Türkiye’de ise girişimciler yıllardır aradıkları melek yatırımcıları bu yıl da bulamadı. En iyimser tahminlere göre ülkemizde yaklaşık 200 melek yatırımcı bulunuyor. Bu konuda öne sürülen gerçekçi rakamlar ise 50’yi geçmiyor. Melek yatırımcı kaynaklı yatırım hacmi ise 10 milyon dolar civarında. Henüz 2013 rakamları açıklanmadı ancak 2012 yılında %116 gibi yüksek bir oranda büyüme elde eden Türkiye’deki melek yatırımcı piyasasının parlak bir dönemden geçtiğini söylemek imkansız. Umutlar çoktan 2014’e taşındı bile.

Devlet, melek yatırımcılara vergi verme yatırım yap dedi ama…

Esasında 2013 yılı Türkiye’de melek yatırımcılığın gelişimi açısından çok faydalı olacağı düşünülen devlet destekli bir adımla başlamıştı. Hazine Müsteşarlığı geçtiğimiz Şubat ayında “Bireysel Katılım Sermayesi Sistemi” adında yeni bir düzenlemeye imza atarak melek yatırımcılara vergi muafiyeti sağladı.

Bu sisteme dahil olan melek yatırımcılara “Bireysel Katılım Yatırımcısı” adı veriliyor. Bu kişilerden kişisel maddi varlıklarını  ve tecrübelerini başarı şansı gördükleri şirketlere henüz başlangıç aşamasında aktararak fayda sağlamaları bekleniyor. BKY lisansını alabilmeniz için yıllık 200 bin TL gelire ya da 1 milyon TL mal varlığına sahip olmanız gerekiyor. Sistem, deneyimi yüksek kişiler için ise parasal yükümlülükleri ortadan kaldırıyor.

Bireysel Katılım Yatırımcısı Lisansı alanlar %75 oranında vergi muafiyeti kazanıyorlar. Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu ile Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı tarafından belirlenen araştırma, geliştirme ve yenilikçilik programları kapsamında projesi son beş yıl içinde desteklenmiş kurumlara iştirakte bulunan lisans sahipleri için  ise bu oran %100‘e kadar çıkıyor.

Basitçe anlatırsak BKY’ler Maliye’ye ödeyecekleri vergiyi, başarılı olacağına inandıkları girişimlere sermaye olarak yatırıyorlar. Karşılığında hisse senedi alarak şirketlerin yönetiminin bir parçası haline geliyorlar. BKS’nin melek yatırımcıyı vergiden muaf tutma şartı ise tek bir şirkete yıllık bazda en az 20 bin TL, en çok 1 milyon TL yatırım yapmış olmak.

Yatırım ortamının iyileştirilmesi ve iş yapma ortamını kolaylaştırılması hedefiyle sunulan BKS’de devletin amacı oldukça basitti. Yeni iş fikirleri finansman bulamamaktan ötürü rafa kaldırılmasın, ABD ve Avrupa’nın gerisinde kalan girişim ekosistemi aradaki farkı kısa sürede kapatsın. Bu nedenle yatırımcıya, “bana vereceğin vergi miktarıyla girişimlere destek ol” dendi. Bu sayede finansmana erişim sıkıntısı çeken erken aşama şirketler sermayeye daha kolay ulaşacak, piyasada profesyonellik artırılarak bir güven ortamı sağlanacaktı.

BKS ilk 9 ayda yatırımcıların PR malzemesinden öteye geçemedi

Hal böyle olunca BKS, melek yatırımcı olan ya da olma hayalindeki birçok kişi tarafından ilgi gördü. İlk etapta 14 başvuru kabul edilirken, Nisan ayında BKY olabilmek için başvuru yapan 8 yatırımcı lisanslarını düzenlenen tanıtım toplantısında Başbakan Yardımcısı Ali Babacan’ın elinden aldı.

Tahminler Şubat ayından bu yana yaklaşık 200 melek yatırımcının BKY olabilmek için başvuru yaptığı yönünde. Ancak bu sayıdan BKY lisansı alan melek yatırımcıların girişimcilere fayda sağladığı anlamı çıkmasın. Zira yaptığımız küçük çaplı araştırma BKY lisansı alan melek yatırımcıların son bir yılda neredeyse hiç yatırım yapmadıklarını gösteriyor.

Hazine Müsteşarlığı, yönetmelik gereği BKY lisansı alan kişilerin isimlerini açıklamıyor. Bu nedenle araştırmamızda başvurusu olumlu sonuçlanan 37 isme ulaşabildik. Bu isimler arasında halihazırda melek yatırımcı olanların yanı sıra hem Emre Kurttepeli, Sina Afra, Nevzat Aydın, Fırat İşbecer ve Fatih İşbecer gibi internet girişimcisi kimliği sahip kişiler, hem de kurumsaldan gelen Ali Sabancı, Ümit Boyner ve Hüsnü Özyeğin gibi iş insanları bulunuyor.

