Akıllı insanlar, bilhassa sağduyu gerektiren durumlarda, aptal hatalar yapmakla meşhurdur. Durumların sadeliği onların komik duruma düşmesine neden olabilir.
Yıllarca süren araştırmalardan sonra, bilim adamları, nihayet bunun neden olduğunu anlamaya başladı. Yale Üniversitesi’ndeki Shane Frederick, akılcı düşünce ve istihbaratın neden el ele gidip gitmediğini açıklayan araştırma yapan ilk araştırmacılar arasında yer aldı.

Çalışmalarında Frederick, insanlara çözmek için basit problemler verdi: Bu problem için gerekli olan malzemeler; bir yarasa ve top bir dolara ve on sente mal oluyordu.

Frederick, bazı kişilerin yanlış cevabı kendine çekme eğiliminde olduğunu ve topun on kuruşa mal olduğunu belirtti. Elbette, doğru cevabın topun beş kuruşa mal olduğunu biliyordunuz ve yanlış cevabı bulan kişilerin akıllı insanlardan daha az olup olmadığını merak ediyorsanız tamamen haklısınız demektir.

James Madison Üniversitesi’nden ve Toronto Üniversitesi’nden psikologlar aynı şeyi merak ettiler. Yüzlerce kişiye benzer mantık testleri uyguladılar ve yanıtlarının doğruluğunu zeka seviyelerine göre karşılaştırdılar. Araştırmacılar; akıllı insanların yanlış cevabı verme ihtimalinin daha yüksek olduğunu buldular, çünkü aslında sorun çözme aşamasında zihinsel hatalar yapıyorlar…

Akıllı insanlar, her konuda mantıklı hareket etmeye çalıştıkları için bazı kör noktaları vardır. Bu nedenle saçma hatalara daha yatkındırlar. Bu kör noktalardan biri; akıl yürütme yeteneklerine aşırı güvenmeleridir. Yani, haklı ve hızlı cevaplar almak için başvurdukları şeylerdir.

Belki de son derece akıllı insanlar tarafından yapılan hatalar hakkında en korkunç şey, onlardan ne kadar habersiz olduklarıdır. Her seviyedeki insanlar, ön yargıya bağlı olarak yenilgiye uğrarlar. Yani, başkalarının hatalarını tespit etmede ve kendi fikrimizi tanımakta çok kötü davranıyoruz. Kötü olan durum ise akıllı kişinin hata yaptığını kabul etmemesi oluyor…

Yarasa ve top sorusu gibi mantık sorularının çözümü bizim gün içinde düşünmemiz gereken sorunlardan değil gibi değil görünse de, bu sorunların çözümünde rol oynayan beyin fonksiyonları gündelik yaşamda kullandığımız ile aynıdır. Akıllı insanların kendi ayaklarına sıktıkları durumlar nedir bunu detaylıca inceleyelim…

1. Kendilerine aşırı güvenirler

Akıllı insanların zeka ve kabiliyetleri bir ömür boyu kendilerine inanılmaz bir inanç geliştirmeye iter. İnsanlar, sizi egonuzdan vurduğunda ve siz başarılarınızı artırdığınızda, işlerin her zaman yoluna gireceğini beklemek kolaydır. Ancak bu tehlikeli bir beklentidir. Akıllı insanlar çoğu zaman yardıma ihtiyaç duyduklarında kimsenin onlara yardım edebileceğine inanmazlar.

2. İnsanları çok zorlarlar

Zeki insanlar, aşırıya kaçan şahsiyetleri geliştirir, çünkü işler onlara bu kadar kolay gelir. Onlar, aynı şeyleri gerçekleştirmek için bazı insanların ne kadar zor çalıştıklarını anlamazlar ve bu nedenle insanları çok zorlarlar. Akıllı insanlar çıtayı çok yüksek bir seviyeye getirir ve insanlar uzun zaman alsa da işleri doğru yapmazlarsa durumu çaba eksikliğine bağlarlar. Bu yüzden kişiler, kendilerini daha da zorlarlar.

3. Her zaman haklı olmaları gerekir

Herkesin yanlış yapabileceği gerçeğini nazikçe kabul etmeleri oldukça zordur. Çünkü her zaman doğru olmaya alıştıkları için kendi kimliklerinin bir parçası olarak görürler. Akıllı insanlar için yanlış yapmak, kişisel bir saldırıya uğramak gibi hissedilebilir ve haklı olmak bir zorunluluktur.

