Akıllı insanlar, bilhassa sağduyu gerektiren durumlarda, aptal hatalar yapmakla meşhurdur. Durumların sadeliği onların komik duruma düşmesine neden olabilir.
Yıllarca süren araştırmalardan sonra, bilim adamları, nihayet bunun neden olduğunu anlamaya başladı. Yale Üniversitesi’ndeki Shane Frederick, akılcı düşünce ve istihbaratın neden el ele gidip gitmediğini açıklayan araştırma yapan ilk araştırmacılar arasında yer aldı.

Çalışmalarında Frederick, insanlara çözmek için basit problemler verdi: Bu problem için gerekli olan malzemeler; bir yarasa ve top bir dolara ve on sente mal oluyordu.

Frederick, bazı kişilerin yanlış cevabı kendine çekme eğiliminde olduğunu ve topun on kuruşa mal olduğunu belirtti. Elbette, doğru cevabın topun beş kuruşa mal olduğunu biliyordunuz ve yanlış cevabı bulan kişilerin akıllı insanlardan daha az olup olmadığını merak ediyorsanız tamamen haklısınız demektir.

James Madison Üniversitesi’nden ve Toronto Üniversitesi’nden psikologlar aynı şeyi merak ettiler. Yüzlerce kişiye benzer mantık testleri uyguladılar ve yanıtlarının doğruluğunu zeka seviyelerine göre karşılaştırdılar. Araştırmacılar; akıllı insanların yanlış cevabı verme ihtimalinin daha yüksek olduğunu buldular, çünkü aslında sorun çözme aşamasında zihinsel hatalar yapıyorlar…

Akıllı insanlar, her konuda mantıklı hareket etmeye çalıştıkları için bazı kör noktaları vardır. Bu nedenle saçma hatalara daha yatkındırlar. Bu kör noktalardan biri; akıl yürütme yeteneklerine aşırı güvenmeleridir. Yani, haklı ve hızlı cevaplar almak için başvurdukları şeylerdir.

Belki de son derece akıllı insanlar tarafından yapılan hatalar hakkında en korkunç şey, onlardan ne kadar habersiz olduklarıdır. Her seviyedeki insanlar, ön yargıya bağlı olarak yenilgiye uğrarlar. Yani, başkalarının hatalarını tespit etmede ve kendi fikrimizi tanımakta çok kötü davranıyoruz. Kötü olan durum ise akıllı kişinin hata yaptığını kabul etmemesi oluyor…

Yarasa ve top sorusu gibi mantık sorularının çözümü bizim gün içinde düşünmemiz gereken sorunlardan değil gibi değil görünse de, bu sorunların çözümünde rol oynayan beyin fonksiyonları gündelik yaşamda kullandığımız ile aynıdır. Akıllı insanların kendi ayaklarına sıktıkları durumlar nedir bunu detaylıca inceleyelim…

1. Kendilerine aşırı güvenirler

Akıllı insanların zeka ve kabiliyetleri bir ömür boyu kendilerine inanılmaz bir inanç geliştirmeye iter. İnsanlar, sizi egonuzdan vurduğunda ve siz başarılarınızı artırdığınızda, işlerin her zaman yoluna gireceğini beklemek kolaydır. Ancak bu tehlikeli bir beklentidir. Akıllı insanlar çoğu zaman yardıma ihtiyaç duyduklarında kimsenin onlara yardım edebileceğine inanmazlar.

2. İnsanları çok zorlarlar

Zeki insanlar, aşırıya kaçan şahsiyetleri geliştirir, çünkü işler onlara bu kadar kolay gelir. Onlar, aynı şeyleri gerçekleştirmek için bazı insanların ne kadar zor çalıştıklarını anlamazlar ve bu nedenle insanları çok zorlarlar. Akıllı insanlar çıtayı çok yüksek bir seviyeye getirir ve insanlar uzun zaman alsa da işleri doğru yapmazlarsa durumu çaba eksikliğine bağlarlar. Bu yüzden kişiler, kendilerini daha da zorlarlar.

3. Her zaman haklı olmaları gerekir

Herkesin yanlış yapabileceği gerçeğini nazikçe kabul etmeleri oldukça zordur. Çünkü her zaman doğru olmaya alıştıkları için kendi kimliklerinin bir parçası olarak görürler. Akıllı insanlar için yanlış yapmak, kişisel bir saldırıya uğramak gibi hissedilebilir ve haklı olmak bir zorunluluktur.

