Özellikle ofis ortamında gerekli bazı internet terimleri konusundaki kafa karışıklığımızı her ne kadar saklamaya çalışsak da bu bir noktadan sonra çıkmaza girebiliyor. Zaman zaman sormaya çekindiğimiz ancak karıştırmaktan kurtulamadığımız bazı internet terimlerine gelin birlikte göz atalım…

İnternet mi Web mi?

İnternet, bilgisayar ağları ve sistemlerini birbirine bağlayan, bu şekilde veri alışverişini düzenleyen elektronik iletişim ağına denir.

Web ise, internet üzerinde çalışan ve www ile başlayan adreslerdeki sayfalar bütünü olarak ifade edilebilir.

HTML mi CSS mi

Öncelikle HTML’yi bir yazılım dili olarak kabul edelim. Web sayfalarını yazmaya yarayan bu dil, özellik ve içerik sağlamak için tasarlanmıştır.

CSS ise, web tarayıcılarına HTML dilini formata göre nasıl ayarlamaları gerektiğini anlatır. Diğer bir deyişle CSS, HTML’nin doğru şekilde görüntülenmesini sağlar. CSS kullanarak web sayfasının kendine özgü yazı karakteri, rengi hatta yeni versiyonuyla (CSS3) çoklu arka plan, 3D ve animasyon oluşturmak mümkün.

Front end/back end

Front end ve back end terimleri, öncelikle bilgisayar dilinde kısaca ve İngilizce tabirleriyle kullanıldığı için kafa karıştırıcı olabilir. Ancak aralarındaki ayrım oldukça basit.
Front end, ön yüz, kullanıcının gördüğü yüz olarak tabir edilebilir. Back end ise yazılımcıların kullandığı yüz, yani arka yüz olarak ifade edilebilir.

Uygulama mı yazılım mı?

Akıllı telefon kullanımının hızla yaygınlaşması, artık uygulama kelimesinin daha sık kullanılmasına ve iOS, Android gibi işletim sistemleri için bir terim olarak kabul edilmesine neden oldu diyebiliriz. Dolayısıyla uygulama, iOS ve Android gibi mobil işletim sistemlerinde kullanılan ve belli bir amaca hizmet eden araçlar olarak açıklanabilir.

Yazılım ise, bilgisayar, dizüstü bilgisayar gibi yönetici sistemi ve sürücüsü bulunan cihazlara yüklenen daha komplike ve geniş içeriğe sahip dosyalardan oluşur.

WordPress’in yakın zamanda desteklemeye başladığı ve Ghost, Octopress gibi diğer blog platformlarında da kullanılabilen markdown, web yazarlığının geleceği olarak görülüyor. Bilindiği gibi markdown, düz yazı yazarken bunu formatlı bir yazıya dönüştüren ve süreci hızlandıran bir metin editörü. Diğer bir deyişle hiç HTML bilgisine sahip olmasanız bile markdown kullanarak düz yazılarınızı sonradan HTML kodlu bir formata hızlı bir şekilde dönüştürebiliyorsunuz.

Markdown’un blog yazarları için önemi her gün artarken Türk uygulama geliştiricilerin yarattığı InkMark da tam olarak bu kolaylığı mobil cihazlarınıza taşıyor. Not almak ve diğer tüm yazı ihtiyaçlarınızı markdown syntax’ını kullanarak kolaylıkla iPad’iniz üzerinden halledebileceğiniz InkMark’da ayrıca bir ön izleme penceresi de bulunuyor. Böylelikle yazılarınızın yayınlanınca tarayıcılardan nasıl görüntülenebileceğini önceden görebiliyorsunuz.

Markdown yazmanızı kolaylaştıracak özel bir klavyeye de sahip olan uygulama aynı zamanda bir yandan yazı yazarken bir yandan da aynı ekranda internette gezinmenizi mümkün kılıyor. Diğer bir deyişle ekranın solunda yazınızı hazırlarken aynı ekranın sağından internet üzerindeki işlerinizi halledebiliyor, araştırmalarınızı yapabiliyorsunuz.

Dropbox ile de sorunsuz çalışabilen InkMark’da döküman arama, kelime ve karakter sayacı gibi olmazsa olmaz özellikler de ihmal edilmemiş durumda. Uygulamayla ilgili detaylı bilgi almak için web sitesini ziyaret edebilir; InkMark’ı iPad’inize indirmek için ise buraya tıklayabilirsiniz.

