Bilindiği gibi “Do Not Track” özelliği ile kullanıcılar, web sitelerinin çerezler aracılığıyla gezinme geçmişlerine ve kişisel verilerine ulaşmalarını engelleyebiliyorlar. Bu özellik aktivite edildiği takdirde kullanıcıya uygun reklamları gösterme ya da kişisel tercihlere bağlı olan içerikleri ön plana çıkarma gibi amaçları olan web siteleri çerezlere erişemiyorlar. Tarayıcı, web sitesi sahipleri ve geliştiricilerin işbirliği ile hayata geçirilebilen DNT teknolojisi şimdi Pinterest kullanıcılarına açılıyor.

Bir süre önce Twitter‘ın kullanıcılarına açtığı DNT teknolojisinin ardından Pinterest bu güvenlik tercihini kullanıcılarına sunan ikinci ağ oldu. Tarayıcıların çoğu bu teknolojiyi sürümlerine eklemişken DNT’yi kullanan web sitesi ise şu an için çok az. Pinterest tercihlerinden özelliği kontrol edebilen kullanıcılar, takip edilip edilmemek istediklerini böylelikle kendileri belirleyebilecek.

Pinterest’in DNT teknolojisini platformuna eklemesi ile daha kişiselleştirilmiş bir işleyişe dönmesinin aynı zamanlara denk gelmesi tesadüf değil. Pinterest, birkaç gün önce resmi blogundan web ve mobil uygulamasına “Sayfa Akışını Düzenle” butonu eklediğini duyurdu. Bu butona tıklayan kullanıcılar daha önceki pinleriyle bağlantılı olan kişiselleştirilmiş pin ve pano önerilerini görebiliyorlar. İlerideki zamanlarda da site, diğer siteler üzerinden “pin”lediğiniz içeriklerin de bilgisini kullanmaya başlayacak.

Pinterest’in kişilerin geçmiş pinlerinden ve ağ üzerindeki hareketlerinden yola çıkarak daha kişiselleştirilmiş bir sosyal ağ hizmeti sunması, zaten Pinterest’in ‘default’ olarak kullanıcı verilerini kullandığını gösteriyor. Ancak bilgilerinin kullanılmamasını isteyen kullanıcıların tercihler sekmesinden DNT özelliğini aktivite etmelerine de izin vererek Pinterest, diğer sosyal ağlara da örnek olmuş oluyor.

Microsoft’un IE9 ile kaldırdığı DNT kervanına, sonradan Firefox, Safari ve Opera katılmıştı, ama reklam devi Google iddialı tarayıcısı Chrome’a bu özelliği sokmamıştı.  Tabii ki Beyaz Saray’ın ittirmesiyle W3C’nin bir web standardı haline getirmeye karar verdiği DNT’ye destek kaçınılmazdı ve yıl sonuna kadar bir noktada DNT seçeneğini kullanıcılara sunacağını söylemişti. Buna rağmen, hala Chrome’da reklamcılar tarafından takip edilmeden internette gezmenin tek yolu çeşitli üçüncü parti eklentiler kurmaktan geçiyordu. Sonunda, beklenen oldu ve Google, Chrome’un geliştirildiği platform olan Chromium’un son geliştirici sürümüne DNT seçeneğini ekledi.

Google’ın bu seçeneği sunmada bu kadar geç kalması, Microsoft’un DNT’yi varsayılan olarak açık tutmasının o kadar kötü bir strateji olmadığını gösteriyor. Ortağı Facebook DNT’yi kabul etmediğinden ve aslında kapsamına doğrudan girmediğinden, Microsoft’un DNT’yi açarak kaybedecek şey, rakiplerinin yanında sıfıra yakın. Google’ın ise kaybedecek bir şey olduğu, iyice ayak diremesinden anlaşıldı.

Eğer bilgisayarınızda Chromium kullanıyorsanız, yukarıdaki resimde gördüğünüz gibi Gelişmiş Ayarlar’dan DNT özelliğini açabilirsiniz. Aksi takdirde, bu yılın son çeyreğinde çıkacak Chrome sürümlerinden birini beklemelisiniz.

