Yapay zekanın işlevini az çok tahmin edebiliyoruz, peki görüntüsü nasıl olacak?

Televizyon dünyasına girdiğimizde, iyi robottan kötü robota, ahlaklı robottan bencil robota kadar birçok yapay zeka türüyle karşılaşmak mümkün. Hepsi birbirinden farklı işleyebilir, ancak ortak bir noktaları varsa, o da yapay zeka tasvirlerinin gerçeğe yaklaşmış olması.

Yapay zeka, dizilerden önce filmlerde karşımıza çıktı. Arada televizyon dizilerinde karşılaşsak da, bu karakterler senaryoda çok da önemli bir yere sahip değildi. 2001: Space Odyssey’deki HAL 9000’i ya da I, Robot’taki Sonny’i çok beğenmemiş olabilirsiniz, ancak bilim dünyasındaki güncel çalışmalara bakıldığında, bu iki karakter gayet gerçekçi görünüyor. Her’deki yapay zeka karakteri ise, her ne kadar olağan gözükse de, aslında muhtemel yapay zeka ile herhangi bir benzerliğe sahip değil.

Peki ya diziler arasında yapay zekayı en iyi anlatanlar hangileri?

Battlestar Galactica

Battlestar Galactica, ilkel formdaki yapay zeka (robotik Cylon) ve gelişmiş formdaki yapay zeka (insansı Cylon) karakterlerine sahip. Özellikle, bilimkurgu deyince sadece görsel efektlere ağırlık veren bir gelenekten çıkıp, olayın daha hikayesel boyuta taşınması, diziyi özel kılıyor. Ancak senaryonun sürekli olarak “Cylon’lar da bizim gibi!”, “Şimdi kim Cylon? Sen Cylon musun?” gibi sorular etrafında dönmesi, yapay zekadanın gerçek öyküsüyle olan benzerliğini gölgede bırakabiliyor.

Humans

İsveç’teki orijinalinden adapte edilerek, Amerika-İngiltere iş birliği ile çekilen Humans’ta, gelecekte Synths adındaki insan görünümlü androidler, toplumun içine iyice yerleşmiş oluyorlar. Synth’ler tam olarak insan değil, ancak insanların içinde yaşamaya başladıkça, aralarındaki fark gittikçe kayboluyor ve bu sayede senaryo daha eğlenceli hale gelebiliyor.

Dizideki tek sıkıntı, birçok sorunun cevapsız kalması. Yapımcılar, izleyicilere istediklerini verme konusunda ısrarcı olunca da, güzel başlanan yapay zeka olgusu, gerçekliğin biraz dışına çıkıyor.

Person of Interest

Person of Interest, yapay zeka kavramını bütünüyle seyircilere aktarabilmesi açısından övgüleri hak eden bir yapım. Gelişen komplo teorileri ve aksiyon yönüyle beraber güzelleşse de, olayın duygusal boyutlara çekilmesi, işi biraz Hollywood’lulaştırıyor.

Özellikle bu dizideki yapay zeka, gerçekte tasarlananla büyük ölçüde benzerliğe sahip, çünkü tanrılaştırılmıyor ve insanlarla konuşmuyor. Özellikle boyutunu da düşünürsek, bir hayli gerçekçi. Kendi özelliklerini geliştirebiliyor, ancak abartılı bir evrimleşme yaşamıyor. Sadece bilgi alışverişi aracılığı ile iletişim kuruyor. Dizide Christopher Nolan’ın kardeşi Jonathan Nolan’ın parmağının olması da sanırım sürpriz olmadı.

Black Mirror

Black Mirror, her bölümde farklı oyuncularla bizlere farklı hikâyeler sunan bir dizi. Özellikle “Be Rigt Back” adlı bölümünde, sevgilisini kaybeden kadının bir yapay zeka satın aldığını görüyoruz. Yapay zeka, ölen kişinin tüm online mesajlarını ve sosyal medya hesaplarını analiz ederek, karakterini çözümlüyor. Sonunda, başroldeki kadını “bir hayaletle” konuşurken görüyoruz.

Black Mirror’ın hikâyeleri, Person of Interest’te göre tartışmaya daha açık olabilir, ancak yine bir yerde insana “Aslında olabilir ya! Neden olmasın!” dedirtmiyor da değil.

TrapWire projesi 2004 yılında Abraxas adlı şirket tarafından başlatıldı ve en az 2007’den beri izlemede olduğu söyleniyor. Minority Report ve Person of Interest gibi bilimkurgu senaryolarını aratmayacak teknoloji, saldırıları henüz gerçekleşmeden öngören bir izleme ve analiz sistemi. Şu an Amerika’nın neredeyse her yerinde rastlayabileceğiniz yarım küre şeklindeki kapalı devre siyah kamera noktalarından izleme yapan ve topladığı verileri anında North Virginia’daki merkezininin sunucularına gönderen bir izleme sistemi. TrapWire pasif bir şekilde olan biteni kaydetmiyor. Varolan bütün modern yüz tanıma algoritmalarından daha etkili işlediği söylenen sistem, teker teker kim olduğunu öğrendiği insanları takip edebiliyor, araçlarla ve aktivitelerle bağdaştırabiliyor.

TrapWire, henüz çoğunlukla birbirinden bağımsız ağlarda işliyor. Ağların birleştirilebilir olarak tasarlandığı, bazı şehirlerin ağları birleştirmek üzere başvuruda bulunduğu ve şehirler birleştirmese bile TrapWire operatörlerinin ağlar arası verileri sıkça birleştirdiği sızan bilgiler arasında.

TrapWire ve bağlı olduğu şirket Abraxas hakkında bilgi toplamak çok kolay değil. TrapWire’ın sitesinden kaldırılmış ama geçmişe dönük sayfaları barındıran hizmetlerden bulunabilen bilgiye göre, TrapWire neredeyse tamamen eski CIA ajanlarından oluşuyor. Adını Tanrı’nın gizli mistik isimlerinden birinden alan Abraxas ise, Richard “Hollis” Helms adlı eski CIA ajanının kurduğu bir şirket. Abraxas’ın bağlı olduğu Cubic, dev bir Amerikan savunma şirketi. Zincir böyle uzun, çünkü özel savunma şirketlerinin özellikle riskli gördüğü projelerine ayrı alt şirketler açması sıkça görülen bir durum.

TrapWire en çok ABD’de kullanılsa da tek alıcısı Amerika’da değil. İngiltere’den Nijerya’ya birçok yetkilinin ilgisini çeken teknoloji, parasını veren herkese satılık. Bunun özellikle Türkiye gibi muhalif seslere toleransı düşük ülkelerce nasıl kullanılabileceğini hayal etmek, bir anda en masum insanı bile paranoyaklaştırıyor.

Her şeyi bir anda aklamayan terörle savaş kılığı altında en temel insan haklarını ihlal eden ve yasallığı tartışmaya son derece açık sistemin savunucuları az değil. WikiLeaks sitesini çökerten AntiLeaks grubunun yorumuna göre, Assange ve savunucuları zaten yeni bir tür terörist ve durdurulmaları lazım. Bombayı patlattıktan sonra köşesine çekilen WikiLeaks ise henüz bir yorum yayınlamadı.