İstanbul Ticaret Odası kayıtlarına göre son bir yılda BKY olarak bireysel yatırım yapma hakkı kazanan bu 37 kişinin sadece 3 tanesi bir girişime yatırımda bulunmuş. Lisans alan melek yatırımcılar arasında yatırım sayısı bakımından Hasan Aslanoba ilk sırada yer alıyor. Yatırımlarını Aslanoba Capital üzerinden yapan Aslanoba’nın yılbaşından bu yana 25 yatırımı bulunuyor.

BKY’ler arasında yatırımı bulunan ikinci isim BIC Angel Investments Kurucu Ortağı ve Yönetim Kurulu Başkanı Joachim Behrendt. BKY lisansı alan ilk yabancı yatırımcı olan Behrendt’in biri kayıtlarda yer alan (GastroClub) iki yatırımı bulunuyor. (Diğeri telefonkilifim.com) Son bir yılda yatırım yapmış lisans sahipleri arasında bu iki isimle birlikte Markafoni‘nin Kurucusu ve CEO’su Sina Afra‘yı da görüyoruz.

Melekler tatilde!

Hazine Müsteşarlığı’nın Ekim ayı BKS İlerleme Raporu‘na göre 15 Şubat ile 31 Ekim tarihleri arasında sisteme toplam 5 yatırım başvurusu yapılmış. Başvuruların toplam tutarı ise 1.79 milyon TL. Rapora göre sistemde 159 lisanslı yatırımcı var. Yani bizim araştırdığımız 37 kişiden geriye kalan 122 BKY‘nin geride bıraktığımız 9 aylık süreçte sadece iki yatırımı bulunuyor.

Ortaya çıkan tabloya göre BKY lisansı alan melek yatırımcıların yatırım oranı %3,14‘te kalıyor. Yatırım miktarlarını bilmesek de BKY’lerin henüz elle tutulur bir destek sağlamadığı açık.

Halbuki sistemin amacı bu değil. Teşvik ile birlikte hedef bir yanda arzı güçlendirirken diğer yanda belirli standartlar oluşturarak ulaşılması kolay ve düzenli biri finansman yapısı oluşturmak. Nitekim Hazine Müsteşarlığı Mali Sektörle İlişkiler ve Kambiyo Genel Müdürü Ali Arslan yaptığı açıklamada önümüzdeki beş yıl içinde Türkiye’deki aktif bireysel katılımcı sayısının 600‘e çıkacağını, bu melek yatırımcıların ise 400 milyon TL yatırım yapacağını öngördüklerini belirtmişti. Arslan bu süreçte 2 bin başarılı şirket ortaya çıkacağını ve aynı zamanda 50 bin kişiye de istihdam sağlanacağını kaydetmişti.

İlk 9 ayda 200’e ulaşan BKY sayısı görünüşe göre 5 yıldan önce 600’ü görecek. Peki diğer öngörüler gerçekleştirilebilir mi? Yani şu an BKS’den bağımsız olarak 10 milyon TL civarında olan melek yatırım hacmi 2018’e kadar sadece BKY’lerden 400 milyon TL katkı alabilir, bunun sonucunda iki bin başarılı şirket kurulabilir mi?

Lisans başvurularında “Yenilikçi, büyüme potansiyeli olduğunu düşündüğüm çekirdek, başlangıç veya gelişim aşamasındaki şirketlerin hesabına doğrudan sermaye sağlayarak girişimcilerle ortaklık kurmak, aynı zamanda tecrübem ve birikimimle bu şirketlere/girişimcilere destek olmak istediğimi kabul ve beyan ederim” ifadesinin altına imza atan bu melek yatırımcıların çoğunun son bir yılda hiç yatırım yapmamış olmamaları BKS ile hızla gelişeceği düşünülen melek yatırım piyasası adına bir hayli düşündürücü.

Elbette her yatırım girişimler için fırsat yarattığı kadar aynı zamanda melek yatırımcı için de bir risk oluşturuyor. Fakat araştırmalar melek yatırımcıların girişimcilere sundukları sermayenin karşılığını 3.5 yıl içinde minimum iki kat olarak geri alabildiklerini söylüyor. Buna karşın miktarı ne olursa olsun ülkemizdeki yatırımların büyük bir çoğunluğu daha önce başarısı kanıtlanmış yurt dışı kaynaklı klon projelere yapılıyor. Birçok yatırımcı girişimcilere sorun bende değil sende diyor. Görünen o ki Türkiye’deki melek yatırımcılar yatırım yapma kriterlerini değiştirmedikçe BKS gibi sektöre çeki düzen getireceği düşünülen projeler yatırımcılar için PR malzemesinden öteye geçmeyecek.

