sessiz sedasız uyudu. Sabah yapılan testte, gece kelimeleri dinleyenlerin açık ara farklı daha başarılı olduğu ortaya çıktı.

Şunu da belirtmekte fayda var, burada sadece sesle öğrenmenin değil, uyku sırasında dinliyor olmanın etkisi büyük. İki grup da kelimeleri sözel olarak dinlemişti. Sadece uykusunda dinleyenler başarılı olabilmişti.

Müziksel yetenekler

Bu deneyde de aynı şekilde bir uygulama gerçekleşir. Bir grup insana, Guitar Hero’daki şarkıları çalmayı öğretmeye çalışırlar. Grup bir süre sonra uyumak için gider. Uyuyanların bazılarına, biraz önce çalmaya çalıştıkları melodi çalınırken, bir bölümü yine herhangi bir ses olmadan uyur. Uyandıktan sonra, melodiye maruz kalanlar, şarkısı hemen çalmaya başlıyor. Uykusunda melodiyi dinlemeyenler ise diğerleri kadar başarılı olamıyor.

Neyi nereye koyduğunuzu hatırlama

2013’te yapılan bir çalışmada, 60 yetişkin insanın, bilgisayarda açılmış mekân görüntüsünün içine, belirli objeleri yerleştirmesi istendi. Bu süreçte, odada bir melodi çalıyordu. Daha sonra bu insanlar, 1,5 saatlik bir uyku arası verdiler. Bu sürede herhangi bir melodi çalınmadı; ancak ikinci uyku arasında, objeleri yerleştirme sırasında çalınan melodi tekrar çalındı.

Her uykuyla beraber, insanlar objeleri nereye koyduklarını yavaş yavaş unutuyorlardı; ancak ilginç olan nokta, müziğin dinletildiği uyku arasından sonra, hafızadan bilgilerin daha az silinmesiydi. Yani işlem sırasında çalınan müziğin uyku sırasında da çalınması, hafızalarını güçlendirmişti.

Anlarınızı zihninizin bir köşesinde tutma

Zihnimizin belirli anıları, önemi daha az olan anılardan ayırma konusunda bir sistemi vardır. Bu anılar, direk olarak uzun süreli belleğe kaydolur. Biliminsanları, bu sistemi kırmanın bir yolu olabileceğini düşündü ve çözümü yine uykuda buldu.

Son zamanlarda yapılan çalışmalara göre, insanların belirli sesler eşliğinde bazı önemsiz sayılan anıları da hatırlayabileceği ortaya çıkmıştı. Bu araştırmadan yola çıkan biliminsanları, bir grup insanı bir odaya koydular. Odanın bir köşesinde kedi sesi çıkaran kedi ikonu, bir köşesinde zil sesi çıkaran zil ikonu duruyordu. Bu sesler belirli aralıklarla çalındı. Daha sonra grubun bir bölümü uykuya daldı. Bu sesler, denekler uyuduğu sırada, arayla tekrar çalındı. Grubun diğer bölümü uykuya daldığında ise hiçbir ses çalınmadı.

Uyku sırasında sese maruz kalan denekler, aynı sesi duyduklarında, akıllarına gördükleri ikonlar geldi. Diğer grubun aklına böyle bir şey gelmedi.

Uykumuz sırasında beynimize bu kadar iyi gelen şey nedir?

Beynimiz, uyku sırasında SWS denilen yavaş dalga uykusu denilen bir aşamaya geçer. Biliminsanları, bu sürecin, anıları kısa süreli bellekten uzun süreli belleğe taşıdığına inanmakta. Yukarıda belirtmiş olduğumuz deneyler de, yavaş dalga uykusu sırasında gerçekleşen ve başarıyla sonuçlanan deneyler. Başka bir deyişle, yavaş dalga uykusu, öğrenmek ve anılarımızı saklamak için en uygun dönem.

