Cengiz Değirmenci, ilk ve orta öğretimini Elazığ’da tamamladıktan sonra 2005 yılında Boğaziçi Endüstri Mühendisliği’nden mezun oldu. Mezuniyeti sonrasında kendi geliştirdiği teknoloji ve iletişim girişimi ile ilk proje yönetimi deneyimini yaşadı. TEB/BNP Paribas TEB Bonus Card ekibinde ürün geliştirme, satış stratejileri ve kampanya yönetimi konularında deneyim kazandıktan sonra, Turkcell iştiraki olan Tellcom (şimdiki adı ile Turkcell Superonline) bünyesinde pazar araştırma, ürün geliştirme, regülasyon ve strateji konularında çalıştı. 2009–2011 yılları arasında Türk Hava Yolları bünyesinde CRM, mobil uygulamalar, portföy yönetimi, uçak içi eğlence sistemleri konularında proje/yazılım ekibi yöneticiliği yaptıktan sonra 2010 yılı sonunda aynı kurumda Satış ve Pazarlama bünyesinde Online Satış ve Pazarlama Müdürü olarak atandı.

Cengiz Değirmenci ile havacılığın değişimi, zamana karşı satışın dinamikleri, bilet satışında mobile geçiş ve DEZ etkinliğ üzerine konuştuk:

THY’de, dünyanın en zorlu sektörlerinden birinde çalışıyorsunuz. Değişkenliğin had safhada ve marjların ufacık olduğu bir alanda, genelde gergin ve telaşlı alıcılara hizmet sunmak nasıl bir şey?

Havacılık sektöründe bizim gibi network taşıyıcıları tarifeli olarak gerçekleştiriyor uçuşları. Yani uçak dolsa da dolmasa da siz uçağı uçurmak zorundasınız; ürünü satamayınca stokta beklemiyor, uçuyor elinizden resmen.  Önceden belirlenmiş bir vakitte kalkacak uçağı doldurmak zamana karşı yarışmak demek. Bu her ne kadar stresli gibi gözükse de insanı zinde tutması ve sürekli gelişim gerektirmesi açısından motivasyon ve tatmin artırıcı bir egzersiz aslında.

Bu şartlar altında, dijital ekonominin en derinden şekillendirdiği sektörlerden birinin havacılık olduğunu söylemek sizce makul mü?

Dijital ekonomi demek her şeyin hızla değişime uğraması ve sizin de bu değişime liderlik etmeniz demek. Ben bu anlamda havacılık sektörünün dijital ekonomiye geçişe en çok ihtiyaç duyan sektörlerin başında geldiğini düşünüyorum. Çünkü en temel olarak dijital ekonomi sayesinde zamana karşı yarışta siz de hız kazanmış oluyorsunuz.

Dalgalanan bilet fiyatları, rötarlar, ek seferler, iptaller, no-showlar dünyasında hayat, e-ticaretten önce nasıldı? Hatta hayal etmek mümkün mü?

Aslına bakarsanız havacılık sektörü operasyon açısından dijital çağdan çok daha önce bilgisayar sistemlerine taşındı, hizmetler ise offline veriliyordu. Dijital çağ öncesinde müşterinin adresi fiziksel bir lokasyon oluyordu—acente, satış ofisi, havalimanı gibi. Bu dönemlerde müşteri portföyü de çok daha üst segment bir profildi, uçağa binmek macera gibi bir olguydu ulaşım aracından daha çok. Havacılık sektöründeki yeni modellerin de devreye girmesinin sonucu olarak fiyatların da aşağıya inmesi ile artık dünyadaki herkesin ulaşım aracı olarak kullanabileceği bir çağa geldik.

