Çevrim içi itibar yönetimi, şirketinizin ürünlerini ve hizmetlerini Internette gözlemlemenizi (monitoring) gerektirir. markanızın ismine zarar gelmeden önce olumsuz yorumların görünürlüğünü kontrol etmenizi ve markanızı takip etmenizi sağlayan bir araçlar Web’de aktif olarak varlığınızı sürdürmeniz önemli.

Markanızın için iyi bir itibar inşa etmeyi başardıktan sonra durumu otopilota alarak tembel tembel oturamazsınız. Çevrim içi itibar yönetimi hali hazırda iyi bir itibarınız olsa bile mühimdir. Buna sonu gelmeyen bir iş olarak da bakabilirsiniz.

Çevrim içi itibar, arama motorlarında bulunan içerikler üzerinden İnternetteki şirketinizi resmeden imajdır. İnternette büyüklüğü fark etmeksizin her işletme, içinde bulunduğu pazarda kendini etkin biçimde konumlandırarak iyi bir çevrim içi itibar yaratabilir.

Çevrim içi itibarınızı nasıl sürdürürsünüz?

Eğer biri markanızı İnternette aratırsa ve karşısına olumlu yorumlar çıkarsa, çevrim içi olarak iyi bir itibarınız olduğu kesindir. Problem o yorumlar olumsuz olduğunda başlar, bu bir şirketi iflasa dahi sürükleyebilir.

Müşterilerinizi dinlemeniz onları umursadığınızı gösterir. Müşterilerinizi dinleyin ve şirketinizi ilgilendiren her şeyi yönlendirmek için interneti kullanın. Çünkü eğer etrafınızda gelişen olayların farkında olursanız, onları doğru zamanda yönlendirmeniz de mümkün olacaktır. Güven inşa etmeyi unutmayın; olumsuz değerlendirmelere karşı şeffaf olmalısınız.

Yine de iyi bir itibarı inşa etmek ve sürdürmek için müşterilerinizin şikayetlerine sağlıklı bir ilişki kurmak üzere cevap vermeniz ve onlarla etkileşime girmeniz önemlidir. Bir tweete, yoruma ya da soruya sosyal medya hesaplarınız üzerinden geç cevap vermeniz, bu durumu olumsuz etkileyecektir.

Müşterilerinize hayatla nasıl başa çıkabileceklerine dair ya da en basit şekilde sizin alanınıza yakın olan konularda küçük ipuçları vermek markanız hakkında güzel değerlendirmelerin ve yorumların yayılmasını sağlayacaktır.

4.Geri Bildirim Toplayın

Görüşler ve en nihayetinde müşterilerinizden gelen geri bildirimler en önemli şeylerden biridir. İnsanlar bir şirket hakkında karar verme noktasına geldiklerinde bu tarz yorum ve görüşleri inceliyorlar.

Bunun farkında olun yanlış yorumlar yaratma hatasına düşmeyin ya da daha kötüsü iyi yorumlar için para ödemeyin. Genelde bu tarz şeyler duyulur ve böyle bir şeyin duyulması söz konusu olursa çevrim içi bir itibar krizi ile karşıkarşıya kalır.

Sonuç

Markanız için izlediğiniz çevrim içi itibar yönetimi stratejisi sağlam, proaktif, sert olmalı ve tepkili olmamalıdır. Böylece sizi sarsacak yorum ve olumsuz durumlar yaşamanız gerekmez. Bunun aksine çevrim içi itibarınızla ilgili herhangi bir şey yolunda gitmezse bunun bedelini ödemeye hazır olursunuz.

Twitter‘da sadece marka mention’larını takip ediyor ancak etkileşimlerinizin arasına düşmeyen konuşmaları kaçırıyorsanız onlara doğru bir şekilde yönetme olasılığını da elinizden kaçırırsınız.

Bu yüzden markanızı Twitter üzerinden takip ederken göz önünde bulundurmanız gereken en önemli beş noktayı bir araya getirdik.

Marka mention’larını takip etme

Araştırmalar markalara gelen günlük mention’ların ortalama sayısının 39 olduğunu söylüyor. Tabii bu sayı markanızın takipçi sayısı ve büyüklüğüyle bağlantılı olarak değişebilir ancak bu mention’ları görmezden gelmenizi gerektirmez.

Marka hesabınıza gelen mention’ların hepsi soru soran, yardım isteyen özellikler taşımayabilir. Ancak markanızın online itibarını korumak için bu mention’ların hepsini tek tek takip ve analiz etmeniz gerekiyor.

Bunun için takip araçları kullanarak gelen mention’ların olumlu mu, olumsuz mu yoksa nötr mü olduğunu düzenli olarak kontrol etmelisiniz. Eğer gelen marka mention’larının çoğunluğu olumsuza kaymaya başladıysa da burada bir kriz planı yapmalı ve stratejinizi ona göre belirlemelisiniz.

Cevap stratejinizde ise cevaplama süresi, nasıl cevaplanacağı ve nasıl hitap edileceği gibi kararlar almanız ve uygulamanız oldukça önemli.

@ kullanılmayan marka konuşmalarını takip etme

Kullanıcıların birçoğu markanız hakkında bir şeyler yazarken direkt olarak @ kullanarak soru ve sorunlarını dile getirmeyebiliyor. Ancak bu, sizden bahseden kullanıcıların olumlu, olumsuz yorumlarını takip etmemenizi de gerektirmiyor.

Bu yüzden marka ismini, hatta farklı yazılışlarını da göz önüne alarak ve markayı çerçeveleyen anahtar kelimeleri de marka takip sisteminize eklemeniz ve gözden kaçması kolay bu konuşmaları atlamamanız gerekiyor.

Marka çerçevesinde geçen konuşmaları takip etme

Tüm kullanıcılar @ işaretini tweet’lerinin başına alarak direkt sizinle iletişime geçmek zorunda değil. Herkesin zaman zaman başvurduğu gibi bir hikaye anlatırken markanızın adını tweet’lerinin ortasında ya da sonunda geçirebilir.

Bu yüzden size gelen direkt cevapları değil markanızın adının geçtiği tüm tweet’leri tek tek analiz etmeli ve cevap verme fırsatını kaçırmamalısınız.

Negatif konuşmalarla başa çıkma

Hiçbir marka olumsuz mention almayı sevmez ama tüm olumsuz mention’lar markaya zarar verecek diye bir kural da yok. Burada ise olumsuz mention’ları olumlu durumlara çevirme beceriniz önem taşıyor.

