Ailemizden, çocuklarımızı nasıl yetiştireceğimizin temel taslağını devralırız, ancak çocuk psikologlarına göre; nesiller boyunca tekrarlanan birçok klasik ifade aslında çocuklara zarar verir. Daha iyi alternatifler mevcuttur ve bunları ebeveynlerin öğrenmesi için belli bir zamana ihtiyaç vardır. Peki, yanlış bilinen davranışlar neler, gelin hep birlikte inceleyelim.

1. Ben yaparım ya da sana yardım ederim kalıbı

Çocuğunuza yardım teklif etmeden önce onun sizden yardım istemesini bekleyin. Mücadele eden çocuğunuza, yardım etme konusunda nazik olabilirsiniz. Ancak mücadelelerini kesmek için çok hevesli davranmanız onun kendi başına yapmayı öğrenmesini engeller.

Drexel Üniversitesi’nden bir psikoloji profesörü ve Düşünen Bir Çocuk Yargısı’nın yazarı Myrna Shure, ebeveynler için “Çocuğunuza yardım etmek için çok erken davranırsanız, çocuğunuzun bağımsızlığını zayıflatabilirsiniz ve başkalarından yardım bekler konuma getirirsiniz.” demiştir.

2. İyi iş veya iyi çocuk kalıbı

İyi iş, gibi basit ifadeler ile muhtemel yanlışlar yapılıyor. Birçok psikologa göre; sorun, her küçük şey için bu tür genel teşviklerin kullanılmasıdır. Çocuklar, gerçek başarılarından veya gerçek hoşnutsuzluklarından ziyade övgülere değer vermeyi öğreniyorlar.

Bu konu hakkında Lifehack’teki Shelly Phillips şunları söylüyor;
İyi iş, kelimesini dağarcığınızdan tamamen çıkarın. Çocuğunuzun mümkün olduğunca çabaya odaklanmasını sağlayın. “Gerçekten çok uğraştın” gibi cümleler kurun. Çocuğunuza “çabaların, sonuçlardan daha önemli olduğunu hissettirin.” Bu, zor bir görevi yerine getirirken, çocukları daha ısrarlı olmaya ve başarısızlığı başarıyla tamamlamak için atılmış bir adım olarak görmelerini sağlar “diye açıklıyor.

Başarı sürecine odaklanılması, çocuğunuzu, davranışını değerli yapan şeyleri düşünmeye iter. Sosyal psikolog Susan Newman, “Takım arkadaşının, çocuğunuza sana güveniyorum başarabilirsin” şeklinde bir şey söylemesi, çocuğun süreci düşünerek ve bir hedef doğrultusunda çalışmasını sağlayabilir. ” İyi iş, ne akıllı çocuk, sen harikasın gibi sözcükler belli bir süre sonra anlamını yitirir. Onun yerine çocuğunuza çabalamayı öğretmeniz çok daha doğrudur.

3. Sen çok akıllısın kalıbı

Çocuklarınızı övmek ve onları mutlu etmek için aldığınız hediyeler kötü bir strateji. Kendilerini akıllı gören çocuklar, hem algılanan yeteneklerini, hem de parlaklıklarını kaybedebilecek davranışları sergilemekle karşı karşıya…

Yazar ve Barnard Büyüme Geliştirme Merkezi direktörü Tovah Klein, Business Insider’ı uyarıyor: “Çocuklara bu tür şeyleri söylemek, aslında öğrenmeye çabalamaya karşıt düşünceler edinmelerine neden olur.”Öğrenme, birçok deneme ve sıkıntıdan meydana gelir.”

4. Diyetteyim kalıbı

Çocuklara söylenmemesi gereken her şey çocuklarla ilgili değildir. Çocuklar örneklerle öğrenirler. Dolayısıyla zayıf vücut imajıyla mücadele eden birini gördükleri takdirde, kendilerini rahat hissetmek için belirli bir fiziksel ideali karşılamaları gerektiğini düşünürler. Bu yüzden psikologlar, kilo ve vücut imajıyla ilgili mücadelelerinizi kendinize saklamanız gerektiğini önermektedir. (Aynı nedenle, çocuklarınıza “matematikte çok kötüyüm” demekte çok iyi bir fikir değildir.) Nassau Üniversitesi Tıp Merkezi’ndeki pediatri profesörü Marc S. Jacobson,  Parents.com’a; Bunun yerine neler söylemelisiniz hakkında örnekler verdi: “Bana güzel hissettiren şeyleri seviyorum, çünkü sağlıklı besleniyorum ya da dışarıda güzel yürüyebileceğim gibi…”

5. Başka bir çocukla kıyaslama kalıbı

Elbette, çocuğunuzun şimdiye kadarki en iyi, en olağanüstü çocuk olduğunu düşünüyorsunuz. Bu bir sorun değil, her ebeveyn, böyle düşünür. Fakat bir çocuğa, onu narsist yetiştirmek istemediğiniz sürece onun diğerlerinden daha iyi olduğunu söylememelisiniz.

