Akıllı insanlar, bilhassa sağduyu gerektiren durumlarda, aptal hatalar yapmakla meşhurdur. Durumların sadeliği onların komik duruma düşmesine neden olabilir.
Yıllarca süren araştırmalardan sonra, bilim adamları, nihayet bunun neden olduğunu anlamaya başladı. Yale Üniversitesi’ndeki Shane Frederick, akılcı düşünce ve istihbaratın neden el ele gidip gitmediğini açıklayan araştırma yapan ilk araştırmacılar arasında yer aldı.

Çalışmalarında Frederick, insanlara çözmek için basit problemler verdi: Bu problem için gerekli olan malzemeler; bir yarasa ve top bir dolara ve on sente mal oluyordu.

Frederick, bazı kişilerin yanlış cevabı kendine çekme eğiliminde olduğunu ve topun on kuruşa mal olduğunu belirtti. Elbette, doğru cevabın topun beş kuruşa mal olduğunu biliyordunuz ve yanlış cevabı bulan kişilerin akıllı insanlardan daha az olup olmadığını merak ediyorsanız tamamen haklısınız demektir.

James Madison Üniversitesi’nden ve Toronto Üniversitesi’nden psikologlar aynı şeyi merak ettiler. Yüzlerce kişiye benzer mantık testleri uyguladılar ve yanıtlarının doğruluğunu zeka seviyelerine göre karşılaştırdılar. Araştırmacılar; akıllı insanların yanlış cevabı verme ihtimalinin daha yüksek olduğunu buldular, çünkü aslında sorun çözme aşamasında zihinsel hatalar yapıyorlar…

Akıllı insanlar, her konuda mantıklı hareket etmeye çalıştıkları için bazı kör noktaları vardır. Bu nedenle saçma hatalara daha yatkındırlar. Bu kör noktalardan biri; akıl yürütme yeteneklerine aşırı güvenmeleridir. Yani, haklı ve hızlı cevaplar almak için başvurdukları şeylerdir.

Belki de son derece akıllı insanlar tarafından yapılan hatalar hakkında en korkunç şey, onlardan ne kadar habersiz olduklarıdır. Her seviyedeki insanlar, ön yargıya bağlı olarak yenilgiye uğrarlar. Yani, başkalarının hatalarını tespit etmede ve kendi fikrimizi tanımakta çok kötü davranıyoruz. Kötü olan durum ise akıllı kişinin hata yaptığını kabul etmemesi oluyor…

Yarasa ve top sorusu gibi mantık sorularının çözümü bizim gün içinde düşünmemiz gereken sorunlardan değil gibi değil görünse de, bu sorunların çözümünde rol oynayan beyin fonksiyonları gündelik yaşamda kullandığımız ile aynıdır. Akıllı insanların kendi ayaklarına sıktıkları durumlar nedir bunu detaylıca inceleyelim…

1. Kendilerine aşırı güvenirler

Akıllı insanların zeka ve kabiliyetleri bir ömür boyu kendilerine inanılmaz bir inanç geliştirmeye iter. İnsanlar, sizi egonuzdan vurduğunda ve siz başarılarınızı artırdığınızda, işlerin her zaman yoluna gireceğini beklemek kolaydır. Ancak bu tehlikeli bir beklentidir. Akıllı insanlar çoğu zaman yardıma ihtiyaç duyduklarında kimsenin onlara yardım edebileceğine inanmazlar.

2. İnsanları çok zorlarlar

Zeki insanlar, aşırıya kaçan şahsiyetleri geliştirir, çünkü işler onlara bu kadar kolay gelir. Onlar, aynı şeyleri gerçekleştirmek için bazı insanların ne kadar zor çalıştıklarını anlamazlar ve bu nedenle insanları çok zorlarlar. Akıllı insanlar çıtayı çok yüksek bir seviyeye getirir ve insanlar uzun zaman alsa da işleri doğru yapmazlarsa durumu çaba eksikliğine bağlarlar. Bu yüzden kişiler, kendilerini daha da zorlarlar.

3. Her zaman haklı olmaları gerekir

Herkesin yanlış yapabileceği gerçeğini nazikçe kabul etmeleri oldukça zordur. Çünkü her zaman doğru olmaya alıştıkları için kendi kimliklerinin bir parçası olarak görürler. Akıllı insanlar için yanlış yapmak, kişisel bir saldırıya uğramak gibi hissedilebilir ve haklı olmak bir zorunluluktur.

4. Duygusal zekadan yoksundurlar

Akıllı bir kişinin EQ’su olmadığında zeka (IQ) ve duygusal zeka (EQ) hiçbir şekilde anlamlı bir bütün haline gelemez. (akıllı insanlar ortalama olarak diğerleri kadar EQ’ya sahipler) Bu yüksek IQ, düşük EQ’lu bireyler dünyayı bir meritokrasi olarak görüyorlar.

