Peki, her şirkette işe alım süreci aynı mıdır? Büyük bir insan kaynakları departmanına sahip, global ölçekli kurumsal bir şirketle, birkaç kişiden oluşan bir kadroya sahip girişimde işe alım süreçleri farklılık gösterir.

Eğer siz de küçük ölçekli bir şirkette çalışmayı düşünüyorsanız, işe alınmanızda size yardımcı olacak bu 8 etkili ipucuna göz atmanızda fayda olabilir.

1. İş bitirici ve hedef odaklı olmak

Küçük ölçekli şirketlerle büyük kurumsal şirketlerin ihtiyaç duyduğu çalışan türü farklılık gösterebilir. Küçük ölçekli şirketler henüz gelişme aşamasında olan, ileriye dönük hedeflere ve büyümeye odaklanmış şirketlerdir. Bu yüzden öz geçmişinizde iş bitirici, hedef odaklı ve inisiyatif kullanabilen bir karakter yapınızın olduğunu belirtmeniz, onlarca öz geçmiş arasından öne çıkmanızı sağlayabilir.

2. Sade bir öz geçmiş

Küçük ölçekli bir şirket için öz geçmiş hazırlarken, tasarımın aşırı gösterişli, fazla iddialı, süslü ya da aşırı renkli olmamasına özen göstermeniz faydalı olabilir.

3. Kimle muhatap olduğunuzu bilmek

Küçük ölçekli bir şirkete öz geçmişinizi yollarken, CV’inizin insan kaynakları departmanında çalışan biri tarafından değil, muhtemelen şirketin kurucusu ve gelecekti patronunuz olan şahıs tarafından okunacağını hesaba katmalısınız. Bu nedenle ön yazınızda özgeçmişinizi yolladığınız kişinin doğrudan adını belirtmeniz iyi bir başlangıç olabilir. Aynı durum iş görüşmeleri sırasında da geçerli olduğu için, mülakatınızı gerçekleştirecek kişi, şirket çalışanları ve şirketin misyonu hakkında önceden bilgi sahibi olmanız şansınızı artırabilir.

4. İşe başvuru sebebini doğru belirtmek

Küçük ölçekli şirketlerde çalışan bağlılığı önemlidir ve şirket çalışanla arasında duygusal bir bağ olmasını bekleyebilir. Bu yüzden işe başvuru sebebinizi nasıl ifade ettiğiniz önemli. Bu nedenle sadece işe ihtiyacınız olduğu için değil, özellikle ilgili şirkette çalışmak istediğiniz için bu işe başvurduğunuzu belirtmenizde fayda var.

5. Sağlayacağınız katkıyı ortaya koymak

Küçük ölçekli bir şirkette çalışmayı düşünüyorsanız unvanlara çok odaklanmamanız gerektiğini de bilmelisiniz. Bu şirketlerde çalışanlar, unvanları ne olursa olsun, birbirinden farklı birçok konuda sorumluluk alırlar. Bu nedenle, mülakat sırasında sahip olacağınız ya da istediğiniz unvana değil, ilgili şirkete yapacağınız katkıya odaklanmanız önemli olabilir.

6. Sosyal medya paylaşımları

Başvurduğunuz iş ya da şirketin çalıştığı alanla ilgili uygulamalar, hizmetler ya da ürünler ile ilgili sosyal medya hesaplarınızda paylaşımlarda bulunmanız işe alım sırasında sosyal ağlarda sizi inceleyen firma yetkilisini etkileyebilir.

7. Şirket ürünlerinin kullanıcısı olmak

Şirket ürünlerinin ya da hizmetlerinin kullanıcısı olarak, hem şirketin ürünleri hakkında ilk elden bilgi ve deneyim sahibi olmuş olursunuz hem de o şirketin ürün ya da hizmetlerini ne kadar sevdiğinizi de göstermiş olursunuz. Böylece, ilgili şirkette çalışmayı ne kadar çok istediğiniz konusunda gelecekteki patronlarınıza inandırıcı bir ön bilgi vermiş olursunuz.

