Türkiye’de ise girişimciler yıllardır aradıkları melek yatırımcıları bu yıl da bulamadı. En iyimser tahminlere göre ülkemizde yaklaşık 200 melek yatırımcı bulunuyor. Bu konuda öne sürülen gerçekçi rakamlar ise 50’yi geçmiyor. Melek yatırımcı kaynaklı yatırım hacmi ise 10 milyon dolar civarında. Henüz 2013 rakamları açıklanmadı ancak 2012 yılında %116 gibi yüksek bir oranda büyüme elde eden Türkiye’deki melek yatırımcı piyasasının parlak bir dönemden geçtiğini söylemek imkansız. Umutlar çoktan 2014’e taşındı bile.

Devlet, melek yatırımcılara vergi verme yatırım yap dedi ama…

Esasında 2013 yılı Türkiye’de melek yatırımcılığın gelişimi açısından çok faydalı olacağı düşünülen devlet destekli bir adımla başlamıştı. Hazine Müsteşarlığı geçtiğimiz Şubat ayında “Bireysel Katılım Sermayesi Sistemi” adında yeni bir düzenlemeye imza atarak melek yatırımcılara vergi muafiyeti sağladı.

Bu sisteme dahil olan melek yatırımcılara “Bireysel Katılım Yatırımcısı” adı veriliyor. Bu kişilerden kişisel maddi varlıklarını  ve tecrübelerini başarı şansı gördükleri şirketlere henüz başlangıç aşamasında aktararak fayda sağlamaları bekleniyor. BKY lisansını alabilmeniz için yıllık 200 bin TL gelire ya da 1 milyon TL mal varlığına sahip olmanız gerekiyor. Sistem, deneyimi yüksek kişiler için ise parasal yükümlülükleri ortadan kaldırıyor.

Bireysel Katılım Yatırımcısı Lisansı alanlar %75 oranında vergi muafiyeti kazanıyorlar. Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu ile Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı tarafından belirlenen araştırma, geliştirme ve yenilikçilik programları kapsamında projesi son beş yıl içinde desteklenmiş kurumlara iştirakte bulunan lisans sahipleri için  ise bu oran %100‘e kadar çıkıyor.

Basitçe anlatırsak BKY’ler Maliye’ye ödeyecekleri vergiyi, başarılı olacağına inandıkları girişimlere sermaye olarak yatırıyorlar. Karşılığında hisse senedi alarak şirketlerin yönetiminin bir parçası haline geliyorlar. BKS’nin melek yatırımcıyı vergiden muaf tutma şartı ise tek bir şirkete yıllık bazda en az 20 bin TL, en çok 1 milyon TL yatırım yapmış olmak.

Yatırım ortamının iyileştirilmesi ve iş yapma ortamını kolaylaştırılması hedefiyle sunulan BKS’de devletin amacı oldukça basitti. Yeni iş fikirleri finansman bulamamaktan ötürü rafa kaldırılmasın, ABD ve Avrupa’nın gerisinde kalan girişim ekosistemi aradaki farkı kısa sürede kapatsın. Bu nedenle yatırımcıya, “bana vereceğin vergi miktarıyla girişimlere destek ol” dendi. Bu sayede finansmana erişim sıkıntısı çeken erken aşama şirketler sermayeye daha kolay ulaşacak, piyasada profesyonellik artırılarak bir güven ortamı sağlanacaktı.

BKS ilk 9 ayda yatırımcıların PR malzemesinden öteye geçemedi

Hal böyle olunca BKS, melek yatırımcı olan ya da olma hayalindeki birçok kişi tarafından ilgi gördü. İlk etapta 14 başvuru kabul edilirken, Nisan ayında BKY olabilmek için başvuru yapan 8 yatırımcı lisanslarını düzenlenen tanıtım toplantısında Başbakan Yardımcısı Ali Babacan’ın elinden aldı.

Tahminler Şubat ayından bu yana yaklaşık 200 melek yatırımcının BKY olabilmek için başvuru yaptığı yönünde. Ancak bu sayıdan BKY lisansı alan melek yatırımcıların girişimcilere fayda sağladığı anlamı çıkmasın. Zira yaptığımız küçük çaplı araştırma BKY lisansı alan melek yatırımcıların son bir yılda neredeyse hiç yatırım yapmadıklarını gösteriyor.

Hazine Müsteşarlığı, yönetmelik gereği BKY lisansı alan kişilerin isimlerini açıklamıyor. Bu nedenle araştırmamızda başvurusu olumlu sonuçlanan 37 isme ulaşabildik. Bu isimler arasında halihazırda melek yatırımcı olanların yanı sıra hem Emre Kurttepeli, Sina Afra, Nevzat Aydın, Fırat İşbecer ve Fatih İşbecer gibi internet girişimcisi kimliği sahip kişiler, hem de kurumsaldan gelen Ali Sabancı, Ümit Boyner ve Hüsnü Özyeğin gibi iş insanları bulunuyor.