Araştırmalar, akranlarından daha üstün oldukları için övülen çocukların, ailelerine inandıklarını ve şişmiş bir benlik hissi geliştirme riskinin yüksek olduğunu gösteriyor….

Günümüzde teknolojiyle ilgili makul sınırlar belirlemek ve bunun sürekliliğini sağlamak artık ebeveynliğin temel bir parçası oldu. Her şeyden önemli olan, bir çocuğa kendine ait cihazları ne zaman vermeli?

Çünkü bu hafife alınacak bir durum değil. Analytics şirketi Flurry, Amerikalı tüketicilerin mobil cihazlarda günde 5 saat harcadığını söylüyor. Bir başka araştırmada mobil uygulamalarda harcanan zaman, bir önceki yıla kıyasla yüzde 69 oranında artmış durumda.

Bizim ülkemizdeki oran, muhtemelen çok daha yüksek… Sokaklarda ya da toplu taşımada her gün görüyoruz, küçük çocukları susturmak için akıllı telefonlar kullanılıyor. Çizgi film ya da oyunlarla çocukları oyalamaya çalışan ebeveynlere şahit oluyoruz.

Gelişme çağında olan çocuklar için, ekran başında geçirilen zaman oldukça önemli. O yüzden yaş konusu hafife alınmamalı ve dikkat edilmelidir. En yeni araştırmaya göre, bir çocuk ilk akıllı telefonunu 10.3 yaşında alıyor. Aynı çalışma, 12 yaş civarındaki çocukların yüzde 50’sinin sosyal medya hesaplarına (başta Facebook ve Instagram) sahip olduğunu gösteriyor.

Gates ailesinde ise durum böyle değil. Bill Gates, Mirror adlı son röportajında çocuklarının hiçbirinin 14 yaşına kadar kendilerine telefon almasına izin vermediğini söyledi. Gerçi şimdi çocukları 17 ve 20 yaşlarında ama 14 yaşındayken akıllı telefonlara sahip değillerdi.

Gates, bu değerlendirmeye, ailelere yönelik ürünleri ve içeriği gözden geçiren kar amacı gütmeyen bir kuruluş olan Common Sense Media’nın CEO’su James Steyer tarafından katıldı.

Steyer, çocuklara bir telefon alınabilmesi için, yüz yüze iletişimin değerini kavrayabildikleri yaşta yani lisede olmaları gerektiğini söylüyor. Steyer, seçim yapmak zorunda kalan ebeveynler için ise: “Bir çocuğun yaşı, kendi sorumluluğu veya olgunluk seviyesi kadar önemli değil” dedi.

Olgunluk düzeyini değerlendirmenin bir yolunu arıyorsanız, PBS Velileri, bir çocuğa ilk cep telefonunu vermeden önce kendinize sormanız gereken pratik sorular için bir liste hazırlamış.

Bunlar arasında neler yer alıyor? Birlikte bakalım:

1. Çocuğunuzla güvenlik nedenleriyle mi yoksa sosyal nedenlerden dolayı mı iletişimde kalmak istiyorsunuz?
2. Konuşulan dakikalar ve indirilen uygulamalar için sınır kavramını geride bırakabilecek mi?
3. Onların, ders esnasında telefon konuşmaları ile çevreyi rahatsız edip etmeyeceğini ya da mesaj ve fotoğraf gönderip göndermeyeceğini biliyor musunuz?

Sorular, fikir edinmeniz konusunda  sizin için yararlı olacaktır.

Gates ailesinde durumlar oldukça farklı. Cep telefonlarının dağıtılmasından sonra bile Gates ailesi, ekran süresini sınırlamaya dikkat ediyor.