4. Duygusal zekadan yoksundurlar

Akıllı bir kişinin EQ’su olmadığında zeka (IQ) ve duygusal zeka (EQ) hiçbir şekilde anlamlı bir bütün haline gelemez. (akıllı insanlar ortalama olarak diğerleri kadar EQ’ya sahipler) Bu yüksek IQ, düşük EQ’lu bireyler dünyayı bir meritokrasi olarak görüyorlar.

5. Başarısız olduklarında vazgeçerler

Akıllı insanlar, başarısızlığı dünyanın sonu gibi görme tuzağına kolayca düşebilir. Çünkü sık sık başarı elde etmeleri başarısızlığa tahammül etmeyi zorlaştıran beklentiler yaratır. Elde ettikleri şey için çok çalışmak zorunda olan insanlara, başarısızlıkla nasıl baş edebileceğini öğreten çok sayıda uygulama vardır. Bu kişiler, hatayı kabul etmeyi bildiklerinden dolayı; başarısızlığın başarı için sadece bir basamak olduğunu bilirler.

6. Geri bildirimleri göz ardı ederler

Akıllı insanlar, başkalarının görüşlerini göz ardı etme eğilimindedir; bu da, herkesin faydalı geri bildirim vermek için nitelikli olduğuna inanmakta zorluk çektiği anlamına gelir. Bu eğilim; kişisel ve mesleki olarak da sorunlu ilişkilere neden olabilir.

Hepimiz iyi arkadaşlar, iyi işler ve iyi ilişkiler istiyoruz. Ama kolay değil.

Zihinsel olarak güçlü olmak zordur. Özellikle de sorunların arasına sıkışıp kaldığınız zaman. Kalıpların dışına çıkıp yeni cesur bir karar alma yeteneği, yalnızca zihinsel açıdan güçlü kişilerin yapabildiği bir durumdur.

Zihinsel açıdan güçlü insanları, kalabalıktan ayıran özellikleri büyüleyici olmalarıdır. Başkalarının aşılamaz engel olarak gördükleri sorunların üstesinden kolaylıkla gelirler.

Örneğin; Thomas Edison’un fabrikası, 1914’te, benzersiz bir prototipi yok etti. Ve 23 milyon dolarlık hasara neden oldu, Edison’un yanıtı çok basitti: “Şükürler olsun, tüm hatalarımızı yaktı, şimdi tekrar temiz bir başlangıç yapalım.” Öyle ki; Edison’un tepkisi, zihinsel gücünün özetidir. Fırsatları görmek ve işler kasvetliyken harekete geçebilmesidir.

Zihinsel gücünüzü arttırmak için geliştirebileceğiniz alışkanlıkları beraber inceleyelim. Aslında, zihinsel açıdan güçlü insanların ayırdedici özellikleri, bugün kullanmaya başlayabileceğiniz stratejilerdir.

1. Duygusal olarak akıllıdırlar

Duygusal zeka, ( EQ) zihinsel gücün temel taşıdır. Olumsuz duyguları tam olarak anlama ve hoş görme yeteneği olmadan zihinsel olarak güçlü olamazsınız. Onlarla üretken bir şeyler yapamazsınız. Zihinsel gücünüzü test eden anlar sonuçta duygusal zekanızı da test ediyor. Sabit olan IQ’nuzun aksine, EQ’nuz, esneklik ve anlayış ile geliştirebileceğiniz bir yetenektir. En iyi performansa sahip yüzde 90’ının yüksek EQ’lara sahip olması ve yüksek EQ’lı insanların, düşük EQ’lı meslektaşlarından yılda 28,000 dolar daha (ortalama) fazla kazanması şaşılacak bir şey değil. Ne yazık ki EQ becerileri yetersizdir. TalentSmart, bir milyondan fazla insanı test etti ve bunların sadece yüzde 36’sının duygularını doğru şekilde tanımlayabildikleri görüldü.