8. Geri bildirim

Küçük ölçekli bir şirkette her türlü ilişkinin daha sıcak, samimi ve kişisel olacağını unutmamalısınız. Bu nedenle, mülakat sonrasında gelecekti patronlarınıza teşekkür ettiğiniz, şirket ve pozisyon hakkında olumlu bir algı edindiğinize dair geri bildirimde bulunduğunuz bir e-posta göndermeniz fayda sağlayabilir.

Bu anlamda iş görüşmelerinde, işverenlere kendinizi tanıtırken, sorularına cevap verirken, farklı olmak adına ya da gerçekten ne düşündüğünüzü ifade etmek için kullandığınız kelimelere dikkat etmeniz gerekiyor. Yanlış anlaşılmamak ya da farklı olduğunuzu ortaya koymak adına tuhaf bir duruma düşmemek için bazı cümleleri kurmamaya dikkat etmek gerekiyor. İşte o cümlelerden bazıları…

“Şu anki işimi hiç sevmiyorum”

Karşı tarafı onore etmek, “Sizin şirketinizi ve bu pozisyonu daha çok seviyorum” demeye çalışmanın yanlış bir yolu hali hazırdaki işinizi kötülemektir. Çünkü bu ne yazık ki, “Sizin şirketinizde çalışırken de benzer şikayetlerle başka şirketlere gidebilirim” anlamına gelir. Ayrıca mevcut iş vereninizi, başka bir iş veren karşısında küçük düşürmek, yönetim birimlerine karşı olumsuz bir tavırda olduğunuz, onlara saygı duymadığınız izlenimi verir.

“Merhaba. Size hemen özgeçmişimi göndereyim”

Her tanıştığınız, karşılaştığınız, tanıştırıldığınız iş vereni, potansiyel patron olarak görmeniz antipatik olmanıza neden olabilir. Bu kişilerle tanışmanız, size yeni kapılar açabilir, iyi bağlantılar sağlayabilir. Ancak, önce tanışıp, onlara kim olduğunuz, nasıl özellikleriniz olduğunu anlamalarını sağlayacak fırsatı vermeniz gerekir. Bu süreçten sonra iş aradığınızı öğrenen bu kişiler, size yardımcı olmak isteyeceklerdir.

“Ne iş olsa yaparım”

Siz bu cümlenin yarattığı havaya benzer bir imaj ortaya koyarak; ne kadar uyumlu, hatta ne kadar dürüst olduğunuzu karşınızdaki kişiye yansıttığınızı düşünürken, aslında işveren için oldukça itici bir konuma düşmüş olabilirsiniz. Çünkü, her işveren, karşısında belli bir uzmanlığı ve idealleri olan, bu uzmanlığını kullanmak için çaba sarf eden adaylar görmek ister.

Bu nedenle hangi işi yapabileceğinize ve nelere kabiliyetiniz olduğuna karar vermenizde fayda var. İş başvurusu yaparken de hangi pozisyonun sizin için uygun olduğunu düşünüyorsanız o pozisyona başvurmanız yararlı olabilir.

“Çalışanların farklı pozisyonlara geçebilmesi için nasıl bir şirket politikanız var?”

İş görüşmesi sırasında işveren başvurduğunuz pozisyona odaklandığınızı görmek ister. Henüz kabul edilmediğiniz bir işi dahi göz ardı ederek farklı bir poziyonla ilgileniyor olmanız uzun süre bu işi yapmak istemediğiniz algısı yaratabilir.

Jonathan Rosenberg ile Eric Schmidt’in birlikte yazdığı ve Google’ı anlattığı “Google Nasıl Çalışır?” kitabında bu ilgi konusunda merakları gidermek için iş mülakatlarında sorduğu sorulara da yer vermişler.

Kitaptaki anılardan biri Google’ın kurucularından Sergey Brin’in, kendisini işe alırken ona, “Bana bilmediğim, karmaşık bir şey öğretebilir misin?” diye sorduğunu belirten Rosenberg, Sergey Brin’e kar, maliyet ve gelir fonksiyonlarını kapsayan bir ekonomi yasasını anlattığını belirtiyor.