İstanbul Ticaret Odası kayıtlarına göre son bir yılda BKY olarak bireysel yatırım yapma hakkı kazanan bu 37 kişinin sadece 3 tanesi bir girişime yatırımda bulunmuş. Lisans alan melek yatırımcılar arasında yatırım sayısı bakımından Hasan Aslanoba ilk sırada yer alıyor. Yatırımlarını Aslanoba Capital üzerinden yapan Aslanoba’nın yılbaşından bu yana 25 yatırımı bulunuyor.

BKY’ler arasında yatırımı bulunan ikinci isim BIC Angel Investments Kurucu Ortağı ve Yönetim Kurulu Başkanı Joachim Behrendt. BKY lisansı alan ilk yabancı yatırımcı olan Behrendt’in biri kayıtlarda yer alan (GastroClub) iki yatırımı bulunuyor. (Diğeri telefonkilifim.com) Son bir yılda yatırım yapmış lisans sahipleri arasında bu iki isimle birlikte Markafoni‘nin Kurucusu ve CEO’su Sina Afra‘yı da görüyoruz.

Melekler tatilde!

Hazine Müsteşarlığı’nın Ekim ayı BKS İlerleme Raporu‘na göre 15 Şubat ile 31 Ekim tarihleri arasında sisteme toplam 5 yatırım başvurusu yapılmış. Başvuruların toplam tutarı ise 1.79 milyon TL. Rapora göre sistemde 159 lisanslı yatırımcı var. Yani bizim araştırdığımız 37 kişiden geriye kalan 122 BKY‘nin geride bıraktığımız 9 aylık süreçte sadece iki yatırımı bulunuyor.

Ortaya çıkan tabloya göre BKY lisansı alan melek yatırımcıların yatırım oranı %3,14‘te kalıyor. Yatırım miktarlarını bilmesek de BKY’lerin henüz elle tutulur bir destek sağlamadığı açık.

Halbuki sistemin amacı bu değil. Teşvik ile birlikte hedef bir yanda arzı güçlendirirken diğer yanda belirli standartlar oluşturarak ulaşılması kolay ve düzenli biri finansman yapısı oluşturmak. Nitekim Hazine Müsteşarlığı Mali Sektörle İlişkiler ve Kambiyo Genel Müdürü Ali Arslan yaptığı açıklamada önümüzdeki beş yıl içinde Türkiye’deki aktif bireysel katılımcı sayısının 600‘e çıkacağını, bu melek yatırımcıların ise 400 milyon TL yatırım yapacağını öngördüklerini belirtmişti. Arslan bu süreçte 2 bin başarılı şirket ortaya çıkacağını ve aynı zamanda 50 bin kişiye de istihdam sağlanacağını kaydetmişti.

İlk 9 ayda 200’e ulaşan BKY sayısı görünüşe göre 5 yıldan önce 600’ü görecek. Peki diğer öngörüler gerçekleştirilebilir mi? Yani şu an BKS’den bağımsız olarak 10 milyon TL civarında olan melek yatırım hacmi 2018’e kadar sadece BKY’lerden 400 milyon TL katkı alabilir, bunun sonucunda iki bin başarılı şirket kurulabilir mi?

Lisans başvurularında “Yenilikçi, büyüme potansiyeli olduğunu düşündüğüm çekirdek, başlangıç veya gelişim aşamasındaki şirketlerin hesabına doğrudan sermaye sağlayarak girişimcilerle ortaklık kurmak, aynı zamanda tecrübem ve birikimimle bu şirketlere/girişimcilere destek olmak istediğimi kabul ve beyan ederim” ifadesinin altına imza atan bu melek yatırımcıların çoğunun son bir yılda hiç yatırım yapmamış olmamaları BKS ile hızla gelişeceği düşünülen melek yatırım piyasası adına bir hayli düşündürücü.

Elbette her yatırım girişimler için fırsat yarattığı kadar aynı zamanda melek yatırımcı için de bir risk oluşturuyor. Fakat araştırmalar melek yatırımcıların girişimcilere sundukları sermayenin karşılığını 3.5 yıl içinde minimum iki kat olarak geri alabildiklerini söylüyor. Buna karşın miktarı ne olursa olsun ülkemizdeki yatırımların büyük bir çoğunluğu daha önce başarısı kanıtlanmış yurt dışı kaynaklı klon projelere yapılıyor. Birçok yatırımcı girişimcilere sorun bende değil sende diyor. Görünen o ki Türkiye’deki melek yatırımcılar yatırım yapma kriterlerini değiştirmedikçe BKS gibi sektöre çeki düzen getireceği düşünülen projeler yatırımcılar için PR malzemesinden öteye geçmeyecek.

