Projenin fikir babaları Wikipedia editörleri Andy Mabbett ve Andrew Grey, ses kayıtları sayesinde daha fazla bilginin gelecek nesillere ulaştırabileceğini düşünüyor. Bununla birlikte Wikipedia’ya ünlülerin seslerinin aktarılmasının siteye olan ilgiyi daha da artıracağı tahmin ediliyor.

WikiVIP’nin açılımını “Wikipedia Ses Projesi” olarak çevirmek mümkün. Bu özellik ilk olarak İngiliz komedyen Stephen Fry tarafından kendi Wikipedia sayfasına eklendi. Wikipedia’nın öncelikli amacı, halk tarafından bilinen insanların kendi ses kayıtlarını sayfalarına yüklemesini sağlamak.

Diğer yandan geçtiğimiz günlerde BBC, ilk defa programlarını saklamak için Wikipedia’yı kullanarak kısa ses kayıtları kaydetti. Bu ses kayıtları World Wide Web’in yaratıcısı Sir Tim Berners-Lee’nin, politikacı Aung San Suu Kyi’ye ilettiği mesajları içeriyor. Halk tarafından bilinirliğinin yanında bilim adamları gibi halk arasında popüler olmayan kişiliklerin de sesleri ilerleyen süreçte Wikipedia’daki yerini alacak.

Wikipedia’nın bu ses kaydı özelliğinin günümüz için pek bir faydası olur mu bilinmez ama asıl hedefin bundan sonraki nesillere doğru ve kalıcı bilgi aktarmak olduğunu söyleyebiliriz. Wikipedia’nın bu amacına ulaşıp ulaşamayacağını ise yıllar gösterecek.

Wikipedia içeriklerinin kalitesini artıracak bu özellikle yazarlar içeriklerini tüm dünya görmeden önce zaman kazanacaklar ve daha fazla araştırma yapabilecekler. Şimdiye kadar yazdığınız her şey “kaydet” tuşuna basmasanız bile daha otomatik olarak yayınlanıyor ve Wikipedia üzerinden bu maddeye ulaşan herkes bu şekilde oluşturulmuş “yarım yamalak” içerikleri görebiliyordu.

İçerik yaratıcılarının da şikayet ettiği ve Wikipedia içeriklerini kalitesizleştiren bu durum artık değişiyor. Tüm Wikipedia kullanıcıları yazılarını yayınlamadan önce içeriklerini taslak olarak kaydetme seçeneğini kullanabilecekler. Bu taslakları Wikipedia içinde ve Google gibi arama motorlarında arama yapan kullanıcılar göremeyecek. Ancak Wikipedia detaylı arama kısmında bu taslaklara rastlama gibi bir durum oluşabileceğini de eklemeden geçmiyor.

Taslaklar sayesinde yazarlar içerikleri yayınlanmadan diğer editörlerden geri dönüşler alabileceği gibi bu durum Wikipedia makalelerini üzerinde daha çok düşünülmüş, çalışılmış, araştırılmış bir seviyeye taşıyacak. Zira Wikipedia yeni yazarların içeriklerinin %80’inin eksik ve yanlış bilgiler yüzünden silinmek zorunda kaldığını söylüyor. Taslaklar ise hem yazım yanlışlarını, hem de yetersiz bilgi sorunu çözeceği için Wikipedia daha güvenilir bir bilgi kaynağına dönüşecek.

Wikipedia, taslak oluşturma özelliğinin henüz emekleme döneminde olduğunu ve ilerleyen zamanlarda bu özelliğin daha da geliştirileceğini söylüyor. İnternet ansiklopedisi Wikipedia’yı daha hatrı sayılır bir kaynağa dönüştürecek taslak özelliğinin şu an için sadece İngilizce site ile sınırlı olduğunu hatırlatalım.

Wikimedia bu programla bilgiye ulaşma önündeki engelleri kaldırmayı amaçlıyor. İnternet için yüklü faturalar ödemeye gücü olmayan ve bu sebeple internetteki bilgi akışlarından mahrum kalan kişilerin ücretsiz olarak bu hizmetlerden faydalanabilmesini hedefleyen kuruluşun bu bakımdan Facebook‘un internet.org projesine benzer bir amaca sahip olduğu görülüyor.

Wikipedia Zero kapsamında ücretsiz SMS hizmeti sağlayacak olan Wikimedia bunu GSM şirketleriyle anlaşmalı olarak gerçekleştirecek. Projenin ilk olarak hayata geçeceği pilot bölge ise Kenya olacak. Bu bölgede AirTel ile anlaşan Wikipedia daha sonra bu projesini Afrika’daki diğer gelişmekte olan ülkelere yaymayı amaçlıyor.

Programdan yararlanmak için başvuruya gerek yok. Kişilerin bedava SMS hizmetinden yararlanarak Wikipedia içeriklerine ulaşabilmesi için standart bir cep telefonuna sahip olmaları yeterli.

Kullanıcıların telefonlarından Wikipedia’ya ulaşabilmesi için *515# tuşlaması gerekiyor. Daha sonra gelen SMS’e cevap olarak Wikipedia’dan hangi bilgiye ulaşmak istenildiği cevap olarak yazılıyor. Son olarak sorgunun cevabı telefona yine SMS olarak gönderiliyor.

Wikimedia’nın bu hizmeti üç aylık bir pilot proje olarak başlayacak. Bu süre içinde hizmeti daha da geliştirmeye ve eksikleri kapatmaya çalışacak olan kuruluş, cep telefonu olan ancak internete girmeye ekonomik gücü yetmeyen daha çok kullanıcıya ücretsiz SMS hizmetini yaymayı planlıyor.

comScore tarafından yayınlanan rapor Wikimedia’ya ait sitelerin ziyaretçi sayısının geçtiğimiz yıla oranla arttığını gösterirken, yarım milyar barajının aşıldığının da müjdesini veriyor.

Mayıs 2012’de aylık tekil ziyaretçi sayısı 492 milyon olan Wikimedia’ya ait sitelerin comScore raporunda 517 milyona ulaştığı belirtiliyor. Aylık 21.3 milyon sayfa gösterim talebine sahip olan Wikimedia geçtiğimiz yıla göre bu rakamı 3.2 milyar geliştirmeyi başarmış.

Mobil de Wikimedia sitelerinin yükselişinden nasibini almış. Ziyaretçilerinin %15’ini mobil cihazdan sağlayan Wikimedia aylık 3milyar mobil gösterime ulaştı. Şubat ayında ise sadece Wikipedia’nın aylık üç milyar sayfa gösterimini geçtiği duyurulmuştu.

2003 yılında kurulan Wikimedia Foundation on üç adet servisi bulunuyor. San Francisco merkezli vakfın Eylül 2012 itibariyle 142 çalışanı bulunuyor.

Wikimedia’nın internet sitesinde rapor ile ilgili yayınlanan blog yazısına bu bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

2012’nin son çeyreğini kapsayan rapora göre tüm arama faaliyetlerinin %20’sini aralarında Facebook’un da yer aldığı beş site oluşturuyor. Arama tıklamaları bakımından listenin en üstünde yer alan bu beş site arasında Youtube, Yahoo, Wikipedia ve Amazon da yer alıyor.

Söz konusu %20’lik dilimde en çok paya sahip olan site tahmin edileceği gibi Facebook. Geçtiğimiz yılın son çeyreğinde web aramalarının %8.48’ini alan sosyal ağı, %5.55 pay ile Youtube, %2.63 ile Yahoo, %2.01 ile Wikipedia, %1.40 ile ise Amazon takip ediyor.

Raporda ifade edilen ilk 500 ve bin sitenin toplam aramalarda teşkil ettiği oranlar ise dikkat çekici. Sadece 5 site dünyadaki aramaların %20’sinin kaynağı olurken, ilk 500’de bulunan sitelerin aramalardaki yeri toplamın yaklaşık %50’sine tekabül ediyor. İlk bindeki siteler ise toplam arama sorgularının yaklaşık %75’ini meydana getiriyor.

Tüm bu veriler şirketler açısından aramalarda öne çıkmanın ne kadar zor olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor. Nitekim raporda 5 büyük site haricinde ilk binde yer alan sitelerin aramalardan aldığı tıklama oranları ortada. Görünüşe göre Facebook ve Youtube gibi sosyal ağlar hem bünyelerinde bulundurdukları büyük veriler hem de aldıkları arama sorguları bakımından pazarın diğer büyük sitelerini arama motoru pazarlaması konusunda daha zor bir dönemece sürüklüyorlar.

Bir programcı ve aynı zamanda veri görselleştirme uzmanı olan Olivier Beauchesne, Wikipedia’nın coğrafi etiketleme özelliğinden yararlanarak elde ettiği haritalar, ülkelerin sömürge geçmişinden kültürlerin yayılışına kadar ilginç ve geniş kapsamlı bilgiler içeriyor. Örneğin, haritalarda şarap veya bira hakkındaki makalelerin aynı zamanda İtalya, Kaliforniya ve Fransa gibi üzüm yetişen bölgelerle ilişkili olduğunu görebiliyorsunuz.

Görsel bakımdan da etkileyici olan bu haritalarda makaleler mavi ile gösterilirken, ilişkili oldukları bölgeler kırmızı ile belirtiliyor. Tüm Wikipedia içeriğini indirerek içinde popüler anahtar kelimelerden oluşan 300 farklı konu kümesi oluşturan Beauchesne, söz konusu ilişkilendirmeyi ortaya çıkarabilmek için aynı zamanda bir algoritma da geliştirmiş.

300 farklı haritayı incelerken dünya savaşları, Osmanlı ve Roma İmparatorluklarının bıraktığı etkilerin coğrafi tezahürü ya da müziğin farklı kültürlerce algılanışını ifade eden örneklerle karşılaşmanız mümkün.

Olivier Beauchesne’in hazırladığı haritaların tamamını buradan indirebilirsiniz. Wikipedia konularından oluşturulan bu coğrafi haritalardan oluşturduğumuz seçkiyi ise aşağıda inceleyebilirsiniz.

Wikipedia’nın Gözünden Dünya Turu

Tanrı ve İncil kelimeleri ile ilgili makalelerin ağırlıklı olarak İsrail ve Mısır’da bulunması çok da şaşırtıcı sayılmaz.

Çalışmadan çıkan en ilginç sonuç kullanıcılar tarafından sayfalara yapılan anlık yüklenmeleri konu alıyor. 2010 – 2012 arasında bir saatlik dilimler içerisinde en çok tıklanan sayfalarda ölüm haberleri birinci sırada yer alırken Super Bowl da konu başlıkları arasından sıyrılmayı başarıyor.

Whitney Houston, Amy Winehouse ve Steve Jobs’a ait Wikipedia sayfaları ölümleri ardından saat başına en çok tıklanan sayfalar olarak listenin üst sırasında yer alıyor. Ryan Dunn ve Usame Bin Ladin da ölümlerinin ardından ziyaretçilerin ilgisiyle karşılaşırken, Madonna ve The Who’nun Super Bowl performansları yine sayfalarına olan ilgiyi artırmış.

Haftalık olarak yayınlanan çalışmada ayrıca en çok ziyaret edilen 25 sayfa gibi istatistiklere yer veriliyor. Geçtiğimiz haftanın dikkat çeken İngilizce sayfaları arasında Google’ın bir doodle ile andığı Mary Leakey, 1485 yılında ölen ve geçtiğimiz günlerde kalıntıları bulunduğu açıklanan İngiltere Kralı III. Edward ve Super Bowl gecesinden oyuncular, takımlar ve Beyonce gibi isimler yer alıyor.

2012’de Wikipedia’da en çok ziyaret edilen Türkçe sayfaların konu edildiği içeriğimize de bu bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

Türkçe sayfalar arasında 2012 yılında en çok ziyaret edilen madde Mustafa Kemal Atatürk olurken, Go sayfası ikinci, Facebook’a ait sayfa ise üçüncü sırada yer alıyor.

Mustafa Kemal Atatürk maddesi 2012 yılı içerisinde şu ana kadar 2,18 milyon defa ziyaret edilmiş. Bu üçlü dışında ilk onda Hürrem Sultan, Christiano Ronaldo, İllüminati, Google ve Türkiye gibi sayfalar bulunuyor.

İngilizce sayfalar arasında en çok ziyaret edilen Facebook olurken, sosyal ağı Wiki ve Deaths in 2012 maddeleri takip ediyor. Yılın popüler kitabı Fifty Shades of Gray, müzik grubu One Direction ve yıl içerisinde ilk sinema filmiyle karşımıza çıkan Avengers ilk on listesindeki maddelerden bazıları.

Wikipedia’da en çok ziyaret edilen 100 Türkçe sayfaya bu bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

Öğrenciler en çok Wikipedia’dan alıntı yapıyor. Bunun yanında haber kanallarının internet siteleri, dergiler, gazeteler ve özel araştırma sitelerden alıntı yapıyorlar. Çoğu üniversite de bu duruma ‘eser hırsızlığı’ olarak bakıyor.

Yeni nesil öğrencilerin araştırma konusunda eski nesillere göre üşengeç olduğunu ve hep sonraya erteleme özelliklerinin olduğunu biliyoruz. Öğrencilere sorulduğunda, %61’i kağıda yazı yazarken taslak oluşturmadan yazıyor. %54’ü de araştırma yönetim araçları olmasaydı daha çok alıntı yapılacağını söylüyor.

Kütüphaneciler de bu duruma karşı farklı bir yol izlemek durumunda kalıyor. Kütüphanede kullanılan programların öğrenciler ile uyumlu olduğu ve öğrencilerin başarılı sonuç aldığı gözleniyor. Ancak kütüphanelerin değeri giderek düşüyor. Çünkü artık aradığınız her şeyi internette bulabiliyorsunuz, hem de saatlerce aramadan.

Kütüphanelerde görevli insana araştıracağınız konuyu soruyorsunuz, o da size yerini gösteriyor. Makaleyi önünüze açmıyor. Açsa bile güncelleğinden emin olunamaz oluyor. Ancak internet ortamında arama motorlarının herhangi birisinden yardım aldığınızda size en güncel bilgileri sunuyor.  Bu durumdan dolayı New York’ta bulunan ve 2.3 milyon insana yardımcı olan, Queens Kütüphanesi %30’luk bir düşüş yaşıyor.

Google’ın resmi blogundan duyurulan ‘Knowledge Graph’, Google’ın kullanıcıların arama motorunda daha çok vakit geçirmesi ve insanların temel ihtiyaçlarından biri olan ufkunu genişletme güdüsüne yönelik geliştirilmiş bir araç. ‘Knowledge Graph’, temel olarak insanların yeni bilgileri hızlı ve kolay bir şekilde keşfetmesine yardımcı olacak.

Bu açıdan Google tarafından yeni nesil arama teknolojisinin inşaasındaki ilk adım olarak nitelendirilen bu yeni aracın arama motorunu daha akıllı yaptığını söyleyebiliriz. Zira kullanıcıların aradıkları kelimeler arama motorları için sadece kelimelerden ibaret. Arama motorlarının kullanıcıların aradıklarını anlamlandırabilmesine bu nedenle arama teknolojisinin geleceği olarak bakılıyor.

Google yeni aracını arama ekranının sağ tarafına yerleştirmiş. Örneğin ünlü bir kişiyi aradığınızda bu bölümde aradığınız kişiyle ilgili bağlantılar ve biyografik bilgiler karşımıza geliyor ya da önemli bir mekan ile ilgili arama yaptığınızda o mekanın haritadaki yerini veya ilişkili olabilecek diğer sonuçları görebiliyoruz.

Örneğin ‘Andromeda’ kelimesi arandığında, Google kullanıcının Andromeda Galaksisi’ni mi yoksa televizyon dizisini mi ya da İsveçli rock grubunu mu kastettiğini anlamaya çalışarak karşısına bu örneklerden sonuçlar getiriyor. Google bu sonuçları getirirken Wikipedia benzeri tasarlanan kendi bilgi bankasını kullanıyor. Tıpkı Wikipedia’daki gibi arama motorunun sunduğu bilgiler düzenlenebiliyor.

‘Knowledge Graph’ şimdilik ABD’de İngilizce aramalarda kullanılabilir durumda. Bu yeni özelliğin ABD dışına ne zaman çıkacağıyla ilgili henüz bir bilgi yok. Şirketin açıklamasına göre ‘Knowledge Graph’ özelliğini ilerleyen zamanda mobil platformlarda da görebileceğiz. Sitede kalma rakamları konusunda ciddi bir çalışma yürüten Google, açıkçası dersine iyi çalışıyor. Salt arama sonucu gösteren bir şirket olmadığını uzun bir zaman önce kanıtlayan Google, ‘Knowledge Graph’ gibi geleceğe yönelik yenilikçi hizmetler üreterek arama motoru rekabetinde önderliğini devam ettireceğinin sinyallerini veriyor.