Son 10 yıldaki dijital çağ kasırgası dünyanın en ücra yerine kadar ulaşınca, dünyadaki herkes erişilebilir olan bu ulaşım aracı hizmetini artık fiziksel bir lokasyondan çok online olarak almak istiyor. Bilet alımlarının son yıllarda artarak mobil olarak alındığı görülüyor. Yolcuların daha çok online hizmetleri kullanmasıyla bilgi iştahı da o kadar artıyor. Her şeyden anlık olarak haberdar olmak istiyorlar, bu anlamda işler biraz daha karmaşık, bir o kadar da yaratıcı ve zevkli hale geldi diyebilirim.

Artık havayollarının büyük oranda doğrudan satış yapabilmesi sektörde ne gibi bir değişiklik yaptı ve bu acentelere ve havayolu şirketlerine nasıl yansıdı?

Doğrudan satış özellikle havayolu sektöründeki değer zincirini yeniden şekillendirdi. Bundan en kazançlı çıkan şu anda teknolojiyi tedarik eden şirketler oldu. Geleneksel acenteler birçok ülkede halen iyi bir paya sahip, ancak gelecekte değişime ayak uyduramadıkları takdirde yeni oyuncularla yer değiştirmek bekliyor onları.

Havayollarını ise 3 sınıfa ayırmalıyız; değişimi bir fırsat olarak değerlendirip ciddi operasyonel karlar ve müşteri memnuniyeti sağlayan şirketler var; stratejik bir yön belirlemeden uyum sağlamaya çalışan şirketler var; son olarak henüz olan bitenin ne olduğunu bilmeyen ya da öncelikleri arasına almayan şirketler var. Havayolu sektöründe son sınıfa giren şirketler rekabette geriye düştüklerini biraz geç fark edecekler ama fark ettiklerinde kaybedilen zamanı kazanmak o kadar da kolay olmayacak.

Mobile geçişin iş modelinize ne gibi etkileri olmasını öngörüyorsunuz?

Dijital çağda yaşadığımız en önemli değişimlerden biri de mobil teknolojilerin erişilebilir olması. Bundan kastım cihazların farklılaşması, ucuzlaması fakat aynı zamanda 3G, 4G, WiMAX, WiFi gibi mobil internetin de herkes tarafından erişilebilir olması.  Bu sayede dijital çağ mobil bir dünyaya doğru evriliyor.  Mobilize bir dijital çağ size müşterinize her an erişmenizi ve lokasyon bilgisi ile birlikte hizmetlerinizi özelleştirme imkanı veriyor.

Bir diğer önemli etkisi bildiğiniz gibi PC’ler daha çok ortak kullanılan cihazlarken, mobil cihazlarda daha çok kişisel bir kullanım var. Bu her şeyi kişiye özel kılma konusunda bir avantaj sağlıyor.

THY, Dijital Ekonomi e-Ticaret Zirvesi’ne ikinci senesinde sponsor oldu. THY’nin DEZ’i benimsemesindeki etkenler nelerdi?

Türk Hava Yolları olarak son 10 yılda çok ciddi bir büyümemiz var, Dünya’da en çok destinasyona uçan havayolu olduk bu sene sonu itibarı ile. Büyümemizi sağlıklı ve sürdürülebilir kılmak için değişime liderlik yapma vizyonumuz var, bu da bizim açımızdan dijital ekonomiyi kritik kılıyor

DEZ’deki konuşmanızda hangi konulara değinmeyi düşünüyorsunuz?

Aslına bakarsanız ana konulara sizin röportajınızdan değinmiş olduk, ben biraz daha tarihsel bir çerçeve ile birlikte bulunduğumuz çağı ve ötesi konusunda olabileceklere değinmek istiyorum.

Cengiz Değirmenci 9 Kasım Cuma 10:30’da, DEZ ana konferans salonunda “Sektör Dinamikleri Online ve Mobil Dünyada Nasıl Değişiyor?” başlıklı bir konuşma verecektir. Dijital Ekonomi e-Ticaret Zirvesi ve Fuarı 2012 konuşmacıları ve zirve programı için, DEZ resmi sitesini ziyaret edebilirsiniz.