2. Onlar kendinden emindirler

Zihinsel açıdan güçlü insanlar, Henry Ford’un zihniyetini benimserler. Bu düşünce sadece bir motivasyon aracı değildir. Bu bir gerçektir. Melbourne Üniversitesi’nde yakın tarihli bir araştırma, kendine güvenen kişilerin daha yüksek ücret almaya ve diğerlerinden daha hızlı terfi etmeye devam ettiğini gösteriyor.

Henry Ford: “Yapabileceğinizi ya da yapamayacağınızı düşünün.” İnsanın güvensizliklerini maskelemeyi planladığı sahte güven karşısında gerçek güven kendine özgü bir bakışa sahiptir. Zihinsel olarak güçlü kişilerin, şüphe ve şaşkınlıklar üzerinde üstünlüğü vardır, çünkü güven onlara ilham verir.

3. Hayır demeyi bilirler

UC Berkeley’de yapılan araştırmalar, hayır demekte ne kadar çok zorlanıyorsanız stres, tükenmişlik ve hatta depresyon yaşama olasılığınızın o kadar arttığını gösteriyor. Zihinsel olarak güçlü insanlar, hayır diyenlerin sağlıklı olduklarını bilecek özgüvene ve öngörülere sahiptirler. Hayır demenin tam zamanı geldiğinde, zihinsel açıdan güçlü insanlar “Yapamayacağımı sanmıyorum” ya da “emin değilim” gibi cümleler kullanmaktan kaçınırlar. Yeni bir taahhüde hayır demelerinin kendi varoluşlarından ödün vermediğini bildikleri için hayır derler. Zihinsel olarak güçlü kişiler, kendilerine de hayır diyerek kendini kontrol etmeyi de bilirler.

4. Zor insanları etkisiz hale getirirler

Zor insanlarla baş etmek, çoğu kişi için sinir bozucu ve yorucudur. Zihinsel olarak güçlü insanlar, zor insanlarla olan etkileşimlerinde, duygularını kontrol altında tutarlar. Zorlu bir kişiyle yüzleşmek zorunda kaldıklarında, duruma rasyonel yaklaşırlar. Duygularını belirlerler ve öfke ya da hayal kırıklığının kaosu beslemesine izin vermezler. Ayrıca zor kişinin bakış açısını göz önüne alırlar ve sorunlara ilişkin ortak zemin ve çözüm bulabilirler.

5. Değişime kucak açarlar

Zihinsel olarak güçlü insanlar, esnektir ve adapte olma konusunda sıkıntı çekmezler. Değişimden korkmanın felç olduğunu, başarı ve mutluluk için büyük bir tehdit oluşturduğunu bilirler. Gizlice bir köşede değişim planı ararlar. Değişiklikler ortaya çıkarsa bir eylem planı oluştururlar. Değişime neden olan fırsatları tanıyıp değerlendirecekseniz açık fikirli olmanız gerekir. Sadece değişimi kucakladığınızda, içinizdeki iyiyi bulursunuz.

6. Başarısızlığı benimserler

Zihinsel olarak güçlü insanlar, başarısızlığı benimserler çünkü başarıya giden yolun onunla kaplandığını bilirler. Hiç kimse, başarısızlığı kucaklamadan, gerçek başarıya ulaşamaz. Çünkü, hatalarınız, başarılı olmanızın yolunu açar. En büyük atılımlar, genellikle en sinirli ve en zor zamanlarda gelir. Hayal kırıklığı, sizi farklı bir şekilde düşünmekten alıkoyar. Ama, siz başarısızlığın ardında başarıyı sakladığını unutmayın!

7. Hatalar üzerinde durmazlar

Karşılaştığınız sorunlara odaklanıp kalırsanız, performansı engelleyen olumsuz duygulara kapılıp, strese girersiniz. Kendinize ve koşullarınıza daha iyi uyum sağlayacak eylemler üzerine yoğunlaştığınızda, olumlu duygulara yönelirsiniz. Zihinsel açıdan güçlü insanlar, kendilerini hatalarından uzaklaştırırlar. Hatalarını unutmadan başarıya giden yolda ders almaya devam ederler.