• Kahve yorgunluğu alır, kan basıncınızı kuvvetlendirir, beyninize daha çok kan gitmesini sağlar, bilinci açar.
• Mutluluk ve keyif veren enzimler içerir.
• Metabolizmanızı hızlandırır.
• Afrodizyak etkisi de vardır. ;)
• Yaşlanmayı geciktirir.
• Sindirim sisteminize pozitif etkide bulunur.
• Dişlerinizin çürümesini engeller. (Tabi şekersiz içerseniz.)
• Karaciğer kanseri, diyabet, siroz ve Alzheimer riskini azaltır.

Bu kadarını da beklemiyordunuz değil mi? O zaman ne duruyorsunuz? Karartmayan ama yaşatan kahveye doğru, haydi!

Aşk size mutlu eder.

Aşık olunca mutlu olmamızın sebebi, beyninizdeki sinir taşıyıcıların beynimize bol miktarda dopamin taşıması. Bu işlem aynı zamanda, “zevk” aldığımız anda da gerçekleşiyor. Bu sebeple, sevdiğinizi gördüğünüz her an aşırı miktarda mutluluk yaşıyoruz.

Acılarınız azalır.

Sadece sevdiğinizi görmüş olmak bile acılarınızı azaltabiliyor. Bilimsel çalışmalarda, kişilere belirli bir oranda ağrı veriliyor ve aynı anda onlara sevdiklerinin fotoğrafı gösteriiyor. Sonuç olarak, kişilerin sevdiklerini gördüklerinde acı hislerinin azaldığı tespit ediliyor.

Tüm vücudunuz karıncalanır.

Vücudun adrenalin ve norepinefrin hormonlarının baskınına uğraması, kalbinizin hızlı çarpmasına, avuçlarınızın terlemesine ve başınızın dönmesine sebep oluyor. 700 katılımcıdan oluşan çalışmada, kişilerin belirli duyguları vücuylarının nerelerinde hissettiklerini kalemlerle çizmelerini istiyorlar. İnsanların çoğu, başta göğüs, karın ve baş olmak üzere, tüm vücutlarını boyuyorlar.

Sizi, sevdiğinizin gözlerine hapsediyor.

Bu cümlemiz biraz sıradan gelmiş olabilir ama yapılan bir çalışmada, çiftlerin ilk birbirlerinin gözlerine, sonra ellerine bakmalarını ve son olarak karşısındakinin kaç defa göz kırptığını saymaları isteniyor. Sonuç olarak çiftlerin birbirlerinin gözlerinin içine baktıklarında, hislerini daha güzel ifade ettikleri ortaya çıkmış oluyor.

Yanaklarınız kızarır.

Hormonlar, damarlarınızın genişlemesine ve kanla oksijen akışının hızlanmasına sebep oluyor ve sonuç olarak yanaklarınız kızarıyor. Aşkınız gizliyse, bu biraz sıkıntı yaratabilir.

Aşk, kalbinizin korunmasına yardımcı oluyor.

Yapılan araştırmalara göre bekar insanlar, evli çiftlere göre daha fazla kal krizi riski taşıyor. Aslında ilginç bir şekilde, evli çiftlerin bekarlara göre daha az sigara içtiği de görülmüş. Yani aşk, sizi kötü alışkanlıklarınızdan uzaklaştırıyor.

Nörobik denen, 5 duyumuzla çalışan basit hareketlerle, beyindeki nöral bağlantıları aktive edebilir, beyin fonksiyonlarınızı güçlendirebilirsiniz.

1. Dişinizi fırçalarken, kullanmadığınz elinizi kullanın.

Sürekli aynı eli kullanmamızın sebebi, beyin loblarının birininin bir diğerinden daha dominant olmasıyla alakalıdır. Bu sebeple kullanmadığınız elle dişinizi fırçalamak, beyninizin diğer lobunu çalıştırmaya yardımcı olacaktır. Tabii buna diş fırçasına macun sürmek de dahil.

2. Gözünüz kapalı duş alın.

Dokunma duyularınız, beyninizin farklı bölgelerini çalıştırır. Dokunduğunuz cismin yüzeyi, farklı sinirleri çalışırarak, beynimize farklı sinyaller gitmesini sağlar. Tüm duş işlemini, gözünüz kapalı yaparsanız, dokunma duyularınız güçlenir. Tamamen hislerinize güvenin ama düşmemeye de dikkat edin.