5. Başarısız olduklarında vazgeçerler

Akıllı insanlar, başarısızlığı dünyanın sonu gibi görme tuzağına kolayca düşebilir. Çünkü sık sık başarı elde etmeleri başarısızlığa tahammül etmeyi zorlaştıran beklentiler yaratır. Elde ettikleri şey için çok çalışmak zorunda olan insanlara, başarısızlıkla nasıl baş edebileceğini öğreten çok sayıda uygulama vardır. Bu kişiler, hatayı kabul etmeyi bildiklerinden dolayı; başarısızlığın başarı için sadece bir basamak olduğunu bilirler.

6. Geri bildirimleri göz ardı ederler

Akıllı insanlar, başkalarının görüşlerini göz ardı etme eğilimindedir; bu da, herkesin faydalı geri bildirim vermek için nitelikli olduğuna inanmakta zorluk çektiği anlamına gelir. Bu eğilim; kişisel ve mesleki olarak da sorunlu ilişkilere neden olabilir.

Bunun sebebi karar verme mekanizmaları. Myers Briggs’e göre insanlar ikiye ayrılıyor:

Düşünenler: Kararlarını mantık ve objektif veriler üzerine gerçekleştirip, her şeyi ölçüp tartanlar.

Hissedenler: Kararlarını hisleri ve içgüdülerine göre verenler. Sonuçların kendilerini ve sevdiklerini nasıl etkileyeceğini düşünenler.

Mutlu bir çiftte hem düşünen hem de hisseden olmalı.

Düşünenler gerçeklere güvenir. Hissedenler ilk duygulara önem verir.

Düşünenler bir ilişkiye başlamak için birçok unsuru gözden geçirir: Bu ilişkiye hazır mı, zamanı var mı, maaşı yeter mi, statüler uyuyor mu vs.

Hissedenler ise bir duyguya kapıldıktan sonra gözü kara hareket ederler. Birçok ilişki, hissedenler sayesinde başlar.

Düşünenler, olumsuzlukları dış sinyallerle fark eder. Hissedenler, içgüdülerine güvenir.

Düşünenler bir şeylerin yanlış gittiğini, mesaj, mail, hareket vb. kanıtlar gördüğünde hemen anlar.

Hissedenler, vücut dilindeki ve sesteki değişimlerden fark eder. Bir kanıtları olmada da bir şeylerin ters gittiğini fark edebilir.

Bir problem olduğunu söyleyen ilk kişi, genelde hisseden olur.

Düşünenler, ilk etapta olumsuzu; hissedenler, ilk etapta olumluyu görür.

Düşünenler olumsuzlukları görmeye başladığında, hissedenler beraber olmaları gerektiğine dair sebepleri ortaya koyarlar.

Düşünen-hisseden çiftlerin ilişkileri, yaşanan krizlerden sonra da devam edebilir.

Düşünenler için çatışma normaldir. Hissedenler içinse bir felaket.

Düşünenler için tartışmalar çözüme giden yollardır. Hissedenler ise her şey normale dönene kadar acı çekerler. Düşünenler fikir ayrılıklarını çözerler, hissedenler sorunlardan kaçarlar. Düşünenler, ilişkinin huzuru için önemli adımları atanlardır.

Düşünenler problemleri çözer. Hissedenler, düşünenlerin problemleri çözmesini bekler.

Düşünenler bir problem gördü mü, çözmek için bir takım jestler yapmaya hazırdır. Hissedenler gönülleri alana kadar inatla köşelerinde beklemeyi tercih eder.

Düşünenler ilişkinin sorumlu kişisi olmak ister, hissedenlerse sadece sevilmek ister.

Düşünenler, ilişkinin sorumlusu olmak ister. Tüm sorumlulukları üstlenir. Kontrol elinde olmayınca gerilir.

Hissedenler, yeterince sevildiklerini hissetmedikleri zaman eşitliğin bozulduğunu hisseder.

Düşünenler, “Neden oluyor?” diye; hissedenler “Neden bize oluyor?” diye sorar.

Düşünenler, kriz anlarında problemin kaynağına inmek için tüm olguları gözlen geçirir. Hissedenlerse problemin kendisinde olduğunu düşünür. Kendi hatasını kabullenmeye hazırdır.

Düşünenler, ayrılma riskini de içinde taşıyan yapıcı bir konuşma yaparlar. Hissedenler, kendi paylarına düşeni düşünür ve söylerler.

Düşünenler gerçeği arar. Hissedenler, gerekli anda bırakmayı bilirler.

Düşünenler, dürüsttür. Hata kendisindeyse, kabul etmeyi bilir; karşısındaysa da hemen söyler.

Hissedenler, her zaman gerçeğin ne olduğunu bilmek istemezler. Tatlı yalanları tercih edebilirler. İlişkilerini devam ettirmek için yalan söyleyebilirler.

Eğer ilişkide iki düşünen varsa git geller çok olur; hissedenler, sonuna kadar mücadele ederler. Hem düşünen hem de hisseden olunca, ilişkiler daha sağlam olur; çünkü farklı şeyleri karşındakinin kalbinde keşfetmek, en güzelidir.