Size gelen olumsuz tepkileri sadece olumsuz yorum içeriyor diye yanıtlamaktan kaçınırsanız bu olumsuz tepkinin diğer kullanıcılara sıçradığını da farkedebilirsiniz. Ancak olay çok büyümeden pozitif bir yaklaşımla, kullanıcının sorununu çözen bir yaklaşımla o negatif tweet’i kısa sürede pozitife çevirebilir ve online itibarınızı korumayı başarabilirsiniz.

Mesai saatleri dışındaki mention’ları kaçırmama

Bir sabah uyandığınızda markanızın etrafında gelişen bir sosyal medya kriziyle karşılaşmayacağınızı kim garanti edebilir? İşin gerçeği internet uyumaz ve siz mesaim bitti diye bu konuşmalara sırtını çevirirseniz sonrasında büyük bir krize dönüşebilecek konuşmaları en başından engelleme fırsatınızı da kaçırırsınız.

Bunun çözümü elbette 7/24 marka takibi yapmak değil. Ancak marka mention’larının sayısı, geldiği zaman dilimlerini analiz ederek gerekirse ekstra bir sosyal medya ekibi kurmak online itibarınızı zedeleyecek durumları engellemenizi de kolaylaştırabilir.

Bir mikro siteden ziyade içerik pazarlaması stratejisiyle hazırlanan platformda ana sayfadan arama kutusuna merak ettiğiniz konuyu yazıp aratabildiğiniz gibi “Daha önceki sorular” butonuna tıklayarak diğer ziyaretçilerin bıraktığı sorular ve Coca-Cola’nın bu sorulara verdiği cevaplara erişebiliyorsunuz.

Google gibi otomatik tamamlama özelliğiyle çalışan arama özelliği sayesinde örnek sorulara da sizi yönlendiren platform, verdiği cevaplarla bir yandan da markanın online itibar yönetimine katkı sağlıyor. Kabataslak cevaplardan ziyade video, infografik ve röportajlarla tüketicilere doyurucu ve şeffaf bir yanıt sistemi sunan Coca-Cola müşteri memnuniyetini artırmayı ve böylelikle bu platform üzerinden dijital pazarlama ve reklam faaliyetlerine destek vermeyi amaçlıyor.

Hali hazırda Coca-Cola hakkında en çok sorulan ve Google’a da Coca-Cola yazdığınızda karşınıza çıkan en popüler soruların cevaplarını birinci ağızdan veren markanın “şeffaf, güvenilir ve tüketici dostu marka” imajını perçinlemeye çalıştığı gözden kaçmıyor. “Coca-Cola’nın içinde ne var?”, “Coca-Cola’nın İsrail’e yardım yaptığı doğru mu?”, “Coca-Cola’nın içinde fare kanı/idrarı var mı?” gibi herkesin birbirine sorduğu ve Coca-Cola’nın en fazla eleştirildiği yanları marka böylelikle ele güne karşı savunup aydınlatırken bir yandan da Coca-Cola markasının algısını negatif veya nötrden pozitife çevirme yolunda da önemli bir adım atmış oluyor.

Coca-Cola “Merak Ettim” projesinde “yanlış bilinen doğrular”ı aydınlatmak için yola çıkmış gibi gözükse de projenin satır aralarında stratejik bir içerik pazarlaması kampanyası gizli. Coca-Cola bu dijital platform için onlarca içerik üretip konsepte başarıyla yedirirken bir yandan da marka algısını yüceltme ve online itibarını koruma amacı da “Merak Ettim”i dijital pazarlama alanında daha önemli bir noktaya getiriyor.

Microsoft için 2010 yılında Cross-Tab Pazar Araştırma firması tarafından hazırlanan araştırmada yer alan sonuçlara göre online itibar yönetiminin profesyonel yaşama etkisini ortaya koyan başlıca sonuçlar şöyle:

–          Adayların online itibarı iş verenler için her geçen gün daha da büyük bir öneme sahip oluyor.

–          Online içeriğin itibara zarar vermesi noktasında kişinin ulusal kimliği önemli bir role sahip.

–          İnsan kaynakları yöneticileri adayların farkında olduğu birçok kaynaktan daha fazlasına ulaşabilecekleri derin araştırmalar yapıyorlar.

–          İnternette adaya ait olduğu sanılan tüm online içerik doğru olmayabiliyor; yine de adaylar doğru sanılan yanlış birtakım içerikler sebebiyle elenebiliyorlar.

–          İş verenler adayların red almalarında; karşılaştıkları online içeriğin etkili olduğunu belirtseler de pek çok aday bunu dikkate almaktan kaçınabiliyor.

Adayların iş arayışlarında karşılaştıkları zorlukları göz önünde bulundurduğumuzda, internet ortamında paylaşılan içeriklerin iş bulma ihtimallerine olan etkisi kritik bir öneme sahip.

–          Araştırmaya dahil olan adaylardan yalnızca üçte biri sahip oldukları online itibarın iş bulmalarına etkisi olduğunu düşünseler de insan kaynakları yöneticilerinin büyük çoğunluğu aday değerlendirme süreçlerinde internet üzerinden adayla ilgili araştırma yaptıklarını belirttiler.

–          Araştırmanın yapıldığı ülkeler arasında Türkiye yer almadığından pozitif online itibarın önemine dair paylaşabileceğim ülkeler;  İngiltere (%65), Almanya (%71), Fransa (%48) ve ABD (%86).

Reppler’a ait bir araştırmaya göre iş verenlerin %91’i adayların sosyal ağlardaki profillerini araştırıyorlar.