8. Kendilerini başkaları ile karşılaştırmazlar

Zihinsel olarak güçlü insanlar, herkesin sunabileceği bir şey olduğunu bildikleri için, diğer insanlar üzerinde yargılama yapmazlar. Kendilerini başkalarıyla kıyaslamazlar. Kendinizi başkalarıyla karşılaştırmak sınırlayıcılıktan başka bir şey değildir. Kıskançlık ve kızgınlığın hayatınızı sömürmesine izin vermeyin. Zihinsel açıdan güçlü insanlar, kişileri sınırlandıran durumları önemsemezler. Kıskançlık için enerji harcamak yerine, o enerjiyi takdir için kullanırlar.

9. Egzersiz yaparlar

Eastern Ontario Research Institute’da yapılan bir araştırmada, 10 hafta boyunca haftada iki kez egzersiz yapan kişilerin sosyal, entelektüel ve atletik açıdan daha yetenekli oldukları keşfedildi. Ayrıca, beden imajıları ve özsaygıları daha yüksek çıktı. Hepsinden önemlisi, bedenlerindeki fiziksel değişikliklerin zihinsel gücün anahtarı olan güven artışında oldukça etkili olduğu gözlemlendi.

10. Yeterince uyurlar

Zihinsel gücünüzü arttırmak için, uykunun önemini abartmak zordur. Uyurken beyniniz, uyanıkken nöral aktivitenin yan ürünlerinden olan zehirli proteinleri çıkarır. Ne yazık ki, beyniniz onları uyurken yeterince kaldırabilir, bu yüzden yeterince uyku çekmediğiniz zaman zehirli proteinler beyin hücrelerinde kalır ve düşünme kabiliyetinizi zayıflatır. Hiçbir miktar kafein işe yaramaz. Zihinsel açıdan güçlü olan insanlar, kendi kendine kontrol, odaklanma ve yeterince ya da doğru tür bir uyku uyumadıklarında hafızalarının zayıfladığını bilir. Bu nedenle, kaliteli uykuyu bir öncelik haline getirirler.

11. İnatla pozitiftirler

Gözlerinizi herhangi bir zaman boyunca haberlerde tutun, bunun savaşın sonsuz döngüsü, şiddetli saldırılar, kırılgan ekonomiler, başarısız şirketler ve çevre felaketleri olduğunu göreceksiniz. Dünyanın hızla yokuş aşağı yöneldiğini düşünmek kolay. Ve kim bilir? Belki de öyle… Ancak; zihinsel açıdan güçlü olanlar, bunun üzerine endişelenmiyor çünkü kontrol edemeyecekleri şeylere kapılmıyorlar. Gece boyunca bir devrimi başlatmaya çalışmak yerine, enerjilerini tamamen kendi güçleri içinde olan iki şeyi yönlendirmeye odaklanırlar. Dikkat ve çaba… Sonuç olarak; zihinsel güç, seçkin bir azınlığa armağan edilen doğuştan gelen bir nitelik değildir. Elde edilebilir.

Tabi ki IQ hala daha, medikal, mühendislik, teknoloji gibi alanlardaki başarılarda bayrağı önde götürüyor; ancak bir noktadan sonra IQ o bayrağı EQ’ye devrediyor. Konu istediğiniz işe başlayabilmek, daha üst bir pozisyonda çalışabilmek, yatırımcı kazanabilmek, anlaşma yapabilmek vb. birçok konuda, ihtiyacınız olan şey, EQ.

Yani IQ’nüz ne kadar yüksek olursa olsun, EQ’de onunla paralel ilerlemediği sürece lider ya da yönetici noktasına gelebilme ihtimaliniz düşük. Terfi için size EQ lazım.

Eğer bir iş kurmayı düşünüyorsanız, duygusal zekanızın yüksek olması gerekiyor. Duygusal zekası yüksek bir insan olup olmadığınızı anlamak için kendinize şu soruları sorabilirsiniz:

1. Genelde duygularınızın farkında mısınızdır ve neden böyle hissettiğinizi bilir misiniz?
2. Bir lider olarak, kişisel güçleriniz kadar sınırlarınızın da farkında mısınızdır?
3. Sizi strese sokan hislerle başa çıkabilir misiniz? (Üzgün olduğunuzda çabuk toparlanabilmek gibi)
4. Değişen şartlara kolay adapte olabilir misiniz?
5. Temel hedeflerinize odaklanabilir; oraya ulaşabilmek için atmanız gereken her adımı iyi bilir misiniz?
6. İletişimde olduğunuz insanların hislerini sezebilir, onların bakış açısından da olaylara bakabilir misiniz?
7. İkna kabiliyetiniz yüksek midir?
8. Çatışmalardan uzak, memnuniyeti yüksek anlaşmalara önderlik edebilir misiniz?
9. Takım çalışmasına mı daha yatkınsınız yoksa tek başınıza çalışmayı mı tercih edersiniz?

