Son dönemlerin popüler konularından olan botlar Facebook Messenger’dan yemek siparişi almanın dışında da çok faydalı olabileceğini bu örnekte göstermiş oldu. Dünyanın ilk yapay zeka avukatı, New York ve Londra’da haksız olduğu iddia edilen 160.000 park cezasının itirazı için ücretsiz yardımcı oldu. 21 ayda bu bot üzerinden yapılan toplam itiraz sayısı ise 250.000’den fazla.

Bot ile sohbete başladığınız zaman ilk olarak size bazı basit, temel sorular soruyor (park yapılabilir/yapılamaz işaretleri nerdeydi gibi) sonrasında da bu bilgiler ışında itirazın yapılıp yapılamayacağına karar veriyor ve sizi yönlendiriyor.

Girişimci Browder park cezalarının yerel yönetimler tarafından gelir elde edebilmek için istismar edildiğini düşündüğünü ve halkın büyük bir bölümünün bu anlamda çok savunmasız kaldığını düşündüğünü VentureBeat’e verdiği röportajında belirtiyor.

Geliştirici bu projeyi başlatmadan önce 18 yaşındayken Londra’da 30 park cezası yemiş ve süreçlerin çok kalıplaşmış olduğunu görmüş. Sonrasında da bu projeyi başlatarak başkalarına yardımcı olmaya başlamış. Böylece park cezası alan kişiler herhangi bir avukata ödeme yapmak zorunda olmadan net olarak ne yapmaları gerektiğini öğrenebiliyor. Sürecin çok kalıplaşmış olması da yapay zekanın işini kolaylaştırıyor.

It always brightens my day to receive these emails. I wish the local governments would just follow the rules pic.twitter.com/1gz6NjYSs3

— Joshua Browder (@jbrowder1) June 26, 2016

Browder’ın bundan sonraki projeleri de bir çok kişiye oldukça yardımcı olacak gibi görünüyor. Yine hukuki alanda yapacağı geliştirmeler ile uçuşları geciken kişilerin tazminat alabilmesi bundan sonraki projesi. Ayrıca HIV pozitif olan kişilerin haklarını anlamalarına yardımcı olacak projesi ve göçmenlere yardımcı olacağı projeleri ile geliştirmeler yapmaya devam edecek.

Joshua Browder, hukuk alanında ilerlerken bir yandan da kodlama bilgisi gerektirmeyen sadece hukuk bilgisi gerektiren bir geliştirici platformu kurmayı hayal ediyor. Bu sayede yapay zeka teknolojisi ile bir çok kişiye hukuki danışmanlıkları çok da fahiş fiyatlar olmadan sunabilecek.

Browder’in yapay zeka bot çalışmaları, botların sadece yemek siparişi vermek veya müşteri ilişkilerinde kullanılmaktan çok daha fazlası olduğunu çok net bir şekilde gözler önüne seriyor. Önümüzdeki dönemde bir çok farklı alanda bot kullanımına şahit olacağımızın güçlü bir sinyali.

Son olarak Türkiye’de bot geliştiricileri bu örneği bir fırsat bilerek bir çok olaya yönelik benzer çalışma yapabilir. Aşağıdaki Tweet güzel bir referans noktası olacaktır.

Yes as long as a lawyer adds it :) https://t.co/UnEb7iYNRg

— Joshua Browder (@jbrowder1) June 29, 2016

İnternet sitenizde “Embed kod”  paylaşılması suretiyle, bir başka sitede yayınlanan içeriğin gösterilmesi hukuki açıdan problem yaratır mı?