Yönetmelikte internet sektörünü ilgilen en önemli madde yatırımcılar için getirilen ve %75’e kadar ulaşan vergi muafiyeti. Çeşitli sektörler ile sınırlandırılan vergi muafiyeti daha çok telekomünikasyon ve yazılım gibi teknoloji üretilen iş tanımlarını kapsıyor.

Yönetmelikte şirketlerin devlet teşvikinden yararlanabilmeleri için Bireysel Katılım Yatırımcısı Lisansı alması gerektiğinden bahsediliyor. Bu sertifikayı almak yatırımcıların bazı özelliklere sahip olması gerekiyor. 5 yıl süre ile verilen lisansı son iki mali yılında toplam 200 bin TL’nin üzerinde gelir açıklayan yüksek gelire sahip yatırımcılar alabiliyor. Aynı zamanda yatırımcıların 1 milyon TL’nin üzerinde varlık göstermesi gerekiyor.

Teşvikten yararlanmak isteyen bireysel katılımcılar en fazla 10 farklı anonim şirketine yatırım yapabiliyor ve yatırım tutarlarının 20 bin TL ile 10 milyon TL arasında olması gerekiyor. Yatırım yapılan şirketin anonim olması yönetmelikte zorunlu tutulurken, girişimin değerinin 10 milyon TL’yi aşmaması ve en az 50 çalışanı olması gerekiyor.

Bir veya birden fazla yatırımcının desteklediği girişimlerde, BKY’lerin hisselerinin azınlıkta kalması gerektiği ve toplamda %50’yi geçemeyeceği yönetmelikte belirtiliyor.

Bireysel Katılım Sermayesi Yönetmeliği’nin tamamına bugün yayınlanan Resmi Gazete‘den ulaşabilirsiniz.

Microsoft’tan yatırım alma şansını yakalayan Buddy ve Pinion, ABD’de seslerini duyurmayı başarmış iki şirket. Uygulama geliştirme için web hizmetleri ve yönetim araçları sağlayan Buddy, aynı zamanda uygulama kullanımı konusunda müşterilerine zengin analitik veriler de sunabiliyor.

Kökeni Avustralya’ya dayanan Pinion ise, online oyun ekosisteminde komünite oluşturarak oyuncu hedefli reklam yerleştiren ve bundan gelir elde bir girişim. Pinion’un bünyesindeki 450’den fazla oyun topluluğunda Sony, XBOX, McDonald’s, Chevrolet, Budweiser, Warner Brothers ve Adidas gibi büyük reklam verenler yer alıyor.

Bing Fund’ın genel müdürü Rahul Sood’un yaptığı açıklamaya göre oluşum, yatırım yapacağı şirketleri karar vermekte zorlanmış. Sood açıklamasında Microsoft’tan yatırım almak isteyen hem iyi fikirlere sahip hem de yetenekli yüzlerce girişimcinin olduğunu söylüyor. Buddy ve Pinion’un tercih edilmesinde ise ilginç detaylar bulunuyor. Örneğin Buddy’nin ekibinde Microsoft’ta 12 yıl çalışmış iki kişi yer alıyor. Pinion ise tam üç kere reddedilmesine karşın, denemeye devam etmesi ve ısrarı nedeniyle Bing Fund kurulunu etkilemeyi başarmış.

Her yıl yaklaşık %50 oranında büyümeye sahip e-ticaret sektörü, yatırımcılar için bulunmaz fırsatlar barındırıyor. Birçok yatırımcının şimdiden ilgisini çeken e-ticaret sektörü, farklı alanlarda girişimlere sahne oluyor. İşlem hacmine bakıldığında ise %17’lik oranı ile bu alanda dördüncü sırada yer alan online gıda sektörünün büyüme potansiyeli Yomi Kastro’ya göre oldukça yüksek.

Online gıda perakendeciliği sektörünün dünya çapındaki tahmini büyüklüğünün 23 milyar dolar civarında olduğunu belirten Kastro, şunları söylüyor: “Bu rakamın 9 milyar doları ABD’den ve bir o kadarı da İngiltere’den geliyor. 2014’e kadar sanal market pazarında yüzde 50’lik bir büyüme olacağı tahmin ediliyor. Dünyanın en büyük perakendecilerine bakıldığında, sanal marketin en kuvvetli oyuncusunun geçtiğimiz yılki cirosunun yaklaşık yüzde 4’ünün online kanaldan geldiğini görüyoruz. Türkiye’deki sanal market cirolarında ise bu oran yüzde yarımın bile altında”

