Akıllı insanlar, bilhassa sağduyu gerektiren durumlarda, aptal hatalar yapmakla meşhurdur. Durumların sadeliği onların komik duruma düşmesine neden olabilir.
Yıllarca süren araştırmalardan sonra, bilim adamları, nihayet bunun neden olduğunu anlamaya başladı. Yale Üniversitesi’ndeki Shane Frederick, akılcı düşünce ve istihbaratın neden el ele gidip gitmediğini açıklayan araştırma yapan ilk araştırmacılar arasında yer aldı.

Çalışmalarında Frederick, insanlara çözmek için basit problemler verdi: Bu problem için gerekli olan malzemeler; bir yarasa ve top bir dolara ve on sente mal oluyordu.

Frederick, bazı kişilerin yanlış cevabı kendine çekme eğiliminde olduğunu ve topun on kuruşa mal olduğunu belirtti. Elbette, doğru cevabın topun beş kuruşa mal olduğunu biliyordunuz ve yanlış cevabı bulan kişilerin akıllı insanlardan daha az olup olmadığını merak ediyorsanız tamamen haklısınız demektir.

James Madison Üniversitesi’nden ve Toronto Üniversitesi’nden psikologlar aynı şeyi merak ettiler. Yüzlerce kişiye benzer mantık testleri uyguladılar ve yanıtlarının doğruluğunu zeka seviyelerine göre karşılaştırdılar. Araştırmacılar; akıllı insanların yanlış cevabı verme ihtimalinin daha yüksek olduğunu buldular, çünkü aslında sorun çözme aşamasında zihinsel hatalar yapıyorlar…

Akıllı insanlar, her konuda mantıklı hareket etmeye çalıştıkları için bazı kör noktaları vardır. Bu nedenle saçma hatalara daha yatkındırlar. Bu kör noktalardan biri; akıl yürütme yeteneklerine aşırı güvenmeleridir. Yani, haklı ve hızlı cevaplar almak için başvurdukları şeylerdir.

Belki de son derece akıllı insanlar tarafından yapılan hatalar hakkında en korkunç şey, onlardan ne kadar habersiz olduklarıdır. Her seviyedeki insanlar, ön yargıya bağlı olarak yenilgiye uğrarlar. Yani, başkalarının hatalarını tespit etmede ve kendi fikrimizi tanımakta çok kötü davranıyoruz. Kötü olan durum ise akıllı kişinin hata yaptığını kabul etmemesi oluyor…

Yarasa ve top sorusu gibi mantık sorularının çözümü bizim gün içinde düşünmemiz gereken sorunlardan değil gibi değil görünse de, bu sorunların çözümünde rol oynayan beyin fonksiyonları gündelik yaşamda kullandığımız ile aynıdır. Akıllı insanların kendi ayaklarına sıktıkları durumlar nedir bunu detaylıca inceleyelim…

1. Kendilerine aşırı güvenirler

Akıllı insanların zeka ve kabiliyetleri bir ömür boyu kendilerine inanılmaz bir inanç geliştirmeye iter. İnsanlar, sizi egonuzdan vurduğunda ve siz başarılarınızı artırdığınızda, işlerin her zaman yoluna gireceğini beklemek kolaydır. Ancak bu tehlikeli bir beklentidir. Akıllı insanlar çoğu zaman yardıma ihtiyaç duyduklarında kimsenin onlara yardım edebileceğine inanmazlar.

2. İnsanları çok zorlarlar

Zeki insanlar, aşırıya kaçan şahsiyetleri geliştirir, çünkü işler onlara bu kadar kolay gelir. Onlar, aynı şeyleri gerçekleştirmek için bazı insanların ne kadar zor çalıştıklarını anlamazlar ve bu nedenle insanları çok zorlarlar. Akıllı insanlar çıtayı çok yüksek bir seviyeye getirir ve insanlar uzun zaman alsa da işleri doğru yapmazlarsa durumu çaba eksikliğine bağlarlar. Bu yüzden kişiler, kendilerini daha da zorlarlar.

3. Her zaman haklı olmaları gerekir

Herkesin yanlış yapabileceği gerçeğini nazikçe kabul etmeleri oldukça zordur. Çünkü her zaman doğru olmaya alıştıkları için kendi kimliklerinin bir parçası olarak görürler. Akıllı insanlar için yanlış yapmak, kişisel bir saldırıya uğramak gibi hissedilebilir ve haklı olmak bir zorunluluktur.