DEZ tanıtım röportajları serisinde bugün, comScore Türkiye İş Geliştirme Müdürü İdil Kesten ile konuşacağız. İdil Kesten, Galatasaray Üniversitesi’nde lisans eğitiminin arkasından, Atina Üniversitesi’nde yüksek lisansını tamamlamış; sonrasında Reuters, Newsweek Türkiye ve Hannover-Messe gibi uluslararası firmalarda çalışmıştır. 3 seneden fazla bir süredir comScore’un Türkiye yapısında görev almaktadır. Newsweek, Radikal ve Digital Age gibi gazete ve dergilerde çeşitli yazıları yayınlanmıştır.

İdil Kesten ile veri analizi, internette ölçümleme, comScore müşterileri, Türkiye’de eğitim ve DEZ’deki sunumu hakkında konuştuk:

comScore olarak internet üzerindeki birçok etkileşim tipini ölçüyorsunuz. Ölçmekten daha önemlisi, herkesin elinde fazlasıyla veri olan bir devirde, o veriye anlam katmaya çalışıyorsunuz. Kimisinin bilim, kimisinin kehanet dediği bir alanda iş yapmak nasıl bir deneyim?

Ben sadece ölçümlemek olarak bakmıyorum yaptığımız işe. Biz insanların işlerinin, sektörlerinin nereye gittiğini anlamalarına yardımcı oluyoruz. Veri sağlıyoruz ve iş aklı oluşturmalarına yardımcı oluyoruz.

Türkiye için çok yeni kavramlar bunlar. Rakam, ölçüm, datanın değeri yeni yeni anlaşılıyor. Herkesin bildiği alanın dışında çalışmak zor; ama heyecan verici. Annem bile hala ne iş yaptığımı anlamadığını söylüyordu geçen gün! Diğer taraftan da insanlara yeni bir şeyler öğretmek, data anlatmak, matematiği sözele dökmek beni çok keyiflendiriyor. Seviyorum yaptığım işi…

[pullquote align=”right”]Türkiye için çok yeni kavramlar bunlar. Rakam, ölçüm, datanın değeri yeni yeni anlaşılıyor. Herkesin bildiği alanın dışında çalışmak zor; ama heyecan verici. Annem bile hala ne iş yaptığımı anlamadığını söylüyordu geçen gün![/pullquote]

İnternette elimizdeki her aktivitenin detaylı dökümü varken ve hiç olmadığı kadar ölçüm yaptığımız halde, neden online iletişim ve pazarlama etkilerinin ölçülememesi korkusu devam ediyor? Bunun geri dönüşü çok daha zor ölçülen geleneksel mecralarda bu kadar tartışılmaması neden? Şirketlerin internetten beklentileri farklı mı, yoksa her yeni pazarlama tekniği gibi bu da alışana kadar bir direniş süreci mi?

Çok güzel bir soru. Bazen pazarlamacılar TV ya da geleneksel basının ölçümleme-değerlendirme araçlarını dijital kadar sorguluyorlar mı merak ediyorum.

Sektör en büyük avantajını en başta her küçük hareketin/reklamın bile ölçümlenmesi olarak koydu. Bunun yarattığı bir beklenti olabilir. Diğer bir etken de çok farklı kaynaklar ve terimler var. comScore’un terminolojisi başka ölçümleme araçlarından farklı. Bu da kafaları karıştırıyor.

Belki bizler de yeterince iyi anlatamıyoruz, sonuçta her datanın arkasında bir mühendislik ve öngörü var. Kuşkuları azaltmak için daha çok anlatmamız, daha farklı mecralarda anlatmamız gerekli. Türkiye pazarına ilk girdiğimiz 4 sene öncesine göre geldiğimiz nokta çok etkileyici. Artık basit terimleri anlamaya çalışmak yerine, datanın yorumuna dair sorular geliyor. Bir zaman sonra korkular ortadan kalkacaktır.

Sizden faydalanan şirketlerin profilleri neler? Büyük şirketler dışında, yeni bir girişim ile orta ölçekli bir ticaret sitesine vereceğiniz tavsiyeler nasıl farklılaşıyor?

