Video Libya ve Mısır’da engellenirken Google videoyu tamamen kaldırmayı reddetmişti. Büyük olaylara yol açmasına karşın geri adım atmayan YouTube, telif hakkı nedeniyle Müslümanların Masumiyeti filmine ait videoları kaldırmak zorunda kalacak.

Filmin oyuncularından Cindy Lee Garcia’nın yaptığı itiraz başvurusu ABD mahkemesi tarafından haklı bulundu. Diğer oyuncular gibi İslam karşıtı bir filmde oynadığından haberdar olmadığını savunan Garcia’nın itirazı üzerine mahkeme videonun kaldırılmasına yönelik bir karar verdi.

Karar daha önce bir alt mahkemenin verdiği hükmü geçersiz kılarken Google’a filmin tüm kopyalarını YouTube’dan kaldırması için 24 saatlik süre verildi. Buna ek olarak YouTube yeni videoların yüklenmesini de engelleyecek.

Yaşanan tüm olayların ilginç kısmı ise filmde oynaması için kandırılan ve sadece 500 dolar ödenen Garcia’nın ölüm tehditleri almaya devam etmesi. Çöl Savaşçısı adlı bir filmde oynadığını zanneden Garcia hakkında, Mısır’daki bir din adamı fetva bile yayınlamıştı. Oyuncuları kandıran filmin yönetmeni ise banka dolandırıcılığı yaptığı gerekçesiyle tutuklanmıştı.

2010 yılında ABD’de düzenlediği Kur’an yakma eylemleri gerçekleştiren Hıristiyan din adamı Terry Jones da müslüman ülkelerden büyük bir tepki almış ve Afganistan’da kanlı ayaklanmaların yaşanmasına neden olmuştu. Ne yazık ki bu açıdan Youtube’un aldığı önlem biraz geç kalmış gibi görünüyor. Zira dün Libya’da düzenlenen saldırı sonucu ABD Libya Büyükelçisi Chris Stevens ve üç yetkili öldürüldü.

The Wall Street Journal tarafından yayınlanan haberde Youtube yetkililerinin, Libya ve Mısır’daki durum göz önünde bulundurularak videonun bir süre bu ülkelerden erişimini askıya alma kararına vardıkları belirtiliyor. Bununla birlikte Youtube yetkilileri, söz konusu videonun ülkelerin baskısıyla kaldırıldığına ise yorum yapmaktan kaçınıyor. Ancak fragman nedeniyle Afganistan hükümetinin Youtube’u ülkede yasakladığını da belirtmek gerekiyor.

Hz. Muhammed’in çapkınlık gibi olumsuz özelliklerle gösterildiği “Muhammad Movie Trailer” adlı 14 dakikalık fragman, toplamda yaklaşık 1.4 milyon kere izlenirken, engellenmesine rağmen içerdiği hakaretler nedeniyle Libya ve Mısır halkı tarafından halen tepki almaya devam ediyor.

Yukarıda adı geçen altı ülkeyi de belirli bir çerçevede genelleyebiliriz diye düşünüyorum. Otoriter ve baskıcı hükümet, yüksek güvenlik harcamaları (BAE burada farklı bir konumda olabilir) ve düşük seviyedeki demokratik haklar. Daha da uzar bu liste aslında ama ilk bakışta ortaya çıkan benzerlikleri ortaya dökmek istedim. Hükümetlerin bireyler üzerinde kurduğu baskıyı somutlaştırmasının ve çeşitlendirmesinin çeşitli yolları var. Sosyal medya araçlarının popüler eylem yöntemlerinden biri olarak gündeme geliyor olmasıyla beraber, Facebook ve Twitter gibi sitelerin yasaklanması da aslında bununla ilgili.

Ne var ki, Kamerun hükümetinin Twitter’ı yasaklarken tam olarak amaçladığı şeye ulaşacağını söylemek pek mümkün değil. Kamerunlu blogger Dibussi Tande’nin aktardığına göre birçok Kamerunlu bugüne kadar e-mail ve sms yoluyla eylem planları yapıyormuş. Yani Twitter, eylemciler için bu yasak öncesine kadar bir iletişim aracı değilmiş. Öyle görünüyor ki bu vesileyle internete erişimi olan kitle, Twitter’ı eylemlerinin bir parçası haline getirmeye başlayacak. Ek bilgi verelim: Kamerun’daki internet kullanıcısı sayısı 725.000 civarında.

Diğer bir taraftan, sanıyorum hükümetler sosyal medyanın gücünü biraz abartıyorlar. Twitter ya da Facebook üzerinden iletişime geçmek muhakkak ki daha hızlı ve de kolay ama bütün bu eylemlerin sebebi sosyal medyanın varlığı değil. Yani kitleler, Twitter ya da Facebook’u keşfettikten sonra hükümetleri protesto etmeye karar vermediler. Sosyal medya ve internetin yaygınlaşmasıyla zaten varolan rahatsızlıklar daha fazla göze batmaya, daha fazla dillendirilmeye başladı. Ama bu değişim, temel rahatsızlıkların nedeni değil, ortaya çıkmasını kolaylaştıran araçtır.

Özetlemek gerekirse, ayaklanan halkların farklılık yarattıkları konu sosyal medya kullanımları değil biraraya gelme motivasyonları ve alışkanlıklarıdır. Mısır ve Libya gibi iki farklı örnek var karşımızda. İkisinde de sosyal medya kullanıldı ya da araçları yasaklandı ama ikisinde de farklı neticeler ortaya çıktı. En azından şimdilik. 2011 yılı, sosyal medyanın politik hayata nasıl etki ettiğini somut bir şekilde gözlemleyebileceğimiz bir yıl olacak gibi duruyor.

Al Jazeera’nin gerçek zamanlı takip sistemi şimdilik sadece Mısır, Yemen, Libya ve Bahreyn’deki kullanıcıların Twitter üzerinden attıkları mesajları kullanıcılara aktarıyor. Siteye girerek bu dört ülkeden toplam kaç tane tweet atıldığı, dakika başına kaç tweet’in düştüğü ya da en fazla hangi kelimelerin kullanıldığı üzerine de bilgi sahibi olabilirsiniz.

Al Jazeera’den önce benzer takip sistemleri sunan ve bölgenin nabzını anında ölçen diğer platformlar ise şunlar: IamJan25.com, Hypercities Egypt ve Guardian Interactive Maps

Tunus ve Mısırlı eylemcilerin uyanışlarını internetin yaygın hale gelmesine doğrudan bağlamak saflık olur belki ama sosyal medya araçları sayesinde daha hızlı iletişime geçip, dertlerini tüm Dünya’ya iletme fırsatı bulduklarını söyleyebiliriz. Libya’da internetin fişinin çekilmesi ise bütün bu akış içerisinde otoritenin gösterdiği toptancı reflekse örnek olarak gösterilebilir.

Google’ın transparency raporuna göre 4 Mart’tan beri Libya’da internetin fişi çekilmiş durumda. Yukarıdaki grafikte de görebileceğiniz gibi Google’ın ölçümlerine göre Libya’nın yasaklarla beraber inişli çıkışlı bir hale gelen veri akışı 4 Mart itibariyle dibe vurdu. Birkaç hafta önce Facebook ve Al Jazeera gibi başlıca sosyalleşme ve haber alma platformları yasaklanmıştı. Ancak son yasakla beraber grafiklere yansıyan herhangi bir veri akışı kalmadı.

Yine de kullanıcıların bir yolunu bulup da internete erişemeyeceğini, yani haksız yasakları idealleri uğruna delemeyeceğini düşünmek, otoriter hükümetlerin hayalci zihinlerinin temel kusurlardan biridir diyebiliriz.