Job-Hunt.Org için Susan P.Joyce tarafından konuyla ilgili olarak hazırlanan sunumda online itibar yönetiminde dikkat edilmesi gereken temel adımlar şöyle sıralanıyor:

1. Yeni özgeçmişiniz Google. Bu nedenle işe kendinizi Google’layarak başlayın. “1. sayfanın en üst sırasında mısınız, yoksa 5. sayfada mısınız?”
2. Kendi adınız ve soyadınızın yer aldığı bir domain adresiniz henüz yoksa domain kaydınızı alın.
3. Sosyal ağlarınızda, özgeçmişinizde ve profesyonel e-posta adresinizde kullandığınız ad-soyad bilgilerinin tutarlı olmasına dikkat edin.
4. Ad ve soyadınıza ait tüm URL adreslerini aldığınızdan emin olun. (Facebook, Twitter, Linkedin vb.)
5. Henüz yoksa mutlaka bir Linkedin hesabı oluşturun; varsa profilinizi güncel tutun, iş tanımlarınızın ve güçlü yönlerinizi tanıtan etiketlerinizin açıklayıcı ve yeterli olmasına özen gösterin. En az bir kişiye ait referans edinin.
6. Sosyal medyadaki paylaşımlarınızın güncel ve anlamlı olmasına özen gösterin.
7. Gerek duyarsanız ad ve soyadınıza ait Google Adwords reklamları kullanabilirsiniz.
8. Zamanınız ve enerjiniz varsa kendinize ait bir blog oluşturabilir, burada güncel ve anlamlı paylaşımlarda bulunarak Facebook, Twitter ve Linkedin gibi sosyal ağlarınızla bağlantılı halde düzenli içerik paylaşımında bulunabilirsiniz.

İnsanlar/tüketiciler bir firmayı/markayı online araştırdığı zaman, sadece markanın web sitesini ya da Facebook sayfasını görüntülemiyor. Müşteri yorumları, bloglar, forumlar, aslı olan olmayan yorumlar, tartışma grupları, sıralamalar vs… Her şey birkaç saniyede kişinin önüne dökülüyor.

İtibarın kelime anlamı “saygı görme, değerli, güvenilir olma durumu, saygınlık, prestij” olarak geçiyor sözlüklerde. Bu ifade itibarın ve itibar yönetiminin önemini yeterince açıklıyor zaten. Ve konu, markaların sosyal medyaya açılması ile daha da geniş ve kontrolü zor bir alan haline geliyor.

İtibar yönetimi, bir halka ilişkiler disiplini olarak anılıyor. İtbar yönetmek dediğiniz zaman işin içine birçok alt disiplin ve ciddi bir uzmanlık giriyor. Bir SEO çalışmasından çok genel bir algıdan bahsettiğimizi düşünürsek, konunun öneminin büyüklüğü kendiliğinden ortaya çıkıyor zaten.

Ağustos 2008’de yayınlanan bir online rapor, İngiltere’deki online itibar yönetim piyasasının o yıl % 30 artarak tahmini £60 milyon olduğunu söylemiş. Bireylerin (sadece markaların değil) online itibarlarını yönetmelerine yardım etmek için kurulan ilk şirket ise Reputation Defender (şimdiki adı Reputation.com). 2010 yılında World Economic Forum, Reputation Defender’ı 2011 yılının 31 teknoloji öncüsünden biri olarak tanımlamış.

Yine her ne kadar marka ya da kurum olarak değil de kişisel bazda bir uygulama olsa da, Google da bu hassasiyetin farkına varmış olacak ki geçtiğimiz aylarda kullanıcılarını düşünerek bu konuda bir adım attı, “Me on the Web” isimli hizmetini duyurdu.

Şu bir gerçek ki bireysel ya da kurumsal, itibar itibardır. Bazı kaynaklara göre bireysel itibarlar da kurumsal itibarları etkileyebiliyor çoğu zaman. Kanadalı ajans WSI Internet Marketing’in blogunda 5 Ağustos 2011’de yayınlanan bir makalede Online İtibar Yönetimi hakkında 5 gerçekten bahsedilirken bu konuya da değinilmiş.

• Tüketiciler, iş ortaklarınız, hissedarlarınız, pazarlamacılar, gazeteciler, çalışanlarınız, potansiyel müşterileriniz ve diğerleri… Herkes online itibarınızı önemsiyor, inceliyor. Siz de önemseyin!
• İnsanlar herhangi bir karar vermeden önce karar verme konularını arama motorlarında mutlaka aratıyor. Çıkan negatif sonuçlar satıştan yatırımcı ilişkilerine, iş alımlarından finansallarınıza kadar her konuyu etkileyebilir. Başka bir deyişle, itibarınıza zarar verebilir.
• Online dünyada bir kişinin söylediği bir şey milyonlar tarafından duyulabilir. Pozitif itibar, pozitif buzz markanıza duyulan güveni destekler ve en nihayetinde satışlarınızı da etkiler.
• Kişisel itibarlar da markaları etkiler. Örnek: IMF Başkanı Dominique Strauss-Kahn Manhattan Otel’de bir temizlik görevlisine tecavüz suçu ile suçlanıyor.” Kişisel itibarınız markanızın itibarını da etkiler.
• Online itibar yönetimi bir promosyon değil, savunmadır. Eğer siz markanızın itibarını online olarak kontrol altına alamazsanız, başkası alır.  Algıları kontrol edemezsiniz ama yönlendirebilirsiniz.

İtibar yönetimi, bir halka ilişkiler disiplini olarak anılıyor demiştik. Fakat iş sosyal medyaya ve dijital dünyaya geldiği zaman aradaki çizgiler daha da belirsizleşiyor. Dijital iletişim ajansı dediğiniz zaman pazarlama ve iletişim stratejilerinden PR aktivitelerine kadar genişleyebiliyor tanım. Peki Online İtibar Yönetimi kimin işi? Ya da sadece birinin işi mi? İnteraktif ajansların mı, dijital iletişim ajanslarının mı, PR ajanslarının mı yoksa özel olarak  ‘dijital PR’ uzmanlığı ile açılmış ajansların mı? Arada bir çizgi çizmek mümkün mü? Ya da gerekli mi? Online itibar yönetimi sadece bir SEO çalışması mıdır? Daha da önemlisi; bu iş nasıl yapılır, yapılıyor ve yapılmalı?

Bu iş tek bir yere aittir diyemeyiz

Tevfik Bülent Öngün, Tick Tock Boom Genel Müdür

Tick Tock Boom olarak 2009 yılının başından beri hizmet veriyoruz. Geçen kısa sürede dijital PR, online itibar yönetimi ve sosyal medya takip olmak üzere bir çok konuda ilkleri hayata geçirmeyi başardık.

Dijital iletişim denildiğinde tüm dijital mecraları ve burada yapılan tüm işleri içeren genel bir kavramdan bahsediyoruz. Dijital PR’ı kavram olarak ne kadar geniş tutarsanız tutun, dijital iletişim çatısı altında yer alan önemli bir kırılım olarak nitelendirmek daha doğru geliyor.