Web sitesi oluşturmak için kodlar ezberlemeye ve karışık programlar kullanmaya son veren Brace ile sadece dosyalarınızı Dropbox’a sürüklemeniz yeterli. Dropbox hesabınıza erişen Brace, dosyalarınızı buradan çekerek kısa sürede web sitenizin içeriğini ve arayüzünü hazırlıyor.

Brace ile iki ayrı web sitesi oluşturmuş oluyorsunuz. Birinde sitenizin ön izleme halini görüntüleyebilirken diğerinde son yayınlanmış hali yer alıyor. Dropbox’a yeni dosyalar ekledikçe Brace siteyi buna göre otomatik olarak güncelliyor. Eğer sitenizin ön izleme versiyonundan memnunsanız değişikliklerin geçerli olması için “Ship It” butonuna tıklamanız yeterli.

Dropbox kaynaklı HTML ve CSS siteleri oluşturmaya yarayan Brace, yükleme dengelemesini sağlamak için dosyaları bir sunucu network’üne kopyalıyor. Brace’in nasıl çalıştığını izlemek için aşağıdaki videoyu izleyebilirsiniz:

Brace’in en öne çıkan özelliği hazırladığınız sayfanın bir kopyasını bulundurması. Diğer bir deyişle siz onaylamadıkça hiçbir değişiklik sayfanıza online olarak yansımıyor. Brace, Ekim ayı başında ilk kullanıcılarını kabul etmeye başlayacak. Brace’i ilk deneyenlerden biri olmak istiyorsanız brace.io üzerinden e-posta adresinizi kaydettirebilirsiniz.

Gerçek anlamda açık piyasaya ne kadar karşı olduğunu saklamak için Steve Jobs, Flash’ın benzeri işleri becermek isteyen yazılımcıları HTML5’e yönlendirdi. Tabii ki HTML5’in hazır olmadığını biliyordu. Sonuçta, App Store mobil tarihin en başarılı ürünü oldu. Zaten bayrağı HTML5’e zar zor teslim edecek kadar ömrü kalmış Adobe Flash ise neredeyse öldü.

Ama App Store’dan, uygulama satışından vole vuranlar dışında pek memnun olan yoktu. En ufak değişikliğin bile Apple tarafından onaylanması, tek dosya bile revize edildiğinde kullanıcıların bütün uygulamayı baştan (ve elle, otomatik bir sistem olmadan) indirme zorunluluğu, iCihazlar’ın birçoğu için uygulamanın ayrı ayrı boyutlandırılması derken, bazı firmalar çok sıkılmaya başladı. Özellikle Apple’dan bağımsız hizmetlerine iOS kullanıcıları rahat ulaşsın diye uygulama yapan büyük firmalar.

Jobs’ın blöfünü ilk gören büyük isim Financial Times oldu. Kendisine müşteri kazandırdığı çok şüpheli olan Apple’a %30 komisyon vermeyeceğini, zaten kullanıcılarının çoğunun App Store’dan değil, Safari gibi mobil tarayıcılardan geldiğini belirten haber kuruluşu, HTML5 uygulamasını çıkardı ve App Store’u terk etti. Bugün hala, FT’nin başarılı web tabanlı uygulamasının tanıtım sayfası HTML5 manifestosu gibi.

App Store’da baştan beri uygulaması olmasına rağmen aynı Financial Times gibi trafiğinin çoğunu mobil tarayıcılardan alan, binlerce platformdaki milyonlarca kullanıcısına aynı deneyimi sunmak isteyen ve günlük bazda yaptığı değişikliklerin hemen herkese yansımasını isteyen başka bir firma HTML5’i temel stratejisi yaptı: Facebook.

Geçen hafta Zuckerberg’in konuşmasında hatırlattığı üzere, 2011 yılının başında Facebook, Faceweb diye bütün mobil hizmetlerinin temelini oluşturacak altyapıyı hazırlamaya başladı. Bu altyapı sayesinde her şeyi HTML5 ile çözebilecek ve aslında yerel uygulamayı temel olarak, iOS’in Safari’den dosyalara ulaşmak, kamerayı açmak gibi kaprisli yasaklarını aşmak için kullanacaktı. Zuckerberg, 6-8 aylık hazırlık sürecinden sonra çıkan üründen memnun olmadıklarını, sonra 4 ay kadar geliştirmeye çalıştıklarını, olmadığını görünce de yerel iOS uygulaması üretmeye karar verdiklerini söyledi. HTML5’e bu kadar erkenden girmeye çalışmanın büyük bir hata olduğunu belirten Zuckerberg, hızını alamadı ve ekledi: “Büyük ihtimalle geri dönüp baktığımızda belki de yaptığımız en büyük stratejik hatanın bu olduğunu göreceğiz.”