Kısa bir süre olarak görülen yirmi ayda bu denli bir yatırım yaparak elindeki sermayeyi çeşitli küçük yatırımlara dağıtmış olan şirket normal bir melek yatırımcının destekleyeceği sayının çok üzerinde girişime destek veriyor. Bu girişimlerden birçoğu küçük gelirler elde etmenin ötesine geçemese de şirket bu yatırım stratejisinden vazgeçmeyeceğe benziyor.

Kima Ventures yetkililerinden Jérémie Berrebi’nin yaptığı açıklamaya göre şirket Amerika’da bulunan girişimlere yaklaşık olarak 150 bin dolar, Avrupa’da bulunan girişimlere ise 100 bin Euro yatırım sermayesi ile destek veriyor. Berrebi, 20 ayda yatırım yapılan 160 start-up şirketinden yüzde 40’a yakınının ikinci bir yatırım almayı başaracak seviyeye ulaştığını vurguluyor.

Şirketin yatırım yaparak geliştirdiği ve daha büyük bir rakama internet dünyasının büyüklerine satma başarısını gösterdiği girişimler arasında Google tarafından alınan Sparrow,  LinkedIn tarafından satın alınan Treatful to OpenTable gibi girişimler de bulunuyor.

Şirket yetkililerinden yapılan açıklamaya göre Kima Ventures gelecek 12 ay içerisinde 100’den fazla girişime kaynak sağlayacaklarına ilişkin bir söz verirken, şirket yatırım yapacağı girişimleri 2’den fazla kişice kurulmuş olan ve temel gereksinimlere cevap veren basit projeler olarak tanımlıyor. Çok sayıda ülkede yatırım yapan şirketin gelecek 12 ay içerisinde bir Türk girişimine de yatırım yapıp yapmayacağı merak konusu.

Cogent Research aracılığıyla LinkedIn tarafından yapılmış olan anket Kanada ve Amerika’da $100.000 ve üzeri yatırım yapması olası 600’den fazla kişi tarafından yanıtlanmış. Alınan sonuçlara göre katılımcıların yüzde 73’ü bir yatırım yapmadan önce firmanın çalışanlarının profillerini, firmanın Linkedin üzerindeki etkisini dikkate almasının yanı sıra, Linkedin’i finansal kararlar almak için bir araştırma aracı olarak ta kullandığını ortaya koymuş durumda. Bu oran Google+, Facebook ve Twitter olarak verilen cevapların toplamından daha fazla.

Anketin sonuçları 5 milyon dolar ve üzerinde yatırım yapmayı düşünen kişilerin yüzde 79‘unun kendi yatırım araştırmalarını yaparken Linkedin üzerinde paylaşılan makaleleri dikkate aldıklarını ortaya koymuş. Büyük yatırımcılar olarak nitelendirilen bu kesimin ortalama bir yatırımcıya oranla %157 Linkedin makalelerine daha fazla güvendiği ve ortalama bir yatırımcıya göre %37 oranla Linkedin üzerinden elde edilen bilgilere güvendiği sonucuna ulaşılmış.

Standart Ünlü’nün CEO’su Mahmut Ünlü, Mynet’in kurucusu Emre Kurttepeli, ünlü yatırımcı Haluk Elçi ve Numan Numanbayraktaroğlu, yaptıkları melek yatırım sonucunda Hazinem.com’a %20 oranında ortak oldular.

Melek yatırımın sonucunda Haluk Ünlü, Hazinem.com’un %10’luk hissesine sahip olurken, Mahmut Ünlü ve Emre Kurttepeli %4’lük hisseye sahip oldular. Numan Numanbayraktaroğlu ise %2’lik paya sahip.

Melek yatırım sonucunda oluşan hisse oranlarını ve sermaye dağılımını aşağıdaki tabloda görebilirsiniz.

Kısa süre önce açılan dikey e-ticaret sitesi Hazinem.com, kendi tasarımları olan takıları özel fiyatlarla müşterilerine sunuyor. Bakalım aldıkları melek yatırım sonrasında alışveriş sitesinde ne gibi değişiklikler olacak?

Girişimci ile yatırımcı arasındaki geleneksel ilişkiyi yıkmak, aracıyı aradan çıkartarak kurulacak ilişkide her iki tarafın azami fayda elde etmesini sağlamak amacıyla kurulan KickStarter, 6 Temmuz 2011 tarihinde “Citizen is releasing a 7”record!” isimli projeyi 28 yatırımcı ile buluşturarak on bininci başarılı proje rakamına ulaştı.