Youtube veya benzeri video sitelerinde, telif hakkı içeren bu tür içeriklerin, internet sitenize sizin ve/veya kullanıcılarınızın tarafından “embed kod” vasıtası ile eklenmesi yürürlükte bulunan kanunlar sebebi ile sorun yaratabilecektir. Burada ilgili içeriğin bir başka platformda yayınlanmasına eser sahibinin izin verip vermemesi veya o platformda ilgili video’yu paylaşırken “embed kod” ya da paylaş butonunun eklenip eklememesinin hiçbir önemi yoktur. Çünkü bu konuda Fikir ve Sanat Eserleri Kanun’un 52. maddesi gayet açık ve nettir. FSEK md. 52 “Mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır.” Bu halde; ilgili içeriğin internet sitenizde paylaşılmasına ilişkin eser sahibi ve/veya bağlantılı hak sahibi ile aranızda haklarınızı ayrıntılı bir şekilde gösteren yazılı bir sözleşmeniz yok ise, bildirim halinde içeriğin kaldırılmaması sonucunda, ilgili meslek birliğinin şikayeti üzerine, internet siteniz FSEK md. ek 4 gereğince erişime engellenebilecektir. Bunun haricinde; FSEK md. 71/1 gereğince hakkınızda ceza davası açılabilecektir.

Site sahiplerinin internet siteleri hakkında erişime engelleme kararı verildiğini sonradan öğrenmelerinin nedenleri

Bu soruya cevap vermeden önce şunu belirtmem gerekiyor ki Fikir ve Sanat Eserleri Kanun’un Ek 4. maddesinin yazımı, dili ve uygulaması ancak bu kadar kötü olabilir. 5101 sayılı kanun ile 2004 yılında getirilen bu değişikliğin acilen tekrardan düzenlenmesi gerekmektedir. Kanun maddesi gereğince; hakları ihlal edilen eser sahibi/bağlantılı hak sahibi içeriğin kaldırılması için bildirimde bulunmaktadır. Bu bildirim genellikle ilgili internet sitesinin tespit edilen elektronik posta adresine yapılmaktadır. Site sahibinin, elektronik posta adresine gelen bu bildirimi atlaması, 3-4 gün süre ile elektronik postalarını kontrol etmemesi ya da benzer durumların yaşanması hallerinde; site sahipleri yapılan bildirimlerden ve sonrasında başvurulan hukuki yollardan haberdar olmamaktadır. Çünkü bağlantılı hak sahibinin savcılığa başvurması sonrasında ne savcılık makamı ne de erişime engelleme kararı veren Sulh Ceza Mahkemesi ilgili internet sitesine bu yönde yapılan bildirimin ulaşıp ulaşmadığını sorgulamamaktadır. (Fakat aynı mahkeme 5651 sayılı kanunun 9. Maddesi gereğince içerik çıkartma talep edilmesi halinde, içerik çıkartma talep eden kişinin öncesinde içerik veya yer sağlayıcısına ihtarname veya iadeli taahhütlü posta yolu ile bildirimde bulup bulunmadığını kontrol etmektedir.)

İnternet sitesi erişime engellenenlerin itiraz etme şekilleri

Fikir ve sanat eserleri kanunu ek 4. maddesi gereğince, internet sitesi erişime engellenenler; öncelikle erişime engelleme kararı veren sulh ceza mahkemesinden ve/veya soruşturma bürosundan dosyalarının savcılık soruşturma numarasını öğrenebilirler. Bunun sonrasında dosyanızın bulunduğu soruşturma savcılığına giderek çeşitli incelemelerde bulunmanız  gerekmektedir. Sıralayacak olursak;

a)      Şikayet tarihi, şikayetçinin şikayet hakkı olup olmadığı,

b)      Size ne şekilde ve hangi tarihte içerik kaldırma talebinde bulunulduğu,

c)      Telif hakkı içeren içeriğin sitenizde yayınlanma tarihi,

d)     Sizin haricinizde erişime engellenmesi talep edilen internet sitelerinin bulunup bulunmadığı; varsa bunlara ne şekilde bildirimde bulunulduğu,

e)      Cumhuriyet Savcılığının verdiği erişime engelleme kararının olup olmadığı; olmadığı takdirde doğrudan Sulh Ceza Mahkemesi’nden talepte bulunulup bulunulmadığı?

f)       Soruşturma öncesinde, müşteki tarafın herhangi bir değişik iş dosyası ile sizin sitenizde ilgili görsel ve/veya videonun paylaşıldığını tespit ettirip ettirmediği; tespitin doğruluğu ve tarafınıza  tebliğ edilip edilmediği?

g)      Soruşturma sırasında, savcılık kanalıyla herhangi bir bilirkişi raporunun alınıp alınmadığı; söz konusu raporun doğruluğu ve tarafınıza tebliğ edilip edilmediği,