4. Duygusal zekadan yoksundurlar

Akıllı bir kişinin EQ’su olmadığında zeka (IQ) ve duygusal zeka (EQ) hiçbir şekilde anlamlı bir bütün haline gelemez. (akıllı insanlar ortalama olarak diğerleri kadar EQ’ya sahipler) Bu yüksek IQ, düşük EQ’lu bireyler dünyayı bir meritokrasi olarak görüyorlar.

5. Başarısız olduklarında vazgeçerler

Akıllı insanlar, başarısızlığı dünyanın sonu gibi görme tuzağına kolayca düşebilir. Çünkü sık sık başarı elde etmeleri başarısızlığa tahammül etmeyi zorlaştıran beklentiler yaratır. Elde ettikleri şey için çok çalışmak zorunda olan insanlara, başarısızlıkla nasıl baş edebileceğini öğreten çok sayıda uygulama vardır. Bu kişiler, hatayı kabul etmeyi bildiklerinden dolayı; başarısızlığın başarı için sadece bir basamak olduğunu bilirler.

6. Geri bildirimleri göz ardı ederler

Akıllı insanlar, başkalarının görüşlerini göz ardı etme eğilimindedir; bu da, herkesin faydalı geri bildirim vermek için nitelikli olduğuna inanmakta zorluk çektiği anlamına gelir. Bu eğilim; kişisel ve mesleki olarak da sorunlu ilişkilere neden olabilir.

1. Kendinize acımayı bırakın

Hayatınızla ilgili bir dönüm noktası beklediğinizde sürekli onu düşünerek, takıntı yaparak, sorgulayıp, ikinci tahmini yapmayı ve psikanalize etmeyi durdurun! Çünkü başarılı insanlarla, diğerleri arasındaki fark, kendilerine acımak için harcadıkları zamandır.

En başarılı insanlar ve girişimciler gibi olun! Hatalarınıza dönüp bakın, onlardan ders çıkarın ve gerisini unutun.

Yaşadığınız acı her ne olursa olsun, “geçmişe geçmiş” olarak bakın. Sürekli olarak analiz yaparak düşünmeyi bırakın. Hatanızı düzeltmek için geri dönemezsiniz ama ondan ders çıkararak iyi bir tecrübe edinmiş olursunuz.

2. Kendinizi olumlu insanlarla çevreleyin

Olumlu insanları, çekici kılan özelliğin ne olduğunu öğrenmek ister misiniz? Cevabı çok basit: Çevrelerindeki olumsuz insanlardan kurtulmaları. Çünkü o kişiler, istenmeyen bir hastalık gibi, olumsuzluk virüsünü yayarak çalışma ortamınızı kirletirler. Olumlu bir yaşam için, olumsuz düşünen ve hayatlarını bu şekilde yaşayan insanlardan uzak durun!

New York Times, bu yılın başında “Olumsuz Düşünceyi Tutma Yılı” olarak adlandırılan zorlayıcı bir makaleyle, “ Tüm insanlar, iyi deneyimlerden çok kötü deneyimlere rastlama eğilimindedir. Sürekli olarak olumsuzluklar yaşandığında ve bizler olumlu yönlere odaklanamadığımızda stres ve kaygı düzeyimiz artar. Bu durumda sağlığımız için oldukça zararlıdır. Şeklinde olumsuz düşünceyi açıklamıştır.”

Kendinize bir iyilik yapın: Bir daha ki sefere meslektaşlarınızın yanında olduğunuzda, onların diyaloglarını dinleyin. Bardağın boş mu yoksa dolu tarafını mı görüyorlar? Hayata bakış açıları nasıl? Ve siz onların fikirlerinden ne ölçüde yararlanabilirsiniz?

Etrafınızı iyimser, tutkulu ve sizi destekleyici insanlarla çevreleyin.

3. İnisiyatif almayı seçin.

Çok başarılı insanlar, kararlarını hayata geçirmek için aciliyet içermesini beklemezler. Risklerini alıp amaçlarına göre aciliyet durumlarına kendileri karar verirler.

Bununla birlikte, bir liderlik rolündeyseniz size makul bir uyarı: “sürücü” ve “girişim” gücünüzü bir arada kullanmayın. Bir karar vermeden önce kontrollü ve emin olun. Hızlı karar verip aceleci davranarak hem ekibi hem de şirketinizi zora sokmayın!

Doğru yaklaşım, inisiyatifi alçakgönüllülükle birleştirmektir. Sonuç almak için aceleci olmak yerine temkinli adımlar atın!

4. İyi bir dinleyici ve konuşmacı olun

İş yerindeki ilişkileri güçlendirmenin en iyi yolu; insanların söylediklerine kulak verip dikkate almaktır. Özellikle meslektaşlarınızla ve patronunuzla, onlarla beraber bir şeyler öğrenmek için vakit harcayın. Örneğin, kişisel yaşamları, üzerinde çalıştıkları işler, ilgi ve güçlü yönleri nelerdir? Unutmayın, etkin dinleme yeteneği ise sanat ve bilgi birikimi gerektirir.