Mesela yemek masasında mobil cihazlar yasaklanmış. (çocuklar ve veliler için de geçerlidir) Daha küçük yaştaki çocuklar için genel ekran süresi daha da sınırlıdır: “Çoğu zaman, ekrana bağımlı olmadığımız zamanlar belirledik ve böylece çocuklar makul saatlerde uyuyor.”

Son olarak, şaşırtıcı olmayan bir şekilde Gates’in evinde, Apple ürünlerini kullanmak da yasaktır. Öyle ki Gates’in çocuklarının akıllı telefonu ne olursa olsun Apple marka olamaz!

Son araştırmalara göre zeki insanların zekalarını annelerine borçlu olmasının nedeni annelerin öncelikli olarak zeka ile ilişkili genleri çocuklarına aktarmak ile sorumlu olması! Yaklaşık yüzde 40 ile 60 arasında bir oranda zekanın kalıtımsal olduğu tahmin ediliyor.Zeka genleri X kromozomunda bulunuyor bu nedenle de yapılan araştırmalarda zekanın anneden geçtiğini ortaya çıkıyor.

Araştırma, anneye ait genlerden ekstra doz alan bebeklerin, daha büyük bir kafaya ve de daha geniş bir beyne sahip olduğunu ancak daha küçük bir bedene sahip olduğunu gösteriyor. Buna mukabil babaya ait genlerden ekstra doz alan yeni doğanlar daha küçük beyinlere ve daha büyük bedenlere sahip oluyor.

Embriyo büyürken, babaya ait genlere sahip olan hücreler hayatta kalmamızı sağlıyor ve beynin limbik sisteminde birikerek agresyondan, açlıktan ve cinsiyetten sorumlu oluyor.

Araştırmacılar babanın hücrelerinin; zeka, anlamlandırma, planlama ve dil becerileri gibi gelişmiş bilişsel fonksiyonların geliştiği beyin zarında bulunmadığını belirtti.

Yine de zekamızın yüzde 100 genetik olmadığını unutmamalıyız. Diğer araştırmalar annenin çocuğun entelektüel gelişiminde fiziksel ve duygusal iletişim ile büyük rol oynadığını öne sürüyor. Hatta annemizle kurduğumuz bu gibi bağların zeka ile oldukça bağlantılı olduğunu ifade ediyor.
Araştırmacılar anneleriyle güvenli bir ilişki kuran çocukların daha ısrarcı olduğunu ve zor bir problemi çözerken daha az hüsrana uğradığını söylüyor.

Bu nedenle, iyi bir zeka hem çevreye, hem dürtüye hem de kişisel özelliklere bağlı.

Zeka genelde problem çözme yeteneği olarak tanımlanıyor. Oysa ki bir çözüm üretmeye çalışırken beynimiz bir bütün olarak çalışıyor, hem çeşitli duyguları devreye sokuyor hem de sezgi gibi diğer süreçleri harekete geçiriyor. Yani genetik olarak konuşacak olursak, problem çözme sürecinde babanın genleri devreye giriyor.

TÜm bu süreçte zekanın düzenli egzersizlere ihtiyacı olduğunu da unutmamak gerek. Yani beynimiz aslında uyarılmaya , hayattaki yeni meydan okumalarla ve değişik görevlerle beslenmeye ihtiyaç duyan bir kas.

Genetikçiler ne derse desin, babaların bu konuda kendini kötü hissetemesi için hiçbir neden yok. Bir baba duygusal olarak hazır olup çocuğun rol modeli haline gelerek  bir çocuğunu gelişimine annenin yaptığı kadar katkıda bulunabilir. Kısacası nasıl bir IQ ile doğduğumuz önemli olabilir ama uzun vadede IQ o kadar da belirleyici bir faktör değil.

O zaman ufak bir ceza olarak poposuna minik bir şaplak atıyorsunuz. Bu sayede hem ders vermiş oluyor hem de canını çok fazla acıtmamış oluyorsunuz, öyle değil mi? Değil! Popoya atılan şaplak, düşündüğünüzden çok zararlı.
Çocuğunuzun poposuna şaplak atmak, çok ama çok sakıncalı bir hareket ve çocuklarda ciddi psikolojik problemlere yol açıyor. Teksas ve Michigan Üniversitelerinin uzmanlarına göre, bu cezaya maruz kalan çocuklar, ebeveynlerini küçümsemeye, anti sosyal davranışlara, agresifliğe, kavramsal öğrenme zorluklarına ve akıl sağlığı sorunlarına sahip olabiliyor.