Müşteri portföyümüz mecralar, medya satın alım şirketleri ve dijitale yatırım yapan teknoloji şirketleri olarak sıralanabilir. İnternetten para kazanmaya başlamış olan mecralarla daha çok çalışıyoruz, çünkü bir maliyetimiz var.

Yeni girişimlerin ilk aşamada comScore ile çalışması için belli bir tekil ziyaretçi ve ticari büyüklüğe ulaşması gerekli. Ama tavsiye noktasında kendi sektöründeki rakiplerini dikkatli incelemelerini salık veriyoruz. Bir de içindeki bulundukları kategorinin nasıl geliştiği önemli. Zaman zaman hızla yükselen, ciddi yatırımcı çeken ve sonrasında aynı hızla ziyaretçisini kaybeden kategoriler var. Özellikle girişimden önce bakılması gereken gerçekten o kategorinin gelişiminin uzun vadede pozitif olup olmayacağı. Sermaye yapıları ve pazarlama stratejileri de farklı olmalı.

[pullquote align=”left”]Türkiye pazarına ilk girdiğimiz 4 sene öncesine göre geldiğimiz nokta çok etkileyici. Artık basit terimleri anlamaya çalışmak yerine, datanın yorumuna dair sorular geliyor. Bir zaman sonra korkular ortadan kalkacaktır.[/pullquote]

Ama bunlar bizden ziyade ajansların ve VC şirketlerinin işi… Biz tavsiye vermeyi çok seven bir şirket değiliz, ancak rakamların yorumlanması noktasında faydamız olabilir.

Politika üzerine uzun bir tahsilden sonra internet ölçümlemesine girdiniz. Bir thinktank pozisyonuyla benziyor mu? İki olgu arasında nasıl bir bağ oluşturuyorsunuz?

İkisinin birbirine benzeyen noktaları pek yok. Yaşadığımız bir yandan da Türkiye gerçeği aslında. Burada açık olmakta fayda var. Benim de birçok Türk genci gibi seçimlerim çok bilinçli olmadı. Bizi üniversitede okuduğumuz bölümün iş hayatında karşılığı hakkında pek bilgilendiren yoktu, ya da belki bizlerde çok meraklı olmadık.

İş hayatına girdiğimde tek istediğim sıradan olmamaktı. Yabancı bağlantıları olan ve bana inisiyatif veren bir yerde çalışmak istediğimi biliyordum. comScore bana bunları sağladı. Şansım ise şu oldu: fen lisesinde okudum ve sayısala her zaman ilgim vardı. Siyaset okudum ve sözleri ve sözlerin ifadeye dönüşmesine ayrı bir düşkünlüğüm var. Şu an yaptığım işte sayıları söze döküyorum, anlam kazanmalarına yardımcı oluyorum. Bu da beni mutlu ediyor. Kısacası şanslıyım!

DEZ’deki konuşmanızda hangi konulara değinmeyi düşünüyorsunuz?

DEZ’de elektronik pazaryeri olarak adlandırılan mecralara ait son 3 yıllık verileri yorumlamak istiyorum. İzlediğim süreç ve varmak istediğim nokta şu olacak: Nereden başladık ve özellikle ziyaretçi açısından hangi noktaya geldik? Dünyada e-ticareti en fazla kullanan milletler kimler? Gelişmekte olan diğer ülkelerde durum ne ve e-ticaret kullanıcısının profili neye benziyor? Umarım dinleyenlerin zevk alacağı bir konuşma yapabilirim.

İdil Kesten 8 Kasım Perşembe 14:00’da, DEZ ana konferans salonunda “Türkiye ve Dünya: Elektronik Pazaryerlerinde Trendler” başlıklı bir konuşma verecektir. Dijital Ekonomi e-Ticaret Zirvesi ve Fuarı 2012 konuşmacıları ve zirve programı için, DEZ resmi sitesini ziyaret edebilirsiniz.