4. Duygusal zekadan yoksundurlar

Akıllı bir kişinin EQ’su olmadığında zeka (IQ) ve duygusal zeka (EQ) hiçbir şekilde anlamlı bir bütün haline gelemez. (akıllı insanlar ortalama olarak diğerleri kadar EQ’ya sahipler) Bu yüksek IQ, düşük EQ’lu bireyler dünyayı bir meritokrasi olarak görüyorlar.

5. Başarısız olduklarında vazgeçerler

Akıllı insanlar, başarısızlığı dünyanın sonu gibi görme tuzağına kolayca düşebilir. Çünkü sık sık başarı elde etmeleri başarısızlığa tahammül etmeyi zorlaştıran beklentiler yaratır. Elde ettikleri şey için çok çalışmak zorunda olan insanlara, başarısızlıkla nasıl baş edebileceğini öğreten çok sayıda uygulama vardır. Bu kişiler, hatayı kabul etmeyi bildiklerinden dolayı; başarısızlığın başarı için sadece bir basamak olduğunu bilirler.

6. Geri bildirimleri göz ardı ederler

Akıllı insanlar, başkalarının görüşlerini göz ardı etme eğilimindedir; bu da, herkesin faydalı geri bildirim vermek için nitelikli olduğuna inanmakta zorluk çektiği anlamına gelir. Bu eğilim; kişisel ve mesleki olarak da sorunlu ilişkilere neden olabilir.

Hepimiz iyi arkadaşlar, iyi işler ve iyi ilişkiler istiyoruz. Ama kolay değil.

Zihinsel olarak güçlü olmak zordur. Özellikle de sorunların arasına sıkışıp kaldığınız zaman. Kalıpların dışına çıkıp yeni cesur bir karar alma yeteneği, yalnızca zihinsel açıdan güçlü kişilerin yapabildiği bir durumdur.

Zihinsel açıdan güçlü insanları, kalabalıktan ayıran özellikleri büyüleyici olmalarıdır. Başkalarının aşılamaz engel olarak gördükleri sorunların üstesinden kolaylıkla gelirler.

Örneğin; Thomas Edison’un fabrikası, 1914’te, benzersiz bir prototipi yok etti. Ve 23 milyon dolarlık hasara neden oldu, Edison’un yanıtı çok basitti: “Şükürler olsun, tüm hatalarımızı yaktı, şimdi tekrar temiz bir başlangıç yapalım.” Öyle ki; Edison’un tepkisi, zihinsel gücünün özetidir. Fırsatları görmek ve işler kasvetliyken harekete geçebilmesidir.

Zihinsel gücünüzü arttırmak için geliştirebileceğiniz alışkanlıkları beraber inceleyelim. Aslında, zihinsel açıdan güçlü insanların ayırdedici özellikleri, bugün kullanmaya başlayabileceğiniz stratejilerdir.

1. Duygusal olarak akıllıdırlar

Duygusal zeka, ( EQ) zihinsel gücün temel taşıdır. Olumsuz duyguları tam olarak anlama ve hoş görme yeteneği olmadan zihinsel olarak güçlü olamazsınız. Onlarla üretken bir şeyler yapamazsınız. Zihinsel gücünüzü test eden anlar sonuçta duygusal zekanızı da test ediyor. Sabit olan IQ’nuzun aksine, EQ’nuz, esneklik ve anlayış ile geliştirebileceğiniz bir yetenektir. En iyi performansa sahip yüzde 90’ının yüksek EQ’lara sahip olması ve yüksek EQ’lı insanların, düşük EQ’lı meslektaşlarından yılda 28,000 dolar daha (ortalama) fazla kazanması şaşılacak bir şey değil. Ne yazık ki EQ becerileri yetersizdir. TalentSmart, bir milyondan fazla insanı test etti ve bunların sadece yüzde 36’sının duygularını doğru şekilde tanımlayabildikleri görüldü.