Sergey Brin’in sıkıldığını ve dikkatinin dağıldığını gören Rosenberg, başarısız olduğunu düşündüğünü belirtiyor ancak burada Sergey Brin’in ifade etmeye çalıştığı şeyin konuştuğun kişiye göre ilginç bir şeyler anlatılmasının gerekliliğini dile getiriyor. Rosenberg’in anlattıkları her ne kadar Brin’in bilmediği bir konu olsa da onun ilgisini çekmemiş, hatta ona sıkıcı gelmişti.

Rosenberg, daha sonra, eşiyle tanışmalarını da örnekler arasında kullanarak, kadınlara kur yapma teknikleri üzerine bildiklerini anlattığını belirtiyor. Verdiği örnekler ve konuyla Brin’in dikkatini çekmeyi başaran Rosenberg, kendini doğru ve etkin bir şekilde ifade etme yetisine, kişinin dikkatini çekecek konuyu seçme kabiliyetine sahip olduğu için işe alındığını yazmış.

Rosenberg’in anısı haricinde Google’ın, iş görüşmelerinde adaylara sorduğu sorular, ilginç olması ve merak uyandırması nedeniyle birçok mecrada paylaşılıyor. İşte Google’da işe veya staja girerken karşılaşabileceğiniz o sorulardan bazıları…

Bir otobüse kaç golf topu sığar?

“Veritabanı” kavramını 8 yaşındaki yeğeninize 3 cümlede nasıl anlatırsınız?

Bir ülkede aileler sadece erkek çocuk sahibi olmak istiyor. Kızları olursa çocuk yapmaya devam ediyorlar. Erkek olursa çocuk yapmayı bırakıyorlar. Ülkede erkeklerin kızlara oranı nedir?

Eşit boyda 8 topunuz var ancak bir tanesi diğerlerinden daha ağır. Bir terazi ve 2 kez tartma hakkıyla ağır olanı nasıl bulursunuz?

Akreple yelkovan günde kaç kere üst üste gelir?

Seattle’daki tüm camları temizlemek için kaç para istersin?

Stewart Butterfield, Flickr gibi dünyanın en yüksek büyüme hızına sahip girişimlerinden birinin kaptan kamarasında bulunuyor. Aynı zamanda 2,8 milyar dolar değerlemeye sahip Slack‘ın da CEO’luğunu yapan Butterfield, iş görüşmelerinde adaylara, belki de hepimizin çocukluğunda sıkça duyduğu bir soruyu soruyor;
“Büyüdüğünde ne olacaksın?”

Butterfield, insanların verdiği cevapları değerlendirirken, kendilerini ne alanda geliştirmek istediklerini, henüz başaramadıkları fakat hala peşinden koştukları hayallerinin ne olduğunu anlamaya çalıştığını söylüyor ve ekliyor, “Bu soruya verilecek kısa bir cevap, otomatik olarak kötü bir cevap olmuş oluyor.”

Mülakatlarında, 3 kere 17’nin kaç yaptığını, Afrika’daki 3 ülkenin ismini veya Fransız İhtilali’yle ilgili bazı sorular da sormasına rağmen, Butterfield’ın baraj sorusu hiçbir zaman değişmiyor; “Büyüdüğünde ne olacaksın?”

Mutlaka yabancı dil için de pratiğinizi ölçecekler, tecrübelerinizi etkiletici bir şekilde anlatmanızı bekleyecekler. İşte tüm bu sorular karşısında nasıl davranacağınızı, neler söyleyeceğinizi tasarlamaktan kendinizi alamıyorsunuz.

Peki, yabancı diliniz kadar beden dilinizin de iş görüşmesinde çok etkili olduğunu hiç düşünmüş müydünüz? Mülakata dair pek çok ayrıntıyı gözden geçirirken, beden dilinizle karşınızdakilere birçok şey anlatabilirsiniz. Çünkü, konunun uzmanları, oturuş şeklinizden konuşurken nereye baktığınıza, ellerinizi kullanış şeklinizden ayaklarınızın yan yana duruş şekline kadar kendiniz hakkında karşınızdakilere fikir verdiğinizi söylüyor. Özellikle kurumsal firmalar, artık mülakatlarda beden dilini de önemsiyor ve bu konudaki gözlemlerine dayanarak değerlendirmeler yapıyorlar.