Bunu, diğer kişinin ihtiyaçlarını düşünerek, yaparsanız, kişinin hikayesi anlam ve derinlik kazanır. Sizin için ters bir durumu mu ifade ediyor yoksa karşılıklı menfaatlerle bağlantılı mı bunu anlarsınız. İş ya da kişisel arayışlar için fırsatlar belirleyebilirsiniz.Ve bir yönetici iseniz, çalışanlarınızın diğer projelere daha fazla katkıda bulunma fırsatlarını tanıyabilirsiniz.

5. Kendinize sevinçlerinizi yaşamak için fırsat verin

Her zaman gerçekten pozitif ve mutlu olan insanların etrafında bulunun. Hayatın tadını çıkaran kişilerden öğreneceğiniz çok şey var. Hayatlarına renk katmak ve mutlu olmak için komik paylaşımlar içeren hikayeleri ve bu tarz kitapları okurlar.

Bulaşıcıdır ve bir zamanlar için rahatsız edici olarak görünen bu durum, şimdi otantik olarak anılır. Yaşamın tadını sonuna kadar çıkarmayı tercih ederler. Onlardan biri olmak istiyorsanız, enerjilerine, tutkularına ve yaşam coşkularına ortak olun.

Bu kişiler, insanları ve nedenleri sorgulamaksızın sevinci yaşarlar. Adalet, barış, eşitlik, temiz hava, çocuk hakları, hayvan hakları ve başkalarının hayatında olumlu bir fark yaratacak her şey için savaşırlar. Bakım evlerini ziyaret eder, yalnız insanlarla yemeklerini paylaşır ve sığınma evlerinde gönüllü olurlar.

Açıkçası, eğlenceli bir kişinin hedefleri önce gelir ve bu insanlar doğal olarak motive edici bir yapıya sahiptirler. Ellerinden gelenin en iyisini elde etmek için hedefe odaklıdırlar. Fakat aynı zamanda, başkalarına yol göstermek için ilham da verirler. Kendi sorunlarıyla uğraşırlar, ancak bir başkasının başarılı olması için de destek olurlar.

Onlar ömür boyu öğrenmeyi seçmişlerdir. Neşeli insanlar, öğrenmeyi asla bırakmazlar ve asla her şeyi bildiklerini varsaymazlar. Bu yüzden başkalarının bilgeliklerinden faydalanmak ve yeni şeyler öğrenmek isterler. İnsanlar kendileri hakkında konuşmayı severler ve neşeli insanlar da onlara izin verecek kadar akıllıdır! Bu kişiler, “sizden öğrenmek istiyorum” adlı alçak gönüllülük hareketiyle ortaya çıkarlar.

Peki sonuç olarak sizler, hayatınızı iyileştirmek için ne gibi seçimler yaptınız?

1. Kimse yapmak istemiyorsa, ben yaparım.

Zeki kişi, farkını göstermek için en kısa yolun başkalarının yapmayacağı işleri yapmadan geçtiğini bilir; çünkü insanlar bu yolların zor olduğunu düşünür. Zeki insan ise bu yolu yeni bilgi kaynağı olarak görür.

2. O kadar da kötü değildi!

Her kayıp, yeni bir şeyler öğrenebilmek ve zorlukları atlatma yollarını keşfetmek için bir fırsattır. Problemler kaçınılmazdır; problemlerle ilgilenmek, işinizi kolaylaştırır.

3. Bugün hepsini bitiremesem de, en azından başlamış olurum.

Ertelenen planların değeri yoktur. Bu yüzden, bugün ilk adımı atmak, yarın yeni adımları kolaylaştıracaktır.

4. Az laf, çok iş.

Sürekli olarak başarıları hakkında konuşan insanlar, bu yolla kendilerini daha değerli kıldıklarını sanırlar. Çok övünmeden bildiğini yapmak, zeki insanların yapacağı şeydir.

5. Başkalarının fikirleriyle kendi canımı sıkamam.

Bu sizin hayatınız, bu yolu siz seçtiniz. Yakınınızdakileri dinleyebilirsiniz ama bu her dediklerini yapacaksınız anlamına gelmez. Daha yabancı kişilerin ise sizin hakkınızda söz söyleme hakkı yoktur.

6. Sana hepsini göstereceğim!

Bazen sinirlenmek de, bir şeyler yapma konusunda pimi çeken şey olur. biraz çocukça gelebilir ama esasında işe yarıyor.

7. Yarattığım şey mükemmel olmayabilir ama benim için yeterli.

Mükemmeliyetçiliğe olan takıntı, yaratım ve aksiyon alma sürecini engeller. Siz kulağınızı bu tarz şeylere kapayın. Elinizden geldiğinin en iyisini yapmaya devam edin.

8. Bir dahaki sefere daha iyisini yaparım.

Bir şeyi iyi yaptığınızı düşünüyorsanız, durmayın. Her gün daha iyiye götürmek için çalışın.

9. Birine içten teşekkür etme konusunda hiçbir çekince yaşamam.

Başkalarıyla mutluluğunu paylaşan kişiler, daha mutlu yaşarlar. Burada sıradan bir “teşekkürler” demekten bahsetmiyoruz. Daha içten olmak gerekiyor.

10. Ne kadar denersem, o kadar iyi olurum.

Bazen kendimizi bazı noktalarda yetersiz görürüz; ancak bu durum her zaman yeterlilik ya da beceriyle alakalı değildir. Başarı, çok çalışmayla elde edilebilir.

Londra Ekonomi Okulu’ndan psikolog Satoshi Kanazava ve Singapur İşletme Üniversitesi’nden psikolog Norman Li’nin yaptığı araştırmaların üç sonucu var:

• Nüfusun yoğunlukta olduğu bölgelerdeki insanlar, daha az mutlu hissediyor.
• Bu insanlar, mutlu hissedebilmek için çevrelerindekilerle daha çok iletişim kurma ihtiyacı duyuyorlar. İletişimin yakınlığı arttıkça, mutluluk da artıyor.
• Yüksek zekaya sahip kişilerin durumu ise önceki iki maddeyle uyum sağlamıyor.

İnsanların IQ’sü yükseldikçe, iletişim ihtiyacı düşüyor. Çünkü entelektüel kişiler, sosyalleştikleri zaman daha az mutlu oluyor.

Zeki insanları mutlu eden şey, iletişimin kendisi değil. Onlar daha çok önemli buldukları şeylere merak duyuyor.

Brooking Enstitüsü’nün araştırmacı ve ekonomik mutluluk uzmanı Carol Graham, zeki insanları mutlu eden şeyin uzun vadeli hedefler olduğunu düşünüyor. Sonuç odaklı yaşıyorlar.

Mesela kanser için ilaç üretmek isteyen bir doktor ya da harika bir kitap yazmayı planlayan bir yazar, genelde kendisini toplumdan izole eder. Sebebi çok basit, dikkatlerini dağıtmak istemiyorlar. Dikkatlerinin bozulması onları negatif olarak etkiliyor ve içsel dengelerini bozuyor.

Bunun sebebi, insanlık tarihinin derinliklerinde yatıyor

“Mutluluğun savan teorisi” adındaki teori, insanın sadece genlerden değil, aynı zamanda atalarımızın hatıralarından da oluştuğunu söylüyor. Avcı atalarımızın hayat tarzları, içsel mutluluğumuzla doğru orantılı.

Mutlu olma şeklimiz, bin yıllar önce yaşayan atalarımızınkiyle aynı.

Afrika savanlarında yaşayan insanlar, kişi başına bir kilometre karenin düştüğü küçük köylerde yaşarlardı ve sayıları 150’den fazla değildi. Vahşi ve tehlikeli dünyada yaşayabilmeleri için beraber kalmaları gerekiyordu.

Bugünün dünyasında, binlerce, milyonlarca insanın içinde yaşamak zorundayız. Teknoloji çağında yaşadığımız için, ihtiyaç duymadığımız birçok şey, hayatımızın olmazsa olmazı haline gelmiş durumda. Buna ihtiyaç duyduğumuz insan sayısı da dahil.

Yani iki ayrı gerçekliği aynı anda yaşıyor gibiyiz. Bedenimiz bugünün dünyasında, zihnimiz ise hala savanlarda. Tabi ki bir çoğumuz. Hepimiz değil.

Daha zeki insanlar, bu evrime daha kolay adapte oluyor

Savanda yaşayan insanla, günümüz insanının arasındaki evrimsel farklılığın yarattığı boşluk, zeki insanların üstesinden gelebildiği bir durum. Bu sebeple, bu insanlar kendi kuralları ve kendi dünyaları içerisinde yaşamayı tercih ediyor. Yalnız kalmak, başka insanlara bağlı olmamak onları özgür kılıyor.

Kendi iç dünyalarıyla uyum içinde yaşayan insanlar, dış dünyayla iletişime her zaman ihtiyaç duymuyor.

Evrim tarihi ve insan psikolojisi, ne kadar ilginç ve ne kadar keyifli, öyle değil mi?