Son soruda takım çalışmasını tercih ettikten sonra geri kalanlara da evet dediyseniz, EQ’nüzün yüksek olma ihtimali de çok yüksek. Eğer hayır dedikleriniz varsa, bu yönlerinizi geliştirmenizde de fayda var.

Eğer çalışanlar iş ortamında rahat ederse ve çalışma arkadaşları tarafından desteklendiğini düşünürse yenilikçilik ve yaratıcılığın dibine vurabilir.

TalentSmart’a göre yüksek seviyede duygusal zeka başarının en güçlü belirleyicisidir.

Emotional Intelligence (Duygusal Zeka)’ın yazarı Daniel Goleman’a göre kişinin duygusal zekasını oluşturan 5 bileşen bulunmaktadır. Emotional Intelligence (EQ); öz-farkındalık, öz-düzenleme, motivasyon, empati ve sosyal beceriler. Bir kişinin EQ seviyesi onun davranışlarını nasıl yönettiğini etkiler.

Çalışma Ortamında EQ

EQ bileşenlerinin bulunduğu bir ortamda çalışanlar birbirine yüksek düzeyde güvenir. Bu yüzden çalışanlar, risk alırken, fikirlerini paylaşırken veya problem çözmede yaratıcı fikirler ortaya atarken  kendilerini güvende hissederler. Fikir ayrılıkları veya sorunlar baş gösterdiği zaman olgun ve verimli bir şekilde çözülür. EQ’su yüksek çalışanlar değişime kolay ayak uydurur ve esnektirler.

Daha İyi EQ Seviyesine Çıkmak

İş yerine yeni eleman alırken EQ seviyesi yüksek kişileri alın veya halihazırda bulunan çalışanlarınızın EQ seviyesini yükseltmeye çalışın. Duygusal zeka davranışlarını aşağıdaki gibi modelleyerek başlayın:

Farklılıkları kucaklayın.

Bugünlerde bir çok işyeri son derece çeşitlidir. Background, yaşam tecrübeleri, kararlar ve dünya görüşü farklı olan bir sürü insan bir araya gelmiş durumda. Her kişinin kendine özgü özelliklerinin savunucusu olmak zorunda değilsiniz ama bu özellikleri iş ortamınıza yarar sağlayacak şekilde kucaklayabilirsiniz. Bunu da benzersiz özellikleri olan kişileri onlara uygun pozisyonlara atayarak başarabilirsiniz.

Derinden dinleyin.

Konuştuğunuz kadar dinlemeye odaklanın. Herkesin duyulmaya ihtiyacı var. Siz de çalışanlarınızı dinleyerek onların da sesinin olduğu hissini verin. Çalışanınızın söylediği şeyle belki problemi çözemezsiniz ama sadece onu dinleyerek onun için fark yaratmış olursunuz.

Başkalarını umursayın ve bunu gösterin.

Patronlar için çalışanını sevmek çok kolay birşey ama bu sevgiyi çalışana hissettirmekte bir o kadar zor. Çalışanınızın değinmek istediği noktayı anlayın ve gerektiğinde şirket kurallarına bile istisna yaratarak onu mutlu edin.

Eğer duygusal zekanın çalışma ortamınız için bir anlam ifade etmediğini düşünüyorsanız küçük bir tartışma ortamı yaratın daha sonra çalışanlarınızın moral seviyesini ve yapılan işlerin kalitesini inceleyin. Moral seviyesinin düştüğünü normal olarak göreceksiniz. Yapılan bir çok araştırmaya göre moral seviyesinin düşmesi şirketin de ekonomik seviyesinin düştüğünü gösteriyor.

Bu yüzden birbirine seven insanlardan oluşan bir çalışma ortamında korkmayın. Belki de amacınıza ulaşmadaki kilit nokta budur.