Somut olaya göre değişiklik arz edebilecek bu ve buna benzer incelemeler neticesinde; kararı veren sulh ceza mahkemesinde bir dilekçe ile itiraz etmelisiniz. Sulh ceza mahkemesi itirazınızı yerinde görmez ise Asliye ceza mahkemesine gönderecektir. Asıl önemli husus ne şekilde itiraz edeceğinizdir. Bu tür durumda telif hakkı içeren içeriği platformunuzdan kaldırarak ve bunu taahhüt ederek internet sitenizin açılmasını talep edebilirsiniz. Fakat uygulamada bazen bu aşamada sorun yaşanmaktadır. Özellikle internet sitenizden ilgili içeriği kaldırdığınızı ispat etmeniz gerekebilir. Çünkü internet siteniz erişime engelli olduğu için ve bazı hakimlerin bilgisayarının “dns” ayarını değiştirmeyi bilmediğinden adliye koridorlarında kendi kendinizi ve yaptığınız işi sorgulayabilirsiniz. Bu durumda dosyanızın incelemesinin uzamaması için anlık pratik çözümler yaratarak o içeriğin gerçekten artık internet sitenizde bulunmadığı konusunda; mahkeme hakimini ikna etmelisiniz. Bunun haricinde; ihtilaf konusu telif hakkı içeren içerik ile ilgili elinizde yazılı izin ve/veya lisans sözleşmesi yok ise esasa ilişkin bir itiraz yapmanızı tavsiye etmem. Zira bir platform sahibi olmanız ve bu içeriğin bir başka kişi tarafından yüklenmesi, eser sahibinin bir başka ortamda kendi videosunu paylaşması ve/veya “embed kodu”nu açık bırakması ihtimallerinde bile elinizde yazılı bir belge olmaması sebebi ile telif hakkı içeren içeriğin sizin vasıtanız ile umuma arz edilmesi söz konusu olduğundan mevcut kanuni düzenlemelere aykırı hareket etmiş olacaksınız. Bu sebeple talebinizin reddedilme ihtimali oldukça yüksek olacaktır. Asliye Ceza Mahkemesi’ de yoğunluğu ve yapısı gereği sizin itirazını detaylı incelemeyecek ve matbu şekilde talebiniz reddedilecektir.

Sonuç olarak; 1950’li yıllar mantığı ile getirilmiş ve sonrasında ufak yamalar ile sonuç alınmaya çalışılan Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda artık köklü bir değişime gidilmesi gerektiği kanaatindeyim. Çünkü gelişen teknoloji ile mevcut kanun maddeleri çözüm odaklı bakıldığında örtüşmemektedirler. Fakat yapılması gereken değişiklikler Avrupa Birliği direktiflerinin bire bire bir çevirisi şeklinde mi olmalıdır? Fikrimce; Avrupa Birliği uyum sürecinde, ticaret kültürü, örf-adet ve yaşam tarzımızdan oldukça farklı yapılmaya çalışılan çeviri kanunların uygulama açısından başarılı bir sonuç vermesinin çok zor olacağı kanaatindeyim.

İnternet girişimcisinin birtakım programlar vasıtası ile bir başkasının internet sitesinde yer alan bu çeşit içerikleri kendi ortamında kullanması veya paylaşması ne kadar hukuka uygundur? Öğretide bu konu yeni tartışılmaya başlanmıştır. Açıkçası uygulama açısından içtihat yaratacak herhangi bir Yargıtay kararı da bulunmamaktadır. Literatürde “Veri Tabanı” sorunu olarak geçen bu kavramı hukuki açıdan yorumlayarak, internet girişimcilerinin hangi hallerde ne gibi problemler yaşayabileceğini kısaca değerlendireceğim.