2. Onlar kendinden emindirler

Zihinsel açıdan güçlü insanlar, Henry Ford’un zihniyetini benimserler. Bu düşünce sadece bir motivasyon aracı değildir. Bu bir gerçektir. Melbourne Üniversitesi’nde yakın tarihli bir araştırma, kendine güvenen kişilerin daha yüksek ücret almaya ve diğerlerinden daha hızlı terfi etmeye devam ettiğini gösteriyor.

Henry Ford: “Yapabileceğinizi ya da yapamayacağınızı düşünün.” İnsanın güvensizliklerini maskelemeyi planladığı sahte güven karşısında gerçek güven kendine özgü bir bakışa sahiptir. Zihinsel olarak güçlü kişilerin, şüphe ve şaşkınlıklar üzerinde üstünlüğü vardır, çünkü güven onlara ilham verir.

3. Hayır demeyi bilirler

UC Berkeley’de yapılan araştırmalar, hayır demekte ne kadar çok zorlanıyorsanız stres, tükenmişlik ve hatta depresyon yaşama olasılığınızın o kadar arttığını gösteriyor. Zihinsel olarak güçlü insanlar, hayır diyenlerin sağlıklı olduklarını bilecek özgüvene ve öngörülere sahiptirler. Hayır demenin tam zamanı geldiğinde, zihinsel açıdan güçlü insanlar “Yapamayacağımı sanmıyorum” ya da “emin değilim” gibi cümleler kullanmaktan kaçınırlar. Yeni bir taahhüde hayır demelerinin kendi varoluşlarından ödün vermediğini bildikleri için hayır derler. Zihinsel olarak güçlü kişiler, kendilerine de hayır diyerek kendini kontrol etmeyi de bilirler.

4. Zor insanları etkisiz hale getirirler

Zor insanlarla baş etmek, çoğu kişi için sinir bozucu ve yorucudur. Zihinsel olarak güçlü insanlar, zor insanlarla olan etkileşimlerinde, duygularını kontrol altında tutarlar. Zorlu bir kişiyle yüzleşmek zorunda kaldıklarında, duruma rasyonel yaklaşırlar. Duygularını belirlerler ve öfke ya da hayal kırıklığının kaosu beslemesine izin vermezler. Ayrıca zor kişinin bakış açısını göz önüne alırlar ve sorunlara ilişkin ortak zemin ve çözüm bulabilirler.

5. Değişime kucak açarlar

Zihinsel olarak güçlü insanlar, esnektir ve adapte olma konusunda sıkıntı çekmezler. Değişimden korkmanın felç olduğunu, başarı ve mutluluk için büyük bir tehdit oluşturduğunu bilirler. Gizlice bir köşede değişim planı ararlar. Değişiklikler ortaya çıkarsa bir eylem planı oluştururlar. Değişime neden olan fırsatları tanıyıp değerlendirecekseniz açık fikirli olmanız gerekir. Sadece değişimi kucakladığınızda, içinizdeki iyiyi bulursunuz.

6. Başarısızlığı benimserler

Zihinsel olarak güçlü insanlar, başarısızlığı benimserler çünkü başarıya giden yolun onunla kaplandığını bilirler. Hiç kimse, başarısızlığı kucaklamadan, gerçek başarıya ulaşamaz. Çünkü, hatalarınız, başarılı olmanızın yolunu açar. En büyük atılımlar, genellikle en sinirli ve en zor zamanlarda gelir. Hayal kırıklığı, sizi farklı bir şekilde düşünmekten alıkoyar. Ama, siz başarısızlığın ardında başarıyı sakladığını unutmayın!

7. Hatalar üzerinde durmazlar

Karşılaştığınız sorunlara odaklanıp kalırsanız, performansı engelleyen olumsuz duygulara kapılıp, strese girersiniz. Kendinize ve koşullarınıza daha iyi uyum sağlayacak eylemler üzerine yoğunlaştığınızda, olumlu duygulara yönelirsiniz. Zihinsel açıdan güçlü insanlar, kendilerini hatalarından uzaklaştırırlar. Hatalarını unutmadan başarıya giden yolda ders almaya devam ederler.