Türkiye’nin ilk Dijital PR ajansının kurucusu olarak “bu iş tek bir yere aittir” demek istemem. Ancak, işin hem iletişim hem de teknik bilgi ve donanım açısından çok ciddi sayıda uzmanlığı aynı çatı altında barındırmayı gerektirdiğinin de altını çizmemiz lazım. Dijital PR, sosyal medyanın sunduğu fırsatları, marka hedefleri doğrultusunda harmanlayıp oluşturduğunuz stratejilerle müşterilere verdiğimiz çok geniş kapsamlı bir hizmet. Bunun da ötesinde bu işi harmanlarken, yalnızca iletişim ya da teknik kısımda çok iyi olmanız yeterli değil. Ekibinizde birçok farklı konuda uzman kişiyi barındırmanız ve her birinin asıl amaç doğrultusunda birbirleriyle uyumlu bir şekilde çalışıyor olması gerekiyor. Dolayısıyla, Dijital PR’ın ajansların uzmanlaşması ve doğrudan odaklanması gereken bir hizmet olduğunun altını çizmemiz lazım.

Son dönemlerde özellikle büyük markaların gündemine de ciddi şekilde oturan Dijital PR, internet ve sosyal medyanın sunduğu fırsatların bir bütün olarak ele alındığı ve bunların dijital iletişim stratejileri kapsamında hayata geçirildiği bir hizmet. Online itibar yönetimi de bunun bir disiplini.

İşi sadece SEO ya da sadece sosyal medya takip ve Social CRM olarak algılamak yanlış

Online itibar yönetimini marka, ürün, servis ve aynı zamanda kişilerin dijital ortamlardaki algı ve krizlerinin yönetimi olarak özetleyebiliriz. Online itibar yönetimi arama motoru optimizasyonundan, internet ve sosyal medya takibine, online müşteri ilişkileri yönetiminden bilişim hukukuna kadar bir çok farklı konuda gerçek anlamda uzmanlık gerektiren bir hizmettir. Dünyada olduğu gibi Türkiye’de de bu hizmeti sunduğunu düşünen ajans, hizmetin kapsamını sadece arama motoru optimizasyonu ya da sadece sosyal medya takip ve Social CRM olarak algılamakta.

Online itibar yönetiminin, klasik tarzda itibar yönetimiyle kesişen bir çok ortak noktası var, ancak bu işin online tarafına geçtiğinizde çok daha farklı ve birbirinden bağımsız konuda donanımlı olmanız gerekiyor. Öncelikle, dijital mecralar çift yönlü iletişimin yoğun yaşandığı, geleneksel medyadan farklı olarak herkesin içerik üretebildiği ve fikirlerini yayabildiği ortamlardır. Paylaşımın, kitlesel etkileşimlerin saniyeler içinde yaşandığını görebiliriz. Bir Twitter mesajı diğer kullanıcıların desteği ile birden bire gündeme oturabilir. Kullanılan araçların farklılığı klasik ve dijital arasındaki büyük farkı oluşturur, izlenen yolların farklılığının nedeni de bu farktır.

Online itibar yönetiminde birçok farklı tipte krizlere hazırlık olmanız, çok hızlı çözüm üretmeniz ve hareket etmeniz gerek

Dijital mecralar içerisinde markaların krizlerini yönetme metotları da sayı olarak ciddi şekilde fazladır ve farklılaşır. Online itibar yönetiminde birçok farklı tipte krizlere hazırlık olmanız, çok çok hızlı çözüm üretmeniz ve hareket etmeniz gerekiyor. Ayrıca, tüm bunları yaparken markanızla eş zamanlı ve uyum içerisinde çalışabiliyor olmanız lazım. Bunun için de markalarınızı olası krizler için hazırlamanız ve de o tarafta yer alan kişilerle bir ekip ruhuyla çalışabiliyor olmanız gerekli. Arama motoru optimizasyonu başlı başına bir uzmanlık alanıdır, ancak online itibar yönetimi çatısı altında olmazsa olmaz uzmanlık alanlarından da sadece bir tanesidir. Kapsam olarak online itibar yönetimi çok daha geniştir.

Tick Tock Boom olarak dijital PR ve online itibar yönetimini Türkiye’ye ilk getiren şirket olma amacıyla kurulduk. İlk andan itibaren en çok ihtiyaç duyduğumuz şeyin, interneti ve sosyal medyayı eş zamanlı takip etmek olduğunu gördük ve bu noktada o dönemde neredeyse tüm yabancı araçları denedik. Ancak, bu çözümlerin Türkiye için eksik olduğunu görerek, kendi içimizde buna yatırım yapmaya karar verdik. Ve, yakında globale de açmaya hazırlandığımız Türkiye’nin ilk eş zamanlı internet ve sosyal medya takip programı BoomSonar bu şekilde ortaya çıktı. BoomSonar, online itibar yönetimi çalışmalarımızda her zaman en önemli aracımız oldu.

Rahatlıkla, online itibar yönetimi çalışmalarımızda en önemli enstrümanımızın BoomSonar olduğunu söyleyebilirim. Bu sadece bizim için değil, birçok ajans için de böyle. Ancak, elbette tek başına değil. Hem arama motoru optimizasyonu hem de ölçümlemeler için çalışmalarımızda ücretli, ücretsiz birçok farklı aracı da kullanıyoruz.

Türkiye’nin bu konudaki ilk uzman ajansı Tick Tock Boom olarak, bugüne kadar birçok farklı sektörden büyük marka ve kişinin online algılarını ve dijital dünyada yaşadığı krizleri bu hizmet kapsamında  yönettik ve yönetmeye devam ediyoruz.

Online itibar yönetimi standart bir SEO çalışmasına göre daha zorlu ve detaylı

Rand Fishkin, SEOmoz, CEO

İtibarınız online dünyada sizi gereleneksel medyaya göre çok daha fazla takip eder. Çünkü içerik burada daha ortada. Dünyada online itibar yönetimi (ORM) denince akla ilk ilk gelen – daha doğrusu en çok yapılan – marka hakkında konuşulanları izlemek, arama motorlarının ilk 1-2 sayfadaki sonuçlarının olumlu ifadelerden oluşmasını sağlamak. Bununla ilgili blogumuzda da birşeyler yazmıştım hatta.

SEO, bazı anahtar kelimeleri kullanarak markanın üst sırada yer almasını sağlamak, trafik yoğunluğunu ve kaliteyi artırmaktır. Online itibar yönetimi ise sayıca daha az anahtar kelimeye odaklı, sadece sayfadaki sıralamayla değil, marka hakkındaki ilk 10-30 sayfada görünen her söylemin niteleği ile de ilgilenir. Standart bir SEO çalışmasına göre çok daha zor ve detaylıdır diyebilirim.