3. Sabah rutininizi değiştirin.

Zihninizin alıştığı rutini kırmanın beyin zarınızı kalınlaştırdığı, bilimsel çalışmalarla kanıtlanmış bir gerçek. Bu sebeple, her gün işe giderken farklı güzergâh seçebilirsiniz ya da sabah ofise gitmeden önce farklı bir mekânda güzel bir kahve içebilirsiniz.

4. Tanıdık objeleri ters çevirin. (Evet, ciddiyiz.)

Objelerin her zamanki hali, beynimizin sol lobunun sıradan duruşu otomatik olarak atlamasına sebep oluyor. Bu objelerin şeklini değiştirdiğinizde, lob şaşırıyor ve durumu algılamak için çalışmaya başlıyor. Mesela, masada duran fotoğrafı ya da saati ters çevirebilirsiniz.

5. Masadaki sandalyelerin yerini değiştirin.

Genelde yemek masasında herkesin yeri vardır. Bu yeri arada değiştirmek, beyninizin şaşırmasına ve yeni sisteme alışarak çalışmasına sebep olur.

6. Yeni aroma kokularını deneyin.

Hepimizin favori bir sıcak içeceği vardır. Bu içeceği değiştirmek, her gün içtiğiniz fındıklı kahveyi, vanilyalıyla değiştirmek, beyninizin yeni nöral yollar bulmasına sebep olur. Bunun için sadece içeceğinizi değiştimenize gerek yok. Daha önce kullanmadığınız bir kokuyu, yatağınızın başına koyabilir ve bu kokuyla bir hafta geçirebilirsiniz.

7. Arabanızın camını açın.

Beyin çıkıntısı denen bölüm, anılarınızın sağlandığı yerdir. Görüşünüzü netleştirmek, daha sağlıklı çalışmasına sebep olur. Arabanızın camını açtığınızda, görüntüsünden havasına, tüm dünyayla bütünleşmiş olursunuz.

8. Marketteki ürünleri iyice inceleyin.

Marketlerde kampanyalı ürünler, gözün en iyi görebileceği yere konur. Beyin buradaki avantajı algıladığında, başka bir araştırmaya gerek duymaz. Bu rutini kırın ve raflara iyi bakın. Bir ürünü seçin, almayacak olsanız bile içeriğini okuyun. Yeni bir tecrübe edinmiş oldunuz bile!

9. Gün içerisinde daha fazla iletişim kurun.

Kavramsal öğrenim, beynin gelişimi açısından çok önemlidir. Bu sebeple, başkalarıya iletişim halinde olmak, size çok şey katacaktır. Mesela koridordaki su sebilinden su alacağınıza, ofisin mutfağına gidin ya da birinden su isteyin. Hesabı masaya istemeyini kasaya gidip, işinizi konuşarak halledin.

10. Okuma şeklinizi değiştirin.

Sesli okuma yapmak da, sessiz okumak da beyni farklı şekilde çalıştırıyor. Bunun için okuduğunuz kitabı bir de yanınızdaki kişiye sesli bir şekilde okuyabilirsiniz. Ya da tek başınıza da sesli okuma yapabilirsiniz.

Japonya’da genç ve yaşlılarda belli bir konu üzerinde konsantrasyonda beyin aktiviteleri üzerinde bir araştırma yapıldı. Egzersiz yapan yaşlı bireylerin beyinlerinin çalışma yeteneklerinin genç yaştaki bireylerin beyinlerinin çalışma şekline daha çok benzediği görüldü.

Egzersizin yararları

Yapılan araştırmaya göre düzenli egzersiz yapan Amerikalıların genellikle haftanın iki günü veya daha fazla günde ortalama 2 saat 30 dakika aerobik aktiviteler (tempolu yürüyüş ağırlıklı ) veya 1 saat 15 dakika ağır egzersizler (koşma ve ağır kondisyon çalışmaları) yaptığı belirlendi.

Maalesef yetişkinlerin sadece %20’si bu egzersizlerden birini yapıyor. (Keşke Türkiye için de bu tür veriler olsa fakat elimizde net bir veri yok.)