İşte vücut dilinizi iyi kullanmanızı sağlayacak birkaç ipucu…

1. Dik ve kendinden emin bir yürüyüş

Beden diliniz, daha mülakatın yapılacağı odaya yürürken kendini göstermeye başlıyor. Özellikle, mülakatı yapacak kişiyle birlikte bir odaya doğru ilerliyorsanız, omuzlar geride, boynunuz dik ve odaya geldiğinizde görüşmeyi yapacağınız kişilerle göz temasını kaybetmeden yerinize geçin. Zaten uzun süredir o ekibin bir parçasıymış kadar kendinizden emin görünmeniz, size mülakatta puan kazandırır.

2. Ayaklarınız yere sağlam basmalı

Bu hem mecazi hem de gerçek anlamda böyle olmalı. Elbette mecazi anlamıyla, tutarlılığınızı korumak ve kendinden emin olmak önemli bir özellik. Ancak, aynı zamanda ayak tabanlarınızın yere sağlam bastığından emin olmalısınız. Özellikle soruları cevaplarken, ayaklarınız yere basmıyorsa, bu durum verdiğiniz cevaplar konusunda emin olmadığınız algısı yarayabilir. Ayaklarınızın otururken aldığı şekil, konuşmanızı ve sesinizin netliğini de etkiler.

3. Nefes alın

Sorulara cevap verirken soluksuz ve bir çırpıda konuşmak, kendinizden emin olduğunuzu değil endişeli olduğunuzu gösterebilir. Dolayısıyla, tane tane ve arada soluk alarak konuşmanızda fayda var. Bu şekilde, kalp ritminizi de düzenli seviyede tutarak fazla heyecanlanmanızı da önleyebilirsiniz.

4. Ellerinizi kullanın

Konuşurken ellerinizi kullanmanız da size puan kazandıracak detaylardan biri. Fazla abartılı hareketler olmadığı sürece, ellerinizi kullanarak konuşmanız sizin rahat olduğunuzu ve ne anlattığınızı bildiğinizi gösterir. Buna karşılık, suçlu hisseden ya da bir şeyler saklayan kişiler, konuşurken ellerini öne çıkarmak istemezler. Siz de kendinizden emin bir şekilde rahat rahat ellerinizi kullanarak işi kapabilirsiniz.

5. Ellerinizi kullanırken avuç içlerinizi gösterin

Ellerinizi kullanarak konuşurken, avuçlarınızı açmanız ve karşınızdaki kişiye avuç içinizi göstermeniz, bağlılık ve samimiyet olarak ifade ediliyor. Bu özellikler genellikle tüm şirketlerin adaylarda aradıkları kişilik özellikleri arasında yer alıyor. Dolayısıyla, kendinizi şirkete ait hissettiğiniz izlenimi verebilmek için, konuşurken zaman zaman avuç içinizi gösterebileceğiniz pozisyonlar almanızda fayda var.

Bu soruların doğru cevabı olmadığına dair bir algı olsa da soruyu yönelten kişinin cevap olarak bazı beklentileri olduğu da yadsınamaz bir gerçek. İşte o sorular ve görüşmecilerin bu soruları sorma nedenleri…

Ofisimizi bulmakta zorluk çektiniz mi?

Mülakata başlamadan önce neredeyse her görüşmede sorulan bu sorunun cevabı, ilk izlenim açısından görüşmeci için aslında göründüğünden çok daha fazla şey ifade ediyor. Zor bir yolculuk geçirmiş olsanız ya da görüşme yerini bulmak için epey uğraşmış olsanız da bu soruya olumsuz şekilde yanıtlamanız, ilk izlenim konusunda size eksi puan verilmesine neden olabilir.

Son işinizden neden ayrıldınız /Neden işinizden ayrılmayı düşünüyorsunuz?

Bu soru işinizden ayrılmış olan ya da ayrılmayı düşünen tüm adaylara yöneltilen soruların arasında ilk sıralarda yer alıyor. Bu soruya cevap verirken dürüst olmanız son derece önemli. Eğer görüşmeciye gerçek cevabı vermezseniz işverenin sizin hakkınızda yapacağı kısa bir araştırma sonunda gerçeği öğrenmesi sorun olabilir. Görüşme yaptığınız kişiye çalıştığınız firmanın finansal zorluklar çektiği için bazı çalışanların işine son verdiğini söylemeniz size dürüst olduğunuz için artı puan kazandırabilir.