ORM’de Google Alerts herkes için ana araçlardan biri zaten. Trackur da birçok kişi tarafından itibar monitoring’i için kullanılıyor. Büyük firmalar Radian6 veya Converseon gibi daha pahalı araçları tercih edebiliyor.

ORM ilk bakışta iyi bir PR ekibi ile çalışan, kurumun içinde bulunan pazarlama departmanın ana sorumluluğu gibi görünüyor. Sadece onların işi demiyorum. Yanlış anlaşılmasın. Savunmanın ilk oyuncuları sadece… Distilled, Seer Interactive ve Portent gibi itibar yönetimi SEO’su yapan şirkertler var mesela. Takım çalışması diyebiliriz.

SEOmoz olarak örnek verebileceğim bir case var. Birkaç yıl önce istihdam uygulamaları yapan bir firmanın, yaptığı uygulamalar karşısında negatif etki ile karşılaşması sonucu bir çalışma yaptık. Sonuçları aşağı çekmek için çok uğraştık ama her seferinde ciddi bir karmaşaya sebep olan yeni bir link ya da içerik fırlıyordu.  Sonunda bütün negatif içerikleri ve linkleri en altlara itebildik. Çoğu zaman negatif sonuçlar çok inatçı olabiliyor. Pozitif etkiden daha hızlı yayılıp ürüyorlar.

İş, kurumun halkla ilişkiler faaliyetlerini yürüten tüm tarafların ortak sorumluluğundadır

Emine Çubukçu, Capitol Ogilvy PR Genel Müdürü

Ogilvy PR, değişen iletişim dengelerini yakından takip ederek, kendi ticari markası haline gelen “360 Degree Digital Influence” adlı iletişim uygulamasını dünya çapında kullanıyor. Ogilvy PR İstanbul da, Mayıs 2010’dan bu yana bölgesel ve uluslararası program eğitimleri ile kendisini bu alanda geliştirmeye devam ediyor. Müşterilerini, özel iletişim programı kapsamında eğitiyor ve kendilerine özellikle stratejik danışmanlık, online itibar yönetimi, medya ilişkileri ve içerik desteği konularında hizmetler sunuyor.

Tek yönlü bilgi paylaşımından çift taraflı ve eş zamanlı bilgi paylaşımına geçildiği günümüz iletişim dünyasında, sosyal paylaşım siteleri, bloglar, arama motoru, forum ve haber siteleri özellikle WOM yaratımında oldukça etkin bir role sahip. Tüm bu etkileşim içerisinde son dönemde Dijital PR olarak tanımlanan kavramı, bahsi geçen internet araçlarının halkla ilişkiler faaliyetleri amaçlı kullanılması olarak ifade edebiliriz. Stratejik bir yönetim fonksiyonu olan halkla ilişkiler, iletişim ana çatısı altında son derece önemli, algı, ikna ve itibara dayalı bir disiplindir. Dijital iletişim ise yine iletişim ana şemsiyesi altında incelemekte fayda var. Kavramsal ve yöntemsel olarak birbirlerine benzeseler de dijital iletişim, halkla ilişkilerden farklı olarak ve halkla ilişkiler disiplinini de içine alarak, reklam, pazarlama ve farklı tanıtım faaliyetlerini de içerir.

Online itibar yönetimi özel bir uzmanlık ve hız gerektirir

Bu işin, herhangi bir ajansın tekelinde olmasından ziyade temel olarak kurumun/şirketin/markanın halkla ilişkiler ajansının yönetiminde ve dijital ajansların desteğinde yürütülmesinin en sağlıklı yöntem olduğuna inanıyoruz. Elbette şirketin kurumsal iletişim ve dijital iletişim departmanındaki yöneticilerinin de işin içinde olması çok önemli. Dijital PR işi, markanın ya da kurumun halkla ilişkiler faaliyetlerini yürüten tüm tarafların ortak sorumluluğundadır ve ancak doğru görev paylaşımı ile sağlıklı ve başarılı bir şekilde yönetilebilir.

Kurumsal itibar ise kişiler, kurumlar, şirketler ve markalar için hayati önem arz eden konuların başında gelir. İtibar, bir kurumun en kıymetli sermayesidir. Bu nedenle yönetimi de aynı oranda titizlik ve önem gerektirir. İtibar yönetimi sürdürülebilir olmalıdır. Online itibar yönetimi de dijital dünya ile birlikte hayatımıza girmiş bir kavramdır. Kurum, marka, ürün, hizmet ve kurumları temsil eden kişilerin dijital ortamlardaki algı yönetimlerini temel alır. Dijital ortamların saniyelerle ifade edebilecek sürelerde değiştiğini göz önüne alırsak, özel bir uzmanlık ve hız gerektirdiği kesin. Burada da, dinleme, takip, hızlı aksiyon ve raporlama son derece önemli araçlar.

Arama motoru optimizasyonu, arama motorlarının web sayfalarını daha kolay bir şekilde taramasına olanak sağlayan teknik düzenlemeleri içerir. Sonuçta bu düzenlemeler, bir kurumun/şirketin/markanın/kişinin itibar yönetiminde size kolaylık ve hız kazandıran önemli birer araçtır. Kurumsal itibar, bir kuruma yönelik algılamaların toplamından oluştuğu için, itibar yönetimi de uzun vadeli ve strateji gerektiren ciddi bir iştir. Elbette teknolojinin nimetlerinden yararlanmak, danışmanlara hız ve kurumlara rekabette üstünlük kazandırır.

Dijital itibar yönetimi konusunda Ogilvy 360 Degree Digital Influence İletişim Programımız kapsamında izlediğimiz üç temel adım bulunuyor; etkileyicileri belirlemek ve onlarla iletişime geçmek, sosyal paylaşım alanlarını hareketlendirerek, insanların fikir paylaşımını desteklemek, marka bilinirliğini destekleyen, marka sadakatini artıran iletişim tecrübeleri oluşturmak ve WOM yaratmak

Bu adımları hayata geçirirkenki metodolojimiz ise sırasıyla dinleme: Öncelikle var olan dijital dünyayı ve oyuncuları belirleyip onları takip etmek yaptıklarını izlemek, olası kriz noktalarını belirlemek, daha sonra planlama: Dijital dünyanın oyuncuları etkileyiciler ile bir araya gelinecek iletişim platformları oluşturmak ve üçüncü olarak da bağlantı kurma: Etkileyicilerle bağlantıyı kuran ve ilişkiyi zenginleştiren içerikler sağlamak.