Sektörü aylardır çalkalayan tartışmayı kavramak için, öncelikle DNT’yi biraz tanıyalım. DNT, takip çerezlerini engelleyerek, kullanıcılara bir parça daha anonim kalma şansı tanıyan, geliştirilme aşamasında bir teknoloji (detaylı bilgi için son derece açıklayıcı Digital Trends yazısına başvurabilirsiniz). DNT bir web standardı olmasa bile, internetin uluslararası standartlar organizasyonu W3C tarafından 2011 yılından beri inceleniyor ve önümüzdeki sene standartlaşması bekleniyor.

İstemediğinde takip edilememek iyi bir şey olsa da, bu teknolojinin limitleri var. DNT ne yapamaz? DNT reklamları durduramaz. IP’nizden lokasyonunuzun algılanmasına son veremez. Sosyal medya sitelerinin, hatta bilgi paylaştığınız herhangi bir birinci partinin, sizin hakkınızda bildiklerini kullanmasını engelleyemez. Bugüne kadar hakkınızda toplanmış verilerin kullanılmamasını rica eder ama kimseye sildiremez. Standartlara uymak istemeyen sitelere veya DNT üstbilgisi almaya programlanmamış sitelere laf anlatamaz. Niye mi? Çünkü DNT, W3C’nin diğer bütün standartları gibi, yasal olarak dayatılamaz. Peki DNT ne yapar? İnternette girdiğiniz DNT destekleyen bir site tarafından bilgisayarınıza yerleştirilen çerezlerin, diğer sitelerdeki aktivitelerden de yararlanarak verileri birleştirip çok daha net bir kullanıcı profili oluşturmasını engeller. Yani sadece parçalanmış verilerin bir araya getirmeyi engeller.

Peki, tartışma niye? W3C’nin en yeni DNT taslağına göre, bir tarayıcının veya eklentinin varsayılan kurulumunda DNT kapalı olmak zorunda. Yani takip edilmek istemeyen kullanıcı, tarayıcı seçeneklerine gidip özellikle bunu belirtmedikçe internetteki reklamverenlerin çerezlerinde hiçbir değişiklik olmuyor. İşte Microsoft, tam bu noktada devreye giriyor ve fitili ateşliyor.

IE9 ile DNT seçeneğini kullanıcılara sunan ilk firma olan Microsoft ise, yine bir ilke imza atarak IE10’un varsayılan kurumunda DNT’yi aktif halde başlatma kararı aldı. Kullanıcıların büyük bir çoğunluğunun ayarlar menüsüne asla girmediği gerçeğini bilen reklam dünyası ise, çok sert tepki verdi. Tabii ki $35 milyarlık hacime sahip online reklamcılık piyasasının, Microsoft’un bu hareketine sessiz kalması beklenemezdi. Business Insider gibi kaynaklar sürekli bu kararın anti-propagandasını yaparken, Microsoft’un reklam bölümünden bile itiraz sesleri yükseldi. Federal Ticaret Komisyonu’ndan J. Thomas Rosch, Microsoft’u tüketici haklarını kısıtlamakla suçladı ve W3C standartlarına uymayan bir tarayıcının gönderdiği sinyali dinleme zorunluluğu olmadığını söyledi. Hatta kararın bir fiyasko olduğu ve kendi bindiği dalı kesmeyeceğine göre Microsoft’un reklam işinden tamamen çekileceği söylentileri bile çıktı.

Abartılı yorumların aksine, Microsoft’un reklam piyasasından çekilmeye niyeti yok. Sadece özel durumunu kullanarak rakiplerine üstünlük sağlamaya çalışıyor. Hala birçok tüketicinin Windows’la birlikte gelen Internet Explorer’ı kullandığı ve ayarlarla hiç oynamadığı düşünülürse, DNT en büyük zararı en büyük reklamcıya verecektir. Yani Microsoft tarayıcı piyasasında büyük ve reklam piyasasında küçük olmanın meyvelerini topluyor ve hem tüketiciye şirin gözüküyor, hem de en büyük rakiplerinden reklam devi Google’ın canını yakıyor.