8. Kendilerini başkaları ile karşılaştırmazlar

Zihinsel olarak güçlü insanlar, herkesin sunabileceği bir şey olduğunu bildikleri için, diğer insanlar üzerinde yargılama yapmazlar. Kendilerini başkalarıyla kıyaslamazlar. Kendinizi başkalarıyla karşılaştırmak sınırlayıcılıktan başka bir şey değildir. Kıskançlık ve kızgınlığın hayatınızı sömürmesine izin vermeyin. Zihinsel açıdan güçlü insanlar, kişileri sınırlandıran durumları önemsemezler. Kıskançlık için enerji harcamak yerine, o enerjiyi takdir için kullanırlar.

9. Egzersiz yaparlar

Eastern Ontario Research Institute’da yapılan bir araştırmada, 10 hafta boyunca haftada iki kez egzersiz yapan kişilerin sosyal, entelektüel ve atletik açıdan daha yetenekli oldukları keşfedildi. Ayrıca, beden imajıları ve özsaygıları daha yüksek çıktı. Hepsinden önemlisi, bedenlerindeki fiziksel değişikliklerin zihinsel gücün anahtarı olan güven artışında oldukça etkili olduğu gözlemlendi.

10. Yeterince uyurlar

Zihinsel gücünüzü arttırmak için, uykunun önemini abartmak zordur. Uyurken beyniniz, uyanıkken nöral aktivitenin yan ürünlerinden olan zehirli proteinleri çıkarır. Ne yazık ki, beyniniz onları uyurken yeterince kaldırabilir, bu yüzden yeterince uyku çekmediğiniz zaman zehirli proteinler beyin hücrelerinde kalır ve düşünme kabiliyetinizi zayıflatır. Hiçbir miktar kafein işe yaramaz. Zihinsel açıdan güçlü olan insanlar, kendi kendine kontrol, odaklanma ve yeterince ya da doğru tür bir uyku uyumadıklarında hafızalarının zayıfladığını bilir. Bu nedenle, kaliteli uykuyu bir öncelik haline getirirler.

11. İnatla pozitiftirler

Gözlerinizi herhangi bir zaman boyunca haberlerde tutun, bunun savaşın sonsuz döngüsü, şiddetli saldırılar, kırılgan ekonomiler, başarısız şirketler ve çevre felaketleri olduğunu göreceksiniz. Dünyanın hızla yokuş aşağı yöneldiğini düşünmek kolay. Ve kim bilir? Belki de öyle… Ancak; zihinsel açıdan güçlü olanlar, bunun üzerine endişelenmiyor çünkü kontrol edemeyecekleri şeylere kapılmıyorlar. Gece boyunca bir devrimi başlatmaya çalışmak yerine, enerjilerini tamamen kendi güçleri içinde olan iki şeyi yönlendirmeye odaklanırlar. Dikkat ve çaba… Sonuç olarak; zihinsel güç, seçkin bir azınlığa armağan edilen doğuştan gelen bir nitelik değildir. Elde edilebilir.

IQ, hayattaki başarıyı tanımlamanın tek yolu olmaktan gittikçe uzaklaşsa da (hatta bir araştırma en önemli etken dahi olmadığını gösteriyor) yüksek IQ’ya sahip olmak kötü bir şey değil. Hatta yüksek IQ seviyesine sahip olmaktan çekinecek birisini tanımıyorum.

“Aptallıkla dahilik arasındaki fark, dehanın sınırları vardır.” – Albert Einstein

Çoğumuz, ne kadar zeki olduğumuzu tam olarak bilmeden hayatımıza devam ediyoruz. Çünkü IQ ölçümlemesi zor bir şey ve eğitimli bir profesyonele bir kaç yüz dolar vermeye gönüllü değilseniz IQ’nuzu asla kesin olarak bilemeyeceksiniz.

Fakat yeni bir araştırma gençlik veya çocukluk deneyimlerini bir çok şeyin yanı sıra yüksek zeka ile ilişkilendiriyor. Aşağıdakilerden herhangi biri size uyuyorsa, yüksek bir IQ’nuz olabilir.