Tabii sıradan vatandaşa Facebook’un en büyük hatasını sorsanız, tahminen farklı bir cevap alırdınız. İnsanların, özellikle Facebook hissesi alıp canı yanan insanların, halka arz sürecinde şirketi kötü niyetli göstermeyecek bir hata duyması şarttı. Facebook hisselerinin değerinin epey üstünden halka arz edilmesi teknik olarak Facebook için iyi bir şey olduğundan, Zuckerberg günah keçisi olarak HTML5’i seçmişti.

Peki HTML5, gerçekten suçlu mu?

Her şeyden önce, yerel her zaman HTML5’ten daha güçlü çalışacaktır, çünkü HTML5’i çalıştıran tarayıcı zaten yerelin kısıtlamalarının hepsine sahiptir. Yerelin her zaman daha iyi çalışması, yereli tercih etmek için bir sebep değil.

Hatırlanması gereken bir başka faktör, Facebook’un herkese örnek teşkil edemeyeceği. Dünyanın en çok ziyaretçi çeken ve bütün hizmetleri birbirinin içine entegre olan bir sosyal ağın dertleri, herkesi bağlamaz. Facebook gibi bir dev söz konusu olduğunda Zuckerberg her ne kadar HTML5’in eksiklikleri konusunda haklıysa (Apple da Flash konusunda birçok konuda haklıydı), en büyük hatanın HTML5 olmadığı muhakkak. Facebook uygulaması, Joe Hewitt istifa etmeden önce projeyi yönetirken yerel ağırlıklı olduğu günlerde de, (FriendFeed kurucusu) Bret Taylor istifa etmeden önce HTML’yi ittirirken süründüğü günlerde de, hep HTLM5-yerel hibridi, arada kalmış bir uygulamaydı. Ama sonuçta birçok kişiye göre sorun HTML5 değil, kötü HTML5 kullanımıydı.

Kaldı ki, Facebook iOS uygulaması hala ağırlıklı olarak HTML5 kullanıyor. Facebook’un kendi belirttiği üzere, uygulama sürekli güncellenemeyeceği ama yeni özellikler sürekli eklendiği için, bazı iOS uygulamasının anlamadığı şeyler olmaya başladığında “yedek” HTML5 imge oluşturucusuna geçiliyor ve kullanıcılar ufak bir yavaşlama dışında bir sorunla karşılaşmıyor.

Yerel ne zaman kesinlikle tercih edilmelidir? Yahoo mobilin eski başı Ojas Rege örnek olarak birkaç senaryo sunuyor. Eğer uygulamanın kullanılacağı yerlerde internetin çekmemesi olasıysa, mesela gökdelen bodrumlarında gezen sayaç memurunun gaz ölçüm uygulamasında, HTML5’i seçmek mantıksız. Aletin donanımından veya başka bölümlerinden destek alınacaksa, mesela kameraya veya telefon defterine ulaşmak şartsa, iOS gibi kapalı platformlarda HTML5 kullanışsız olacaktır. Sadece bir platform için yazılıyorsa, yani ürün sadece ve sadece Windows Phone için çıkacaksa, yine, HTML5 seçmenin pek bir avantajı olduğu öne sürülemez.

Peki, HTML5 ne zaman kullanışlı? Birçok irili ufaklı senaryo sıralanabilir: Datanın güvenlik açısından cihazda değil sunucularda durması gereken durumlar, form doldurmak gibi basit etkileşim gerektiren hizmetler, insanların tarayıcı üzerinden tanıştığı markaların uygulamaları, kodu açık bir sisteme ihtiyaç duymak, dünyanın en büyük standardından yararlanırken bedavaya başvurulabilecek kaynak sayısı, vs. Ama öne çıkan bir senaryo var ki, kalan her şeyi süpürecek güce sahip: Evrensellik.

Facebook gibi milyarlarca dolara sahip bir devin, tarayıcıda çalışacak HTML5 ve uygulama olarak açılacak yerel çözümlere aynı anda odaklanmaması için hiçbir sebep yok. Dünyadaki her platforma optimal yazılım geliştirecek paraları var. Herhangi bir orta boylu firmanın 5-6 platformda aynı anda yazılım geliştirip onları sürekli güncel tutmaya yetecek insan gücü var mı? Her platformda aynı güzellikte çalışacak, ama belki o platforma özel uygulamalardan az daha iyi çalışacak bir opsiyona yönelecek tonlarca firma yok mu? Her ele alınan cihazda deneyimin aynı olmasının avantajı küçümsenebilir mi?