Spor yapmak sadece vücudumuz için gerekli olan bir ihtiyaç değil, sağlıklı bir zihin içinde gereklidir. Yaşam boyu genç bireylerin yaptıkları aktivitelere ve yaşlı bireylerin yaptığı aktivitelere de bakıldığında zihinsel gelişim için de sporun faydalarını görebiliriz.

Tek yumurta ikizleri üzerinde yapılan bir deneyde sporun birey üzerindeki faydaları ölçülmeye çalışıldı. Spor yapan ikizin beyninin spor yapmayana oranla beyninin daha çok geliştiği tespit edilmiştir. Spor yapan ikizin belli bir konu üzerinde odaklanma ve farklı çözümler yaratabilme ile kavrama kabiliyetinin spor yapmayana oranla çok daha yüksek olduğu görüldü. Ayrıca egzersiz yapan ikizin daha güçlü bir ruh halini oluştuğu ve daha iyi bir uyku düzeni sağladığı görüldü.

Japonya’da 64-75 yaş arasındaki akıl hastalığı olmayan bireyler üzerinde egzersizlerin faydasını tespit etmek üzere testler yapıldı.

İlk olarak egzersiz yapan erkeklerin beyin aktiviteleri ve bazı soruları cevap verme süresi yetenekleri gibi çeşitli testler uygulandı. Araştırmacılar, deneklerin başlarına minik sondalar yerleştirerek ve beyin fonksiyonel yakın kızılötesi spektroskopi olarak bilinen bir teknikle beynin farklı yerlerinde kan akımını ve oksijen tüketimini görselleştirmek için kızıl ötesi ışık kullanarak erkek beyin aktivitesi ölçüldü. Aynı deneyler egzersiz yapmamış bireyler üzerinde de gerçekleştirildi.

Araştırmalar sonucunda egzersiz yapan bireylerin Prefrontal korteksin sol hemister beyin aktivitesinin diğer bireylere göre arttığı ölçüldü. Beynin bu alanı algıya yönelik çabalamaya işlemlerinde beynin daha çok performans göstermesini sağlıyor. Yani egzersiz yapan bireylerin beyinleri öğrenmeye ve bir konuda odaklanıp çabalamaya yönelik daha çok performans gösteriyor.

Yaşlı bir bedende genç beyin

Yapılan araştırmalarında gösterdiği gibi egzersiz yapan yetişkin bireylerin beyinlerinin genç bireylerin beyinleriyle performans açısından çok benzediği görülmüştür. İlginçtir ki egzersiz yapan yetişkin kişilerin genç bireylerin beyinlerinde olduğu gibi bir konuda yoğunlaşırken beynin iki tarafını kullanmadıkları görülmüştür.

Yapılan araştırmalar sadece egzersiz ile beyin gelişimi arasında bir bağlantı olduğunu gösteriyor ancak halen bu bağlantı bilimsel olarak tamamen tespit edilemedi. Araştırmalara göre sadece egzersizlerin genç bir beyin için yeterli olmadığını göstermektedir.

Ancak siz yinede kendinize bir egzersiz programı belirleyip uygulayın muhtemelen genç bir beyin için iyi bir adım olur.

Bir 9gag kullanıcısının paylaşımı yine gündemi belirledi. Kedi yukarı mı çıkıyordu, yoksa aşağı mı iniyordu? Son 1 günde 130 bin kez tweetlenen kedi örneği, sosyal medyanın da gündemi haline geldi.

Yorum yapanlar kendilerine göre bir açıklama bulma eğiliminde kuşkusuz, Örneğin; Merdivenlerin yanlarındaki izlerden de anlaşılacağı üzere kedi, aşağı iniyor olmalı; ancak ışık yanılsamasına göre bu duvar kesmeleri ters algı da yaratıyor olabilir ve bu şekilde de kedi yukarı çıkıyor olarak algılanır.

Çok konuşulacak bu kedi örneği ile, herkesin merdivenler konusunda uzman olacağı şüphesiz.

Bu iki örnekte olduğu gibi insanların bakış açıları ve dünyayı görme biçimleri birbirinden farklı. Peki siz kediyi nereye gidiyor görüyorsunuz?