Kurulduğu günden bugüne KickStarter’ın neler yaptığına baktığımızda karşımıza şöyle rakamlar çıkıyor.

17 Temmuz 2011 tarihi itibariyle proje istatistikleri;

Yayınlanan Proje adedi: 26.620
Başarılı Proje Adedi: 10.388
Başarısız Proje Adedi: 13.113
Yürüyen Proje Adedi: 3.119
Başarı Oranı: %44

Kuruluşunun ilk yılında 1885 adet başarılı projeye aracılık eden KickStarter, ikinci yılında bu rakamın beş katına ulaştı. İlk senesinde 1044 projeye fon çeken KickStarter sadece geçtiğimiz ay bu adette projeye fon çekmiş.

İki yıl içerisinde yatırım alma başarısını gösteren on bin projenin hangi alanlarla ilgili olduğu kategorize edildiğinde ilk sırayı müzik, ikinci sırayı da film ve video alıyor.

Peki bu projelere yatırılan miktarlar ne kadar? Aklınıza yüksek rakamlar geliyorsa yanıldığınızı söyleyebilirim çünkü projelerin yarısından fazlası 1000 dolar ile 5000 dolar arasında yatırım almış. Sadece 23 projenin 100 bin doların üzerinde yatırım aldığını düşünürsek KickStarter’ın amatör ruhlu girişimciler için çok doğru bir adres olduğunu söyleyebiliriz.

Taahhüt altına alınan yatırım miktarına baktığımızda ise karşımıza büyük rakamlar çıkıyor.

Bugüne kadar taahhüt edilen yatırım miktari 75 milyon dolar, toplanan miktar (başarılı projeler) 60 milyon dolar, başarısız olan projelere harcanan rakam 9 milyon dolar, hali hazırda devam eden projelere harcanan rakam 6 milyon dolar civarında.

KickStarter, kurulduğu ilk zamanlarda 5 milyon dolar toplayabilmek için 342 gün harcamışken, bugün geldiği nokta itibariyle 5 milyon doları 18 günde toplayabiliyor. Bu süre KickStarter’ın artık kendini kabul ettirmiş güvenilir bir adres olduğunu gösteriyor.

Bu işlemler sonucunda Facebook’un piyasa değeri 50 milyar Dolar’a ulaştı ve şimdiden eBay, Yahoo ve Time Warner’ı geçti.

Goldman Sachs müşterilerine, 2012 senesinde halka açılmayı planlayan Facebook’a yatırım yapma imkanı sunuyor. Goldman’in özel müşterilerine gönderdiği bilgilendirme mailinde ikincil piyasada yer alan bir firmaya yatırım yapabilecekleri imkanından bahsediyor. Bu yatırım için tek şart hisse senetlerinin 2013 senesine piyasada satılamayacak olması.

Facebook halka açık bir şirket olmamasına rağmen hisseleri ABD’de “ikincil piyasa” adı verilen internet şirketleri için oluşturulan pazarda işlem görüyor.

Bu pazarın satıcıları şirketlerin kurucuları ve ellerinde kurucu hisse senedi bulunan yatırımcılar. Alıcılar ise geleceğin Apple ve Google’ına işin başından yatırım yapmak isteyen zengin spekülatörler.

Facebook’tan konu ile ilgili henüz resmi bir açıklama gelmedi.

Eski bir Google calışanı ve Twitter’in melek yatırımcısı Chris Sacca’nın sektöre yapılan yatırımlar ile ilgili açıklaramaları şu yönde: “Google ilk kurulduğu yıllarda Wall Street tarafından görmezden gelindi ve bugünlere geleceği öngörülmedi. Günümüzde sektöre bakış açısında ciddi değişiklikler var ve büyük yatırımcılar internet şirketlerine para yatırmak istiyorlar çünkü artık bu sektörde ciddi bir iş ve büyüme potansiyeli olduğunu gördüler.”

Facebook’un 50 milyar Dolar’a ulaşması sitenin kurucusu Mark Zuckerberg’in de servetini ikiye katlayacak. Facebook’un değeri 23 milyar dolarken Forbes’un yaptığı bir araştırmada Mark Zuckerberg’in serveti 6,9 milyar Dolar olarak tahmin ediliyordu. Bu yatırımdan sonra Mark Zuckerberg’in kendisinden bir üst kategoride olan her biri 15 milyar dolarlık servetleri ile Google’in kurucuları Larry Page ve Sergey Brin ile aynı klasmanda olacağı tahmin ediliyor.