50 yıl boyunca 160.000 çocuk üzerinde araştırma yapılmış. Çalışmada, ailelerin popoya atılan şaplakla tacizi aynı tutmadıkları görülmüş; ancak araştırmacı Elizabeth Gershoff, popoya şaplağın zararı tacizle aynı.
Araştırmaların sonucu hiç iyi çıkmamış. Gershoff ve aynı projede yer alan bir diğer araştırmacı olan Andrew Grogan-Kaylor, küçükken popoya şaplak yiyen yetişkinlerin, akıl hastalıklarına daha çok yakalandığını görmüş.
Daha kötü olan nokta ise fiziksel istismarla, popoya atılan şaplağın arasındaki fark. Yarattıkları uzun süreli etki neredeyse aynı.

Gershoff, “Popoya şaplak atmayla fiziksel istismarı genelde toplumda çok farklı şeyler olarak görüyoruz; ancak araştırmalarımız, iki davranışın neredeyse aynı sonuçlara yol açtığını gösteriyor.” diyor.
Maalesef bu cezalandırma şekli hala mevcut. 2010’da Kuzey Kaliforniya Üniversitesi’ndeki bir araştırmada, çocukların %80’inin bu cezaya maruz kaldığı ortaya çıkmış. 2013’te NBC tarafından yapılan araştırmada bu oran %81’e çıkmış.
Siz siz olun, sakın ama sakın bu cezayı uygulamayın.

Çocuğunuzun nerede olduğunu gösteren fotoğraflar paylaşmayın

Okul olsun, antrenman olsun, maç olsun… Ne olursa olsun. Çocuğunuzun nerede olduğunu, internet ortamında insanlarla paylaşmayın. Listemdekiler arkadaşlarım, ne olacak demeyin. Dikkat edin. İsteyen dijital ortamda istediği bilgiye ulaşabilir.

Çocuklarınızın ilgi alanlarını gösteren fotoğraflar paylaşmayın

Kötü niyetli insanların, çocuğunuzun sevdiği şeyleri öğrenmesi, işini kolaylaştırır. Çocuklar masumdur. Kafalarında kötülük yoktur, bu sebeple hemen kanarlar. Dikkat!

Çocuğunuza ait resmi bilgileri gösteren fotoğrafları hemen silin ve asla yüklemeyin

Çocuğunuzun vizesi, pasaportu gibi şeyleri internete koymak keyifli olabilir; ancak bu aynı zamanda çocuğunuzun ağırlıklı olarak nerelerde vakit geçirdiğini bulmaya da yarayan bilgiler. Aynı zamanda gelecekte de canını sıkacak sorunlar olabilir.

Hayati risk görünümü taşıyan komik fotoğraflar koymayın

Aslında bu daha çok sizin iyiliğiniz için. Çocuğunuzun hayatını riske atmanız, size çeşitli cezalar getirebilir. Mesela bu çift, şu an hapiste.

Çocuğunuzun yarı çıplak ya da çıplak fotoğraflarını paylaşmayın

Size çok tatlı geliyor olabilir ama bazı hastalıklı insanlara bu fotoğraflar çok seksi geliyor. Tabi ki, kapalılığı bastırılmışlığı hiçbirimiz hak etmiyor ama bunu koyarken çocuğunuzun onayını da almamış oluyorsunuz. Psikolojisini kötü etkileyebilir.

Çocuğunuzu utandıracak fotoğraflar koymayın

Belki şimdi anlamayabilir, belki şu anda o fotoğrafa gülüyor da olabilir; ancak birkaç sene sonra bu fotoğraflardan çok utanabilir. Arkadaşları onunla alay edebilir. Çocuklukta oluşan ve geleceğini etkileyen büyük yaralar oluşabilir. Alacağınız birkaç beğeni, onun için bir ömür olabilir.

Başka çocuklarla fotoğrafını koymayın

Belki çocuğunuzun yanındaki çocukların ailesi, bundan hoşlanmıyordur. Belki yukarıda belirttiğimiz noktaları onlar önemsiyordur.

Sosyal medya mecralarında fotoğraf paylaşırken lütfen iyi düşünün. Sadece çocuğunuzun değil, kendi fotoğraflarınızı da koyarken dikkatli olun. Zihninizin içi pırıl pırıl olsa da, maalesef dünya öyle bir yer değil.