Bir başkası tarafından zaman ve emek harcanarak oluşturulan bu tür verilerin rakip bir firma tarafından ticari bir menfaat elde etmek amacıyla kullanılması haksız ve etik olmayan bir davranış biçimi olarak yorumlanabilinir. Ancak günümüzde birbirlerinin içerikleri ve veri tabanları ile beslenen birçok internet girişimi vardır. Hatta bu verilerin bazıları kamuya mal olmuş bilgilerdir. İnternet kullanıcılarının yoğun kullanımı ve buna bağlı sitelerin trafik artışı, maddi kazanımları da beraberinde getirmektedir. İşte bu noktada ciddi emek ve mesai harcayarak kendi veri tabanını oluşturmuş bir internet sitesi veya mobil uygulama ile ondan bu verileri çekerek kendine has ayrı bir veri tabanı oluşturan bir başka internet girişimcisinin menfaatleri çatışmaktadır.

Verilerin FSEK anlamında işlenme ve derleme eser olarak kabul edilmesi halinde;

“Veri Tabanı” kavramı hukuki açıdan Fikir ve Sanat Eserleri Kanununda tanımlanarak koruma altına alınmıştır. FSEK md 6/b 11. fıkrasında “Belli bir maksada göre ve hususi bir plan dahilinde verilerin ve materyallerin seçilip derlenmesi sonucu ortaya çıkan ve bir araç ile okunabilir veya diğer biçimdeki veri tabanları (Ancak, burada sağlanan koruma, veri tabanı içinde bulunan verilere materyalin korunması için genişletilemez).” şeklinde tanımlanmıştır. Veri tabanının işlenme veya derleme eser olarak kabul edilmesi için şartlardan biri de istifade edilen eserin sahibinin haklarına zarar getirmemesi ve yararlanan kişinin hususiyetini taşıması gerekmektedir. Sonuç olarak; veri tabanının işlenme ve derleme eser olarak kabul edilmesi durumunda, izinsiz olarak internet sitesinde kullanan kişi hakkında kanunda belirtilen hukuki ve cezai yaptırımlar uygulanacaktır. Tabi burada söz konusu içeriğin eser niteliğinde olup olmadığı hayli tartışmalıdır. Bu konuda verilmiş uluslararası kararlara baktığımızda (havayolu şirketlerinin uçuş fiyatlarının derlenmesi, gayrimenkul kiralama ve satış ilanları, menkul mal veya ikinci el araç satışına ilişkin veriler) bu tür veri tabanlarının eser olarak nitelendirilemeyeceği ve bu sebeple herkese karşı ileri sürülebilen mutlak bir hukuki koruma sağlamayacağı, ayrıca kullananlar açısından haksız bir kullanım olmadığı görüşünde buluşulmaktadır.

Verilerin işlenme ve derleme eser niteliğinde olmadığı kabul edilmesi halinde;

Toplanan verilerin işlenme ve derleme eser olmaması durumunda ise belirli şartların gerçekleşmesi halinde, içerikleri izinsiz kullananlar açısından FSEK ek md. 8 veya TTK md. 55-c/3 ya da Borçlar Kanunu genel hükümler gereği hukuki yaptırımlar mevcuttur. Söz konusu korumadan yararlanabilmek için verilerin sunum biçiminin esaslı nitelikte olması, zaman, emek ve ciddi sayılabilecek yatırım harcanması, ayırt edici nitelikte ve farkındalığı bulunması gerekmektedir. Zira bu şartların her biri somut olayda ayrı ayrı tartışılması gerekecek olgulardır. Bu halde herkes tarafından bilinen bir içeriğin, bir başka kişi tarafından kullanılmasının net bir şekilde hukuka aykırı olduğunu söylemek her zaman için mümkün değildir. Nitekim başta belirttiğim gibi içerik toplayan robotlar bir nevi arama motoru mantığı çerçevesinde çalışmaktadır. Ayrıca bir başkasının veri tabanını bu şekilde kullanarak ticari bir menfaat elde eden kişinin eyleminin MK md 2 gereği dürüstlük ilkesine aykırı olup olmadığı ise yine her somut olaya göre değişiklik arz edecektir.

Son zamanlarda artarak gördüğümüz bu veya buna benzer şekilde hizmet sunan internet sitelerinin girişimcileri yukarıda bahsettiğim muğlak hukuki düzenlemeler sebebi ile yakın süreçte hukuk hatta ceza davaları ile karşı karşıya kalabilecektir.