Business Insider Intelligence’ın raporuna göre, HTML5 hala en hızlı yeni geliştirici çeken teknoloji. Hala inanış o ki, yerel uygulamaların tozunu birkaç yıla atacak. Ama hala standart bir teknoloji değil. Hatta standardizasyondan o kadar uzak ki, amaçlarına tamamen ters düşen bir gelecekte her tarayıcının kendi HTML5’i, belki de her tarayıcının kendi işletim sistemi olduğu bir gerçeklik bile hayal edilebilir. Henüz standartlaşmamış bir standardı fazla eleştirmek yersiz. Sonuçta HTML5’in suçsuz—ve kaçınılmaz—olduğu kesin.

İnternet sitelerinin ve web tasarımın doğumu HTML ile birlikte 90’ların başında gerçekleşti. Flash uygulamalarının internet sitelerinde görünmeye başlaması ise 1996 yılına denk geliyor. Yine aynı yıl içinde, popüler ücretsiz sayfa tasarlayıcı ve yayınlayıcı GeoCities ile tanışıyoruz. Metin ağırlığında ve Flash desteğinde internet siteleri yaygınlaşmaya başlamıştık ki 1998 yılında PHP dili tasarlandı.

2000 yılına girilmesiyle birlikte CSS adı verilen tasarım dili birçok web yazılım ve tasarımcısının işini kolaylaştırmaya başladı. Internet Explorer tarayıcısının CSS’i desteklemeye başlamasıyla günümüzün internet sitelerine dair ilk “ilkel” örnekleri görür oldu insanoğlu. Ancak eksik bir parça vardı ve o parça da yine 2000 yılında kendisini gösterdi.

JavaScript, 2002 yılındaki ikinci sürümün yayınlandığında dönemin internet tarayıcılarının tümü zaten bu dili destekler hale gelmişti. Artık internet siteleri çok daha işlevseldi. “Kullanıcı” ifadelerinin geçtiği site sayısında ciddi bir artış başladı.

HTML, Flash, PHP, CSS ve JavaScript derken 2000’li yıllar üretici ve tüketicileri farklı bir alana sürükledi. İçinde bulunduğumuz şu yıllarda internetin vardığı konumda da bu sürüklemenin kayda değer ürünleri yatıyor. Semantik web adı verilen bu hasat dönemi tabii ki son değil. Zira semantik internetin getirdiği WEB 2.0 ürünleri de insanoğluna yetmez oldu.

Taşınabilir ürün ve hizmetlerin yaygınlaşmasına paralel olarak gelişen teknoloji, kendisini internet dünyasında da hissettirerek varlığına uygun tasarımlara gidilmesini sağladı.

HTML5, semantik web ve CSS3 yaşadığımız dönemin internet dünyasının öne çıkan anahtar kelimeleri olurken, bu dünyanın üreticileri ve tüketicileri her zamankinden daha yoğun bir potansiyelle geleceğin internetine yön vermeye çalışıyorlar.

Kaynak: KISSmetrics

2011’de Flash’ı destekleyen platformların önde gelenleri Android, BlackBerry Tablet OS ve Hewlet Packard’ın WebOS’u olacak. Barcelona’da gerçekleşen mobil dünya kongresinde Flash 10.2 ile ilgili açıklamalarda bulunan şirket yetkilileri, Flash 10.2’nin mobil cihazlarda ve masaüstü bilgisayarlarda kaliteli video performansı için geliştirildiğini bildirdiler.

Apple’in Flash uygulamalarını desteklememesi ile ilgili soruları yanıtlayan Adobe ürün müdürü Anup Murarka, “Apple yetkilileri web’de gezinmek için Flash’a gerek olmadığını söylüyor. Fakat bize gelen müşteri yorumlarının büyük bir çoğunluğu kullanıcıların Flash ile web’ten daha fazla keyif aldıkları yönünde” dedi.

Adobe’un üzerinde durduğu bir diğer ürünü de şu anda 84 milyon adet akıllı telefonda ve tablette var olan Adobe Air ürünü. Adobe Air, uygulama geliştiricilerinin HTML, JavaScript, Adobe Flash Professional kullanarak daha zengin ve kaliteli web uygulamaları geliştirmelerine olanak sağlayan bir ürün. Şirketin tahminleri, 2011’in sonunda 200 milyon adet akıllı telefon ve tablette bu ürünün var olacağı yönünde.