Markalar kurumlarını dijital iletişimde kime emanet etmek istiyorlarsa, onların işidir

Serhat Akkılıç, Project House Yönetici Ortak

PR kavramı ortaya çıktığında, o dönemde bu kavramın isimlendirilmesinden icra edilmesine kadar tüm sürecin, araçlarının, paydaşlarının dönüşümü söz konusuydu ve bugün yapılan işin adı “PR” değil, iletişim danışmanlığıdır. Bunu dijital mecrada veya dijital olmayan mecrada yapmanız tanımını etkilemez, yapılma şeklini etkiler. İletişimi bilmeyen bir profesyonelin dijital iletişimi hakkıyla yapma şansı yoktur ve hiçbir zaman da olmayacaktır.

Dijital PR; markalar iletişim ortaklarını doğru bir süzgeçten geçirdikten sonra kurumlarını dijital iletişimde kime emanet etmek istiyorlarsa, onların işidir. Elbette ki sosyal medyanın dinamiklerinden haberdar olmayan bir “offline” PR ajansı da, hayatında bir kriz yaşamamış yeni yetmenin geçen ay kurduğu sosyal medya ajansı da, yanlış partnerler olacaktır. Mesele ajansın kökeni değil, iletişim yönetimi birikimini, dijital iletişimin dinamiklerini kavrayıp kavramadığı, markaya bu alanda vizyon ve doğru uygulama sunup sunamadığıdır. Vizyon (neden yapılacağı, nereye gideceği) ve uygulama (ne yapılacağı , nasıl yapılacağı) hiçbir “ajans ırkı”nın tekelinde değildir. Bununla beraber sektörde genel olarak dijital iletişimi anlamaktan çok uzak bir iletişim ajansı güruhu olduğu için çoğu kişinin yüzeysel cevabı, bu işi dijital kökenleri kurumlara vermek yönündedir. Sadece “Dijital PR”a odaklanmış olan ajansların ise, marjinal kalacağını ve yine dijital alanda ama daha bütünsel bir yaklaşımla iletişim çözümleri getirerek hayatta kalacaklarını düşünüyorum. Sosyal Medya projeleri ile web marketing arasındaki çizginin yok olmaya başladığı bir dönemde, Sosyal Medya Ajansı denen yapının da, salt bu tanım ve hizmet yelpazesi ile tek başına ayakta kalması çok mümkün değildir. Aynı yorum online itibar yönetimi için de geçerlidir.

Fark, dijitalin kendine has dinamiklerindedir

Online itibar yönetimi ile geleneksel itibar yönetiminin farkı özünde değil, araçlarında ve dijitalin kendine has dinamiklerindedir. İletişim ve prensipleri tektir, uygulandığı mecraya göre özelleştirilir ve dijital bu anlamda yönetilmesi gereken çok fazla alt bileşenle beraber gelir. Bu alt bileşenlerin ve teknolojinin varlığı ise dijital iletişimi farklılaştırır. Bu alt bileşenleri bilmek, iyi iletişimci olmanın yeter şartı değildir ama gerek şartlarından biri olmaktadır.

Arama motoru sonuçları, online itibar yönetiminin parametrelerinden biridir ve arama motoru optimizasyonu da, bu parametrenin bir aracıdır. İyi bıçak kullanmak çok iyi bir avantaj olsa da, iyi yemek yapmanızı garanti edemez.

Online itibar yönetimi, marka ile ilgili doğru bir fotoğraf çekebilmek,  konuşmaların sadece kantitatif olarak değil, konuşma kaynağının önemine göre sınıflandırılıp buna uygun bir şekilde aksiyon alınması, kriz yönetiminin kurallarının dijitalde daha hızlı akan bir kum saati ile işlediğinin unutulmaması, offline ve dijital PR arasında itibar yönetimi süreçleri açısından entegre hareketin önemi, tarama sistemlerinde çıkan sonuçların mümkün olduğu kadar fazla (online ve offline) mecrayı kapsaması ve bütünsel değerlendirilmesi gibi pek çok püf noktası olan bir konu.

Daha önce Pazarlama Zirvesi’nde beraberce bu konuya özel bir vaka sunumu yaptığımız Yakala.co bilinirlik kampanyası sırasında sitenin çökmesi ve olumsuz olarak ölçümlenen dijital algının yönetim süreci, konuyla ilgili yaptığımız işlerden paylaşabileceğimiz bir örnek.

Gelecek melezin olacak!

Dijital iletişim, yepyeni bir bakış açısı. Offline PR’ın hayatında dert etmediği uzun kuyruktaki konuşmalarla… Kurumların iletişim dendiğinde tüm fonksiyonlarına nüfuz eden bir kavramı anlaması gerektiğini tokat gibi vurarak anlatmasıyla…Arama motoru sonuçlarındaki algı yönetimiyle…Teknolojiyi çok iyi bildiği için, teknoloji için iş yaptığı yanılgısına düşebilen yeni nesil zıpkın gibi kafalarla… ve daha bir çok kendine has özelliğiyle, yepyeni bir disiplin. Ama kökeni ve dayanağı iletişim disiplini. Kendisini dijital kökenli tanımlayan tüm kurumların (ister dijital ajans ister dijital PR ajansı), minik bir iğneyi yine kendilerine batırması gerekiyor diye düşünüyorum. Dijitalde yaşayan ajansların, dijital olmayan iletişimi küçümsemeden önce, oradaki tecrübelerden, bu alandaki üstadların birikiminden yararlanma gibi bir zorunluluğu var. Son dönemde dijitalde doğmuş ortalama bir ajansın, iletişim kültürü oluşturabilecek kadar çok iş ve iletişim tecrübesi maalesef yok. Dijital ile dijital olmayanı harmanlamakta, bunun yaparken de ne offline tarafın dijital ajansa, ne de dijital ajansın offline ajansa köylü muamelesi yapmayacağı, sektörel aşağılık komplekslerimizden arınmış bir yeni nesil ajans dünyasını yaratmalıyız.

Zira gelecek, ne “dijital”dekinin ne de “offline”dakinin. Project House’un kulağının küpesidir: Gelecek, melezin olacak.