Ama son gelişmeler Microsoft’u sevindirmeyecek. Birebir DNT teknolojisini hazırlayanlardan Roy Fielding, Apache’nin IE10 DNT seçeneklerini gözardı etmesini sağlayacak bir yama üretti. Dünyadaki sunucuların yarısından fazlasının Apache üstüne kurulduğu düşünülürse, bu hareket Microsoft’a bu davada yalnız olduğunun en büyük göstergesi oldu.

Phorm gibi uçsuz bucaksız fişleyen  ve özel hayata hiç saygısı olmayan teknolojilerle, internetin bedava kalmasının önüne taş koyacak bir piyasa yavaşlaması arasındaki dengenin doğru sağlanması lazım. DNT, reklam verimliliğini çok artırdığı ve doğru kullanıldığında özel hayata zarar vermeyeceği için, Microsoft’un çabası boşa çıkacak gibi duruyor. Microsoft’un bu kadar büyük tepkilere rağmen hala kararında direnmesi ise, henüz farkında olmadığımız bir stratejinin varlığı hakkında insanı şüpheye düşürüyor. Microsoft, acaba Facebook’daki varlığını kullanarak reklamları sosyal olarak kullanmayı mı planlıyor da takip çerezlerine bu kadar karşı? Yoksa sosyal reklamların yönettiği ve takip çerezlerini emekli ettiğimiz bir internet geleceği mi görüyor? Siz ne düşünüyorsunuz? Yorumlarınızı bekliyoruz.

Bunun kullanıcılar için ideal olmadığı konusunda Twitter da hem fikir. Zira Twitter bundan böyle yeni kullanıcılarına, ekranın sol tarafında yer alan ve  herkese aynı sunduğu takip edilecek kişileri önermeyecek. Şirketin yeni geliştirdiği sistem, kullanıcıların web geçmişlerini tarayarak, onlara özel kişi önerilerini tavsiye edecek.

Twitter’ın resmi blogundan yaptığı duyurusuna göre artık kullanıcıların kişisel tercihlerini analiz ederek kimleri takip etmek isteyebileceğini tahmin etmeye çalışacak ve buna göre seçimler sunacak. Öncelikli olarak kullanıcıların web geçmişini mercek altına alan sistem, bunun yanı sıra Twitter’da geçirdiği süre boyunca yaptıklarını da değerlendirmeye alacak.

Twitter hali hazırda birçok sosyal ağ gibi diğer sitelere entegre ettiği düğmeler ve küçük programlar aracılığıyla kullanıcılarının internette yaptığı seçimler hakkında bilgi sahibi olabiliyor. Dolayısıyla yeni kullanıcılara sunacağı öneriler için mevcut kullanıcılarından aldığı benzer profilleri eşleştirerek seçenekler sunabilmesi zor görünmüyor.

Ancak burada dikkat edilmesi gereken konu, kullanıcının isteği dışında internet geçmişinin kullanılmaması. Zira geçtiğimiz ay yayınladığımız Phorm haberinde bunun insan hakları bakımından ne kadar tehlikeli olduğuna dikkat çekmiştik. Fakat Twitter bu konuda yeni sistemin kullanıcıların haberi olmadan devreye girmeyeceğini ifade ediyor. Dün, Do Not Track adlı Mozilla servisi kullanmaya başlayan Twitter, kullanıcıların istemedikleri takdirde kişisel bilgilerin toplanmasını engelleyebileceklerini duyurmuştu.

Blogda yapılan açıklamada yeni sistemin kullanıcılara sunulacak tavsiyelerin sadece son 10 günlük Twitter davranışlarına göre düzenleneceği belirtiliyor. Şimdilik test aşamasında olan bu özelliği yeni kullanıcılar “Tailor Twitter based on my recent website visits” ibaresiyle Twitter’a kayıt sırasında “Daha Fazla Bilgi” sayfasından, mevcut kullanıcılar ise hesap ayarları sekmesinden yine aynı ifade üzerinden seçimlerini yapabilirler.