Çalıştığınız firmada artık öğrenecek bir şeyinizin kalmadığını, kendinizi farklı şekilde geliştirmek istediğinizi belirtmeniz ise profesyonelliğinizin sorgulanmasına neden olabilir. Çünkü bir profesyonel kendini geliştirmek için mutlaka bir yol bulur.

Ürünlerimiz/firmamız hakkında ne düşünüyorsunuz?

Bu soru görüşmeyi yapan kişinin adayın görüşmeye gelmeden önce kendileri hakkında araştırma yapıp yapmadığını anlamak için sorduğu sorulardan biri. Adayın firma hakkında araştırma yapması ürün ya da hizmetler hakkında herhangi bir kullanıcıdan daha ayrıntılı bilgiye sahip olması işi gerçekten istediğinin ve pozisyonla ilgilendiğinin bir göstergesidir.

Eğer görüşmeci birlikte çalışacağınız bir yöneticiyse bu soru karşılığında kendilerine ürün geliştirme konusunda önerilerde bulunmanız da dikkat çekici olabilir.

5 yıl sonra kendinizi nerede görüyorsunuz?

Adaylar için tam bir klişe olan bu sorunun sorulma nedeni aslında adayın asıl ilgilendiği ve yeteneğinin olduğunu düşündüğü alanı ortaya çıkarmaktır. Bu anlamda, soruya cevap verirken tutarsız olmanız ya da sorudan sonra uzun süre düşünmeniz geleceğe yönelik plan yapmadığınızı gösterir. Bu da kariyer hedefi olmayan isteksiz biri olarak algılanmanıza neden olabilir. Bu nedenle bu soruya verilecek cevabı görüşmeden önce belirlemenizde fayda var.

Neden yüksek lisans yapmadınız/yaptınız?

Bu soru lisans eğitiminden sonra doğrudan iş hayatına atılan ve yüksek lisans eğitiminden sonra iş hayatına başlayan kişilere sık sık sorulur. Eğer MBA benzeri bir yüksek lisans eğitimi aldıysanız ve yöneticilik pozisyonu için görüşüyorsanız bu durum size artı puan kazandırabilir. Eğer yüksek lisans yapmadıysanız iş hayatında edineceğiniz tecrübenin sizin için daha önemli olduğunu belirtmeniz faydalı olabilir.

Bir iş görüşmesinde karşınızdaki kişiye güven vermeniz ve sorularına akıllıca cevaplar vermeniz çok önemli. Diğer taraftan, ancak çok özel durumlarda işe yarayabileceği ve riskli olduğu için; görüşmeyi yapan kişiyle tartışmamanızda veya herhangi bir sebeple onunla bir yarışa girmemenizde fayda var.

Peki bunların dışında iş görüşmelerinde kaçınmanız gereken ne gibi noktalar var?

1. Görüşmeye geç kalmak

Hangi sebeple olursa olsun, görüşmeye geç kalmanız çok olumsuz bir izlenim verir. Bu nedenle, trafik durumunu ve varsa park yeri sorununu göz önüne alarak; randevu saatinizden on beş dakika önce görüşme mekanında hazır bulunmanızda yarar var. Ayrıca görüşmeye gideceğiniz iş yerinin evinizden çok uzak olması durumunda, ileride işe geç kalma veya iş değiştirmek zorunda kalma gibi sonuçları olabileceğini de dikkate alarak karar vermeniz gerekiyor.

2. Soru sormamak

Bir görüşmede, her iki tarafın da yeterince ve dengeli konuşması önemli. Adayı olduğunuz pozisyonun sorumlulukları hakkında, detaylı bilgi alabilmenizin en iyi yolu; soru sormanızdan geçiyor. Çünkü hiç soru sormamanız, pozisyonla yeterince ilgilenmediğiniz veya konuya zaten tüm detaylarıyla bildiğiniz izlenimini yaratabilir. Bu nedenle, soru sormaktan kaçınmamanız önemli. Herhangi bir nedenle veya heyecanlı olduğunuz için aklınıza bir soru gelmiyorsa da örneğin, görüşme yaptığınız kişiye onun kendi deneyimleriyle ilgili sorular sorabilirsiniz.