Son olarak Adobe’nin lanse ettiği bir diğer ürünü de, Android platformunda dijital magazin geliştirmek ve dağıtmak için kullanılan “Dijital Yayıncılık Paketi”. National Geographic, Martha Stewart Living Omnimedia, Conde Nast ve Dennis Publishing gibi önde gelen yayıncılar bu ürünü şimdiden kullanmaya başlamışlar.

Hepimizin bildiği gibi sıfırdan başlayarak bir web sitesini oluşturanlara Web geliştiricisi (Web Developer) denir. Web sitesi tasarlarken geliştiriciler HTML, stil sayfaları ve gelişmiş kodlar kullanıyorlar. Diğer taraftan da sayfaların grafik elementlerin sorumlu web tasarımcıları (Web Designer) bulunmakta. Tasarımcılar da Adobe Photoshop, Corel Draw, Gimp gibi tasarım programları kullanıyorlar. Geliştiriciler sitelere işlerlik katarken, tasarımcılar da işin görsellik kısmını hallediyorlar.

Hem geliştiriciler, hem de tasarımcılar olumlu sonuçlara giden yolda SEO (Arama Motoru Optimizasyonu) firmalarının müttefiki konumundalar. Hele ki daha yeni yeni dijital dünyada yer alıyorsanız bu cümle tam anlamıyla işlerlik kazanabilir. Ama olur da yalnızca kendi işine odaklanan ve web sitesinin SEO ayarlarına önem vermeyen bir geliştirici veya tasarımcı ile çalışırsanız bu sefer de müttefik kelimesi yerine düşman kelimesini koyabiliriz demektir. SEO ayarlarına önem vermeyen çalışanlarla yola çıkmak çok iyi tercih olmayabilir.

Piyasada bir çok üst seviye geliştirici veya tasarımcının olduğu aşikar. Ama en iyi geliştiriciyi işe almak her zaman sitenizin SEO ayarlarının en iyi şekilde yapılacağı anlamına gelmiyor. Kendi SEO’nuzu kendiniz yapıyor olsanız bile, zayıf bir geliştirici veya tasarımcı desteğiyle ne yazık ki optimal sonuçlara ulaşmanız çok zor. Çünkü sitenizin estetik görünüşü hala önemli.

Bolca yapılan basit hataları listeleyecek olursak:

• Düzensiz veya aşırı yüklenmiş kodlar: İyi bir HTML uzmanı bu durumu anında fark edecektir. Siteniz hazırlanırken kullanılmış düzensiz kodlar sitenizin arama motorları tarafından indekslenmesini zorlaştırır. Arama motorları yetersiz kodlanmış siteleri de indekslemekte zorlanır, hatta bazıları sitenizi direkt olarak arama sonuç sayfaları dışında bırakabilir.
• Anchor Text’lerin Az Kullanımı: Linklerinizi direk anchor text’ler üzerinden yapılandırmak SEO’nun bir parçasıdır. Bazı tasarımcılar estetik kaygılarla anchor textler yerine resim kullanırlar ama bu sitenizin bazı ziyaretçilerinin kafasının karışmasına neden olabilir. Unutmayın arama motorları önemli ziyaretçilerdir.
• Flash Animasyonların Aşırı Kullanımı: Flash kullanımı her ne kadar gözümüze güzel görünse de arama motorları aşırı derecede Flash animasyon kullanmış web sitelerini tespit edemezler. Bu yüzden Flash kullanımı eğer bir zorunluluksa, aynı sayfaların bir de HTML hali olmalıdır.
• Aşırı Optimize Edilmiş Siteler: Anahtar kelimelerin ve backlink’lerin aşırı kullanımı da sitenizin spam gibi algılanmasına neden olabilir. Bu durumda arama motorları sizi derhal sonuç sayfalarından çıkaracaklardır.

İster SEO firması olun, ister SEO aracısı olun, düzgün iletişimle başarıya ulaşmanız mümkün. Yapılacak projelerde yer alan bütün unsurların birbirleriyle diyalog halinde olması ve SEO konusunda özen gösteren uzmanlardan oluşması mutlaka tasarlanan sitelerin başarısına olumlu katkılar yapacaktır. Bu tip uzmanları bulmak zor olsa da, bulanların olumlu sonuçlar elde ettikleri açıktır.