Birkaç yıl önce Güney Kore pazarına giren ABD’li bir perakende devi Tesco‘nun Homeplus uygulaması sayesinde mağaza sayısını artırmadan pazar lideri olunabileceğini gösterdiğini ifade eden Kastro, “Şirket, metro istasyonlarına kurduğu, cep telefonundan alışveriş yapmayı sağlayan sanal market uygulaması ile kısa sürede pazar lideri olmayı başardı. Bir takım sektörlerde kırılma noktalarının öneminin farkında olmak gerekiyor. Kırılma noktasından uzak bir dönemdeyseniz, pazarda çok büyük değişiklikler veya sektör liderleri açısından herhangi bir risk söz konusu olmayacaktır. Bu noktada e-ticaretin, tüm perakende sektörü için bir kırılma noktası olduğunu söyleyebiliriz. Buradaki fırsatları doğru değerlendiren, kırılma noktalarını iyi kullanan şirketlerin pazar paylarında önemli değişimler kaçınılmaz olacaktır. Bir iki sene zarfında, sektörde altıncı yedinci sıralardaki şirketlerin birinci olabileceğini ya da üst sıradakilerin aşağılara kayabileceğini söylemek çok da yanlış olmayacaktır. Bu nedenle kırılma noktalarının farkında olmak, bunları lehinize çevirmek veya liderlik pozisyonunu kuvvetlendirmek büyük önem arz ediyor” diye konuştu.

Gıda sektöründe faaliyet gösteren bir firmanın e-ticaret operasyonunda ödeme sistemlerinin önemini de vurgulayan Kastro, gelecek dönemde daha yaygın göreceğimiz kapıda ödeme seçeneklerinin yaygınlaşacağına işaret ediyor.

Dünyada bir hayli gelişen melek yatırımcı kültürünün Türkiye şubesi diyebileceğimiz Galata Business Angels’ın Yönetim Kurulu Başkanı Emre Kurttepeli, Türk girişimcileri umutlandıracak ve melek yatırımcıların önünü açacak açıklamalarda bulundu. Habertürk’e konuşan Kurttepeli, TOBB bünyesinde yapılan çalışmaların ardından melek yatırımcılara vergi teşviki geleceğini ve ilerleyen dönemde yatırımlarını artıracaklarını söyledi.

GBA’daki yatırımcılık anlayışına dikkat çeken Kurttepeli, melek yatırımcılığa bakış açılarını şu sözlerle ifade etti: “Melek yatırımcının en önemli özelliği, yatırım toleransı. ‘Bu iş tutmazsa, şu çeyrekten sonra fişi çekiyoruz’ demiyoruz. Teknoloji alanındaki start-up’lar, kurulduklarından 4-5 ay sonra ilk ciddi finansman arayışına başlıyorlar. Biz bu döneme ölüm vadisi diyoruz. Bu dönemde ya bir finansman bulup, yollarına devam ediyorlar veya bulamazlarsa yok olmak durumunda kalıyorlar”

GBA’nın son bir yılda 8 girişime toplam 2 milyon dolarlık yatırım yaptığını dile getiren Emre Kurttepeli, bundan böyle her yıl 5-10 şirkete toplam 2 ila 5 milyon dolar arasında yatırım yapacaklarının müjdesini de veriyor. Bugüne kadar Türkiye’nin birçok yazılımcıyı elinden kaçırdığını belirten GBA’nın Yönetim Kurulu Başkanı, bugün yurtdışında eğitim görmüş Türklerin ülkemizde girişim yapmaya çalıştıklarına dikkat çekiyor.

Kurttepeli’nin vurguladığı bir diğer nokta ise Türkiye’de melek yatırımcı olmak isteyen kişileri teşvik edici uygulamaların yürürlüğe konması. Kurttepeli’nin bu konuyla ilgili düşünceleri ise şöyle: “Türkiye’de aslında start-up’lara para yatırmak isteyen çok sayıda insan var. Ama bu insanları yatırıma yönlendirebilmek için vergi teşviki olmalı, bürokratik işlemler azaltılmalı, fon bulma kolaylığı sağlanmalı. Devlet melek yatırımcılığının altyapısını kurmalı ve önünü açmalı. Facebook neden Türkiye’den çıkmıyor? Zuckerberg burada yaşasaydı da çıkamazdı. Ne orada bulduğu fonları ne de o destekleri bulabilirdi.”

Google ve Facebook gibi dünyanın dev internet şirketlerinin de geçmişinde yer alan yatırımcıları artık Türkiye’de de bulmak mümkün hale geldi. İki yıl önce kurulan melek yatırımcı oluşumu Galata Business Angels, bu konuda önemli bir yerde duruyor. Türk girişimlerine dünyada söz sahibi olabilmeleri için destek olmak amacıyla hayata geçirilen GBA’da Sina Afra, Nevzat Aydın, Alemşah Öztürk, Fatih İşbecer ve Uğur Şeker gibi Türkiye’nin tecrübeli girişimcileri melek yatırımcı olarak yer alıyor.