3. Özensiz bir kıyafetle görüşmeye gitmek

İlk izlenimler çok önemli. Buruşuk, yeterince temiz görünmeyen ve özensiz giysilerle görüşmeye giden adaylar görüşme yaptıkları kişilerin yalnızca vaktini harcamış oluyorlar, elbette kendi vakitlerini de. Kıyafetinizin ne kadar resmî olması gerektiği, görüşeceğiniz şirkete göre değişebilir. Fakat görüşmede odaklanılan noktanın kıyafete kaymasına neden olabilecek derecede dikkat çekici bir kıyafet seçmekten kaçınmanızda fayda var.

Görüşme gününden bir gün önce; giyeceğiniz kıyafeti, ayakkabıyı, çantayı ve yanınızda götürmeniz gereken evraklarınızı hazırlamanız işinize yarayabilir. Kıyafetinizi ve ayakkabınızı mutlaka üzerinizde deneyerek ve herhangi bir sorunları olup olmadığını kontrol ederek karar vermeniz önemli. Temizleyiciye vermeniz gereken kıyafetlerinizi, risk almayacak şekilde ve en geç, görüşmeden bir gün önce temizleyiciden alarak hazırlamanızda yarar var.

4. Aldığınız başka bir teklifle övünmek

Bir iş görüşmesinde, başka bir teklif aldığınızdan söz etmeniz; aslında tamamen kötü bir şey değil. Fakat başka bir teklif almış olsanız bile, önceliğinizin mevcut görüşmeniz olması gerekiyor. Ancak yeri geldiğinde ve uygun bir dille, iş görüşmesi yaptığınız pozisyonla çok ilgilendiğinizi fakat başka bir teklif de aldığınızı söyleyebilir ve örneğin; “Bu nedenle, bir sonraki adım için düşündüğünüz zamanlama konusunda beni bilgilendirebilirseniz çok memnun olurum.” diyebilirsiniz.

Diğer taraftan; bir iş görüşmesinde, daha önceden aldığınız bir teklifle ilgili pervasızca övünmeniz, görüşme yaptığınız kişiye herhangi bir taahhüt/söz veremeyeceğiniz anlamına gelebilir. Bu durum önceden aldığınız teklifi, görüşme yaptığınız kişiye karşı bir koz olarak kullandığınız ve muhtemelen o teklifi kabul edeceğiniz gibi hoş olmayan, yanlış bir izlenim vermenize neden olabilir. Hatta bu yaklaşımınız yüzünden karşınızdaki kişi, zorda kalınca onu yüzüstü bırakabileceğiniz gibi bir düşünceye kapılabilir. Dolayısıyla, iş görüşmelerinde bu ve benzeri uygunsuz veya riskli davranışlardan kaçınmanızda yarar var.

5. Fazla uzun konuşmak ve agresif olmak

İş görüşmeleri için adaya ayrılan belirli bir zaman dilimi olur. Çünkü sırada bekleyen birçok aday görüşmesi olabilir. Bu durumun farkında olarak sorulan sorulara fazla uzun cevaplar vermek, gerektiğinden fazla konuşmak hem karşı tarafı sıkabilir hem de işlerini aksatabilir. Bu nedenle sadece sorulan sorulara beklenen cevabı vermeye odaklanmanız faydalı olabilir.

Dikkat edilmesi gereken başka bir noktada görüşmelerde nazik olmak gerektiği. İş görüşmeleri genellikle benzer bir çizgide ilerler. Ancak beklenmeyen bir durumda görüşmedeki tansiyonun yükselmesi halinde dahi sakin kalmanızda gerekiyor. Bazı pozisyonlar için yapılan testlerden birinde olduğunu fark ettiğinizde çok geç olabilir. Bu nedenle ne olursa olsun görüşmede agresif bir tutum sergilemekten kaçınmanız gerekiyor.