Marka ve dijital ajans birlikteliği bu işin daha doğru yapılmasını sağlıyor

Kutay Ateş, 41? 29! Sosyal Medya Direktörü

41? 29!, 4 yıldan uzun zamandır markalara dijital iletişim ve pazarlama stratejileri geliştirip bu stratejiler doğrultusunda kreatif projeler geliştiriyor. Son 2 yıldır da sosyal medya hizmetleri çerçevesinde, Dijital PR yönetimi hizmeti veriyor. Bu hizmeti online itibar yönetimini de içeriyor. Bunun, genel olarak marka ekibi ve markanın ajanslarıyla ortak bir iletişim stratejisinin parçası olarak yapılması taraftarıyız.

Dijital PR ve dijital iletişim kullanıcı algısını belirlemek ve buna uygun iletişim modelleri geliştirmek, en genel çerçevede buna uygun stratejinin belli başlı kırılımlarını oluşturuyor. Dijital PR’ı daha çok markanın varlığını yaymak üzerine yapılan aksiyonlar olarak tanımlarsak, dijital iletişim ise stratejilerin toplamı şeklinde kurgulanabilir.

İtibar yönetimi de aslında tam olarak “algı yönetimi”dir. Marka değerlerinin korunumu esasına yönelik yapılan tüm çalışmayı itibar yönetimi olarak adlandırmak mümkün. Bu noktada geleneksel ve dijital ayrımını aslında mecraların dinamiği belirliyor. Dijital mecra çok daha hızlı, çok daha anlık bir etkileşim platformu ve doğal olarak buradaki kontrol çok daha zor ve algıyı yönetmek çok daha fazla efor istiyor.

Dijital PR  ve online itbar yönetimi kimin işi?

“Marka itibarını yaratmak 20 yıl sürer, yok etmek 5 dakika” sözü, konunun önemini oldukça net bir şekilde ifade ediyor. Aslında, temelde yalnızca işi bu olan ajansların bu hizmeti vermesi en doğrusu. Ancak işin geçmişiyle ilgili olarak, özellikle geleneksel PR ajansları hem markaların hem de geleneksel diğer ajansların yaşadığı adaptasyon problemini yaşamakta. Bu sebeple yine PR geçmişi olan ve adaptasyonu iyi sağlamış ajansların bu işi yapıyor olması gerek. Ancak dijital pazarlama ajansları özelinde bakılırsa, hem halihazırda mecranın dinamiklerine hakim olmaları hem de stratejik olarak bütünleşik bir pazarlama bakış açısıyla konuya yaklaşmaları, onları bu alanda daha öne çıkartıyor.

Genel olarak itibar yönetimi, tek başına ajansın tekelinde olabilecek bir süreç değil. Bu noktada, özellikle markalara büyük iş düşüyor. En son noktada marka, bir kullanıcı için o markayı temsil eden en somut şeyden oluşuyor. Örneğin bir otobüs firması için düşünürsek, marka muavine eşitken, bir GSM firması için kullanıcıya yönelik gönderilen kısa mesaj kullanıcının markaya ait tüm algısını değiştiriyor. Dolayısıyla marka, organizasyonunu en alt kademeden en üst kademeye kadar itibarına yönelik konumlandırmalı, onun üzerine markanın soyut anlamları için profesyonellerden yardım almalı. Dijital PR gibi, online itibar yönetimi için de Türkiye’de sadece bu işle ilgilenen Dijital PR ajanslarının yanı sıra oldukça deneyimli dijital pazarlama ajansları bulunuyor. Markalar, bu noktada tüm dijital pazarlama faaliyetlerinin tek bir elden yönetilmesini daha çok tercih ediyor. Bu da hem sektördeki çalışanların daha çok profesyonelleşmesini sağlıyor, hem de hızlı hareket kabiliyeti yaratıyor. Dolayısıyla, marka ve dijital ajans birlikteliği bu işin daha doğru yapılmasını sağlıyor.

Arama motoru optimizasyonu tek başına sadece sonucu ifade ediyor

Markaların algısını tek başına iletişim oluşturmuyor. Marka ekseni etrafındaki tüm kavramlar insanların marka algısını belirliyor. Markanın organizasyon yapısı, kurum kültürü, işletme anlayışı vs gibi markayı daha somut algılamamızı sağlayan noktalar da oldukça büyük önem arz ediyor. Bu somutlaştırmanın dijitale yansıması ise ancak strateji odaklı bir dijital varlık yapısı kurmakla mümkün. Bu noktada arama motoru optimizasyonu tek başına sadece sonucu ifade ediyor, markanın dijital varlıkları ise markanın dijitalde konumlandırılmasını ve somutlaşmasını sağlıyor. Öte yandan bu noktada, arama motorunda yapılacak şey sadece edilgen itibar yönetimi sağlarken, sosyal medyada ve diğer dijital kanallarda yapılacak çalışma Word of Mouth’un yönetilmesi ve kullanıcı üzerinden dağılımı kontrol etmek üzerine olacaktır.

Dijital itibar yönetiminde platformlar ve dijital yapı oldukça önemli. En kritik adımları yazmamız gerekirse; Hızlı hareket etmek, problemin tanımını doğru yapmak, aksiyonları etraflıca alıyor (tüm mecraları kapsıyor olarak) olmak, krizi reddetmemek ve artçı etkileri olabileceğini unutmamak temel maddeler olarak sayılabilir. Araçlar için ise monitoring araçları, SEO ve SMO yazılımları ve temel iletişim kuralları en önemli araçlarımız.

Google bu konuda kullanıcılarını düşünerek online itibarın bizzat kendimiz tarafından yönetilmesi için “Me on the Web” isimli hizmetini bugün itibarı ile duyurdu.

Online kimliğimiz, sadece tarafımızdan paylaşılan gönderilerle değil aynı zamanda başkalarının bizimle ilgili paylaşımlarından da meydana geliyor.

Google Dashboard’da ikinci sırada bulunan “Me on the Web” online kimliğimizi daha verimli bir şekilde yönetmek ve ilgili bilgileri kontrol edebileceğimiz şekilde tasarlanmış.

Google Alerts kullanıcıları isimlerinin bir haberde veya bir sitede geçmesi durumunda kendilerine uyarı geldiğini iyi bilirler. “Me on the Web” hizmeti henüz böyle bir ayar yapmamış olanlar için çok basit bir şekilde bu ayarı yapmasına imkan tanıyor ve takip etmek isteyeceğinizi düşündüğü bazı kelimeleri tavsiye ediyor.

Me on the Web servisi hakkınızda yapılmış paylaşımları nasıl kontrol edebileceğinizle ilgili kaynakları da paylaşıyor.

http://www.google.com/support/accounts/bin/answer.py?answer=1228138&hl=en

http://www.google.com/support/webmasters/bin/answer.py?answer=164133

“İsviçre’de bir başka (snowboard) organizasyonuna daha imza atan Nescafe takımını kutlarız!” 15 Şubat 2010’da Nescafe’nin Twitter’dan takipçilerine gönderdiği mesaj.

“Artık kendimize gelmeliyiz. Ligdeki kötü sonuçlardan dolayı hepimiz üzgünüz. Artık puan kaybetmemeliyiz. Takımın taraftarların desteğine ihtiyacı var.” 27 Şubat 2010’da Felix Magath’ın Facebook’taki sayfasından taraftarlara çağrısı.

Nescafe – Kaddafi ilişkisi ve Felix Magath’ın Facebook sayfası… Yukarıdaki iki dijital mecra hikayesinin birbiriyle doğrudan bir ilişkisi yok. Ancak doğru soruları sorduğumuzda iki hikayenin de benzer paydada tartışılabileceğini görebiliriz. Hikayelerin ilkinde Kaddafi’nin garip Nescafe demecine karşılık olarak, online mecrada iletişimi arttırmak için açılan Nescafe’nin Twitter sayfasındaki son mesajı görüyoruz. Yani Nescafe’nin Kaddafi’ye cevabını görmek için sayfaya girenler, İsviçre’de gerçekleşen organizasyon hakkında günler önce atılan tebrik mesajıyla karşılaşıyor. İkinci hikayede ise ligdeki kötü gidişattan dolayı istifası istenen Alman futbol kulübü Schalke 04’ün teknik direktörü Felix Magath’ın, offline itibarını yeniden konumlandırmak için oluşturduğu Facebook sayfasından taraftarlara seslenişini görüyoruz.

Web 2.0 devriminin getirdiği en temel yeniliklerden birisinin, kullanıcıların arasındaki fiziksel mesafenin veriler aracılığıyla da olsa kısalması olduğunu söyleyebiliriz. Yalnızca salt bireyler arasında değil; gerçek dünyadaki itibarlarını yeniden konumlandırmak ya da pekiştirmek için sanal dünyada yerlerini alan markaların ve ünlü isimlerin de tüketicileriyle aralarındaki mesafe azaldı. Sürecin bizi getirdiği nokta ise geçmişte merak unsurunu körükleyen ulaşılmazlık faktörünün yerini ulaşılabilirlik ve şeffaflığın alması oldu.

Herkesin katılım sağlayabildiği sosyal medyanın demokratik dinamiklerine kıyasla, yalnızca markaların ve ünlülerin kitlelere ulaşma imkanının olduğu ve geri kalan bizlerin ancak altın günlerinde ufak da olsa kitlelere fikir belirtebildiği geçmişin geleneksel anlayışında, birebir iletişim yoluyla markaların itibar koruması bir gereksinim değildi. Şimdi ise altın günleri küresel bir hal aldı. Artık bir İngiliz, bir Fransız, bir Alman ve bir Türk gerçekten bir araya gelip tuttukları takım (Schalke 04) ya da içtikleri kahve (Nescafe) hakkında konuşabiliyorlar. Bu yeni alışkanlıklar ise markaların itibarlarını korumaları için yeni stratejiler edinmelerini gerektiriyor.

Libya’da Şubat’ın sonuna doğru artan protestolar Kaddafi’yi henüz tahtından indiremedi ancak Kaddafi’nin göstericilere yönelik bir açıklaması Nescafe’yi sosyal medyada en çok konuşulan markalardan (bkz: Trendistic grafiği) biri haline getirdi. Bu durumun sebeplerinden biri Kaddafi’nin “insanlar içine hap atılmış Nescafe içip protestolara katılıyor” dediği absürd açıklaması, diğeri ise açıklamanın üzerinden 3 gün geçmesine rağmen Nescafe’nin Twitter hesabından konuya dair hala açıklama yapmamış olması. Kaddafi’nin Nescafe güzellemesini gören ve markanın tepkisini merak edip Twitter hesabına girenler konuyla alakasız olan tebrik mesajını görüyorlar. Gerçek şu ki, bu tip alışılmamış olaylar, markaların kendilerini ifade etmeleri için çekici fırsatlar olabileceği gibi, aynı zamanda atılan herhangi dikkatsiz bir adımın geri dönüşünün onarılamaz sonuçlara yol açabileceği durumlardır. Küresel ölçekte tartışılan ve devrilmesi beklenen bir devlet başkanının demeci üzerine markanızın sosyal medyaya malzeme olması durumunda geri çekilip beklemek yerine ne yapabilirdiniz? Online mecradaki varlığıyla proaktif olması beklenen Nescafe markasını, Kaddafi’nin absürd açıklamasına reaksiyon göstermediği için eleştirebilir miyiz?

Geçen sene Schalke 04’ün ligi ikinci bitirmesinde büyük payı olan, bu sene ise ardı ardına gelen yenilgilere çare bulamayan ve istifaya çağrılan teknik direktör Felix Magath’ın Facebook sayfasından taraftarlara seslenmesi ve itibarını yenileme çabası şimdilik doğru bir yol gibi görünüyor. Bu stratejinin şimdilik de olsa doğru olduğunu her durum güncellediğinde aldığı binlerce like’tan da anlayabiliriz. Peki yeterli mi? Değil. Çünkü siz online ortamda ne kadar sevimli ya da yapıcı olursanız olun gerçek dünyanın parametreleri, etrafımızdaki dinamikleri belirleyen ana etmenler olmaya devam edecektir. Nitekim, Magath’ın Facebook açılımına rağmen kötü sonuçların devam etmesine karşılık olarak Schalke 04 taraftarları tribünlerde, yani offline ortamda, açtıkları “unlike” pankartlarıyla salt online itibar yönetiminin işe yaramayacağını kanıtladılar. Burada Magath’ın yapması gereken şey, online mecradaki varlığını istikrarlı bir şekilde sürdürmek ve offline mecrada daha fazla maç kazanmak gibi gözüküyordu ki, Magath’ın geçtiğimiz günlerde görevine son verildi.

Yazıyı iki olayı tek bir potada eriterek sonlandıralım: Online mecrada var olmak ve itibarı korumanın yollarını aramak kaçınılmazdır ve ancak offline mecranın dengelerini yine de gözetmek durumundasınız.