1.Kaygılısınız. Kaygıyı güzel bir şey olarak değerlendirmek oldukça zor fakat kanıtlar bunun o kadar da kötü bir şey olmadığını gösteriyor. Psikiyatrist Jeremy Coplan kaygı bozukluğu olan hastalarla çalıştı ve çok daha kötü semptomlara sahip insanların daha ılımlı semptomlara sahip olan insanlardan daha yüksek IQ skorlarına sahip olduğunu buldu. Diğer çalışmalar ise daha yüksek seviyede kaygılı olan insanların, daha yüksek seviyede sözlü IQ skorları olduğunu buldu. İsrail’de Interdisciplinary Center Herzliya’da daha karmaşık bir araştırma yürütüldü. Araştırmacılar, katılımcılardan, bir yazılım programı tarafından sunulan sanat eserlerini değerlendirmelerini istedi ve ardından sahte bir bilgisayar virüsünü harekete geçirdiler. Üstelik bu virüse, sanki katılımcının yaptığı bir şeyden dolayı tetiklenmiş görünümü verdiler. Ardından katılımcılara, teknolojik destek almaları için acil bir görev verdiler. Hem de yollarına bir çok engel koydular. Araştırmacılar, görevleri yerine getirmek konusunda en odaklanmış ve en etkin olanların en kaygılı insanlar olduklarını gördü. Bir daha  biri sizden endişelenmeyi ya da kaygılanmayı bırakmanızı isterse , onlara bunun zekanızın büyüklüğünden kaynaklandığını söyleyebilirsiniz.

2.Okumayı erkenden söktünüz. 2,000 çift, tek yumurta ikizi üzerinde yapılan bir İngiliz araştırması, birbiriyle aynı genlere sahip olmalarına karşın daha erken okuyan çocukların, kardeşlerinden daha yüksek IQ (hem sözlü hem sözsüz) skorlarına sahip olduğunu buldu. Görünürde bunu açıklama kolay, okumayı daha erken söken çocuklar bunu daha zeki oldukları için yapıyorlar. Fakat konu bu değil. Araştırmacılar okumayı erken sökmenin de gelişmeye etki ettiği sonucuna vardı.  Bu durum çocukları daha zeki yapıyor. Yani eğer okumayı erken söktüyseniz bu daha zeki olduğunuzdan değil. Erken okuduğunuz için zeki olmuş olabilirsiniz.

3. Solaksınız. Görünen o ki solakları sağ eliyle yazı yazmaya zorlayan öğretmenler onları gerilemesine sebep olmuş olabilir. Solak olmak ile sabıkalı olmak arasında küçük ve şu an itibariyle açıklanamayan bir ilişki olsa da, solak olmanın bazı düşünsel faydaları da var. Geniş çapta yapılan bir çalışma, artan bir şekilde erkeklerde görünen solak olmanın, farklı düşünme ile ilişkisi olduğunu ispat etti. İki ilişkisiz objeyi anlamlı bir şekilde birleştirme yetisi, kesinlikle bir zeka göstergesi.

4.Çocukken müzik dersleri aldınız. Müzikal çalışmanın sözel zekayı ve odaklanma ile öz kontrol için önemli bir yetenek olan icra fonksiyonunu arttırdığını ispatlayan bir kaç çalışma mevcut. Psikolog  Sylvain Moreno tarafından yürütülen bir çalışmada ise 4 ve 6 yaş arasında 48 çocuk  bir öğretmen tarafından yönetilen ve bilgisayarla donatılan bir eğitim programına katıldı. Günde 1 saat, dört hafta boyunca haftada 5 gün, öğrencilerin yarısı bir müzikal programı tamamlarken diğer yarısı görsel sanat programını tamamladı. Deneyin sonunda müzikal eğitim alan çocukların yüzde 90’ının sözel IQ’larında gelişme görüldü. Yani eğer çocukken müzik dersleri aldıysanız, bu iyiye işaret!

5.Komiksiniz. Şaklabanlar sevinebilir! Bir araştırma, komik olmak ve hem sözel zekada hem de soyut akıl yürütmede yüksek skorlara sahip olmak arasında güçlü bir bağlantı olduğunu gösteriyor. Görünen o ki sizin ince şakalarınız keskin bir zekanın ürünü. Artık bu konuda da espri yapabilirsiniz.

İşin özü

Bu liste geniş kapsamlı ve ayrıntılı olmaktan çok uzak, yani eğer yukarıdaki maddelerden herhangi biri size uymuyorsa, bu sizi yüksek bir IQ sahibi olmaktan alıkoymaz. Fakat yukarıdaki maddelerden çoğu size uyuyorsa, ortalamanın üstünde bir